Veri Tabanı Telif Hakkıyla Korunur mu? FSEK 6 ve Ek 8 Rehberi 2026

FSEK Bakımından Veri Tabanı Nedir?

Veri tabanı; bağımsız bilgi, veri veya başka materyallerin belirli sistematik ya da metodik düzen içinde bir araya getirildiği ve tek tek erişilebilir hâle getirildiği yapıdır. Müşteri rehberi, ürün kataloğu, ilan havuzu, fiyat karşılaştırma sistemi, akademik kaynak arşivi, hukuk içtihat arama sistemi veya müzik repertuvarı veri tabanı niteliği taşıyabilir.

Hukuki korumada verinin kendisi ile verilerin bir araya getiriliş biçimi ayrılır. Telefon numarası, ürün fiyatı, şirket unvanı, mahkeme tarihi veya kamuya açık adres gibi çıplak veriler, yalnız veri tabanında yer aldıkları için veri tabanı sahibinin telif mülkiyetine dönüşmez. Ancak bu verilerin yaratıcı seçim ve düzenlenmesi ile veritabanının kurulmasına yapılan esaslı yatırım ayrı koruma doğurabilir.

Bu ayrım rekabet özgürlüğü açısından önemlidir. Piyasadaki gerçekleri, kamuya açık bilgileri veya ham veriyi ilk toplayan kişinin herkes üzerinde süresiz tekel kurması telif hukukunun amacı değildir. Koruma, yaratıcı yapıyı ve kanunda öngörülen yatırım hakkını hedefler.

Veri Tabanlarında Neden İki Ayrı Koruma Vardır?

FSEK’te veri tabanı bakımından iki farklı hukuki koruma mekanizması bulunur. Birincisi FSEK m.6’daki derleme eser korumasıdır. İçeriklerin seçilmesi veya düzenlenmesi sahibinin hususiyetini taşıyorsa, derlemenin bu özgün yapısı eser olarak korunur. İkincisi FSEK Ek m.8’deki veri tabanı yapımcısına özgü korumadır. Burada belirleyici olan yaratıcılık değil, içeriğin elde edilmesi, doğrulanması veya sunulmasına yapılan esaslı yatırımdır.

Bir veri tabanı her iki korumadan aynı anda yararlanabilir. Örneğin özgün sınıflandırma sistemi kurulan ve ayrıca milyonlarca kaydın toplanması için esaslı yatırım yapılan bir veri tabanında hem derleme eser hem veri tabanı yapımcısı hakkı gündeme gelebilir. Buna karşılık seçme-düzenleme yaratıcı değilse FSEK m.6 koruması doğmayabilir; fakat esaslı yatırım varsa Ek m.8 yine uygulanabilir.

Tersi de mümkündür: küçük ama yaratıcı seçme ve düzenleme içeren bir antoloji veya veri derlemesi eser niteliği taşıyabilir, fakat Ek m.8 anlamında esaslı yatırım düzeyine ulaşmayabilir. Bu nedenle her dosyada iki test ayrı yapılmalıdır.

FSEK m.6 Kapsamında Derleme Eser Koruması Nasıl Doğar?

FSEK m.6, özgün eser üzerindeki haklar saklı kalmak kaydıyla içeriği seçme ve düzenlemelerden oluşan, bir düşünce yaratıcılığı sonucu meydana gelen veri tabanlarını derleme eser kapsamında korur. Koruma, veri tabanındaki her veri üzerinde değil, yaratıcı seçme ve düzenleme üzerinde doğar.

Örneğin binlerce mahkeme kararının sıradan tarih sırasıyla listelenmesi yaratıcı seçim içermeyebilir. Buna karşılık kararların özgün hukukî sorun haritası, etiket sistemi, kategori ilişkileri ve editoryal seçimle düzenlenmesi hususiyet taşıyabilir. Aynı şekilde restoran verilerini yalnız alfabetik sıralamakla, özgün kriterlere göre seçip sınıflandırmak aynı değildir.

Derleme eser sahibi, asıl veriler veya eserler üzerindeki hakları ortadan kaldırmaz. Veri tabanında üçüncü kişilere ait fotoğraflar, makaleler veya müzik eserleri bulunuyorsa bu içeriklerin hak sahiplerinin hakları saklıdır. Derleme hakkı, içerik üzerindeki bağımsız hakların yerine geçmez.

FSEK Ek m.8’deki Esaslı Yatırım Koruması Ne Anlama Gelir?

FSEK Ek m.8, veri tabanının içeriğinin oluşturulmasına, doğrulanmasına veya sunumuna nitelik ve nicelik açısından esaslı yatırım yapan veri tabanı yapımcısını korur. Burada “eser sahibinin hususiyeti” şartı aranmaz; ekonomik, teknik veya insan kaynağı yatırımı önem taşır.

Veri tabanının tamamının veya esaslı bölümünün başka bir ortama aktarılması ya da yeniden kullanıma sunulması yapımcının özel hakkını ihlal edebilir. Tek seferde küçük miktar alınması her zaman serbest alan yaratmaz; sistematik ve tekrar eden çekimler veri tabanının normal kullanımına zarar veriyor veya yapımcının meşru menfaatleriyle çatışıyorsa ayrıca değerlendirilir.

“Esaslı yatırım” yalnız para harcaması değildir. Verilerin toplanması, doğrulanması, güncel tutulması, standardize edilmesi, temizlenmesi, kullanıcıya sunulması için harcanan insan kaynağı ve teknik altyapı da somut delillerle ortaya konabilir.

Veri Tabanındaki Tek Tek Veriler Telif Hakkıyla Korunur mu?

Her veri otomatik olarak eser değildir. Bir ürünün fiyatı, şirketin adresi, uçuş saati, hava sıcaklığı veya kamu ihale tarihi olgu niteliğindedir. Bu bilgilerin veri tabanına alınması, çıplak gerçeği veri tabanı sahibinin özel mülkiyetine dönüştürmez.

Ancak veri niteliğindeki içerik kendi başına eser olabilir. Örneğin veri tabanına eklenen özgün makale, profesyonel fotoğraf, harita veya grafik kendi telif hakkına sahiptir. Bu durumda veri tabanı koruması ile içeriğin telif koruması üst üste gelir.

Ayrıca kişisel veri niteliğindeki bilgiler bakımından 6698 sayılı KVKK uygulanır. Bir bilginin telif koruması dışında kalması, kişisel veri olarak serbestçe işlenebileceği anlamına gelmez. Telif hukuku ve kişisel veri hukuku farklı sorulara cevap verir.

Web Scraping Yapmak Telif Hakkı İhlali midir?

Web scraping, internet sitesindeki verilerin otomatik yazılımla çekilmesidir. Teknik yöntemin kendisi otomatik olarak hukuka aykırı değildir. Hukuki sonuç; hangi verilerin, ne miktarda, hangi sıklıkla, hangi veri tabanından ve hangi amaçla çekildiğine göre belirlenir.

Bir veri tabanının tamamının veya esaslı bölümünün otomatik çekilmesi FSEK Ek m.8 kapsamındaki özel hakkı ihlal edebilir. Az miktardaki verinin tekrar tekrar ve sistematik şekilde çekilmesi de veri tabanının normal kullanımına zarar veriyorsa hukuki sorun yaratabilir. Ayrıca sitenin kullanım şartları, teknik erişim sınırlamaları, haksız rekabet ve KVKK hükümleri incelenmelidir.

Rakibin yıllarca yatırım yaparak oluşturduğu ürün veri tabanını botla birkaç saat içinde kopyalayıp kendi hizmetinde sunması ile bağımsız kaynaklardan aynı ürün bilgilerini yeniden toplaması aynı değildir. Birinci durumda mevcut yatırımın çekilip yeniden kullanılması; ikinci durumda bağımsız veri üretimi söz konusudur.

API Üzerinden Veri Çekmek Serbest midir?

API erişimi, veri tabanı sahibinin belirli teknik şartlarla veri sunmasıdır. API anahtarı verilmiş olması sınırsız kullanım hakkı anlamına gelmez. Sözleşmede sorgu limiti, ticari kullanım, önbellekleme, yeniden dağıtım, türev ürün ve veri saklama kuralları bulunabilir.

API ile teknik olarak erişilebilen veriyi sözleşmeye aykırı biçimde toplu çekmek veya üçüncü kişiye satmak, telif/veri tabanı hakkı yanında sözleşmeye aykırılık doğurabilir. Özellikle B2B veri hizmetlerinde lisans kapsamı ekonomik değerin temel unsurudur.

API kullanıcısının kendi müşterilerine veri sunup sunamayacağı, ham veriyi depolayıp depolayamayacağı ve abonelik sona erdiğinde veriyi silip silmeyeceği sözleşmede açık yazılmalıdır.

Kamuya Açık Veri Bir Veri Tabanından Alınabilir mi?

Kamuya açık olmak ile telif veya veri tabanı hakkından serbest olmak aynı değildir. Bir kamu kurumunun yayımladığı çıplak veri farklı hukuki rejime tabi olabilir; özel şirketin bu verileri temizleyip doğrulayarak, eşleştirerek ve özel arayüzde sunmak için yaptığı yatırım ise Ek m.8 kapsamında korunabilir.

Örneğin Resmî Gazete tarihleri kamuya açıktır. Bir şirketin binlerce karar ve düzenlemeyi etiketleyen, güncelleyen ve özgün bağlantılar kuran veri tabanı üzerindeki yapı ve yatırım hakkı ise ayrıca değerlendirilir. Kullanıcı aynı kamu kaynaklarına gidip kendi veri tabanını oluşturabilir; mevcut veri tabanını kopyalaması farklıdır.

Açık veri lisansı varsa lisans şartları uygulanmalıdır. Bazı kamu verileri yeniden kullanım için özel lisans veya atıf koşuluna tabi olabilir. “Devlet sitesinde gördüm” cümlesi her türlü yeniden kullanım için yeterli hukuki dayanak değildir.

Site Kullanım Şartları ve Abonelik Sözleşmesi Neden Önemlidir?

Veri hizmetleri çoğu zaman abonelik sözleşmesiyle sunulur. Kullanıcıya yalnız görüntüleme, belirli sayıda çıktı alma veya belirli API sorgusu hakkı verilebilir. Toplu veri indirme, başka üründe yeniden yayınlama veya rakip hizmet geliştirme açıkça yasaklanabilir.

Sözleşme hükümleri FSEK’teki haklardan bağımsız bir borç ilişkisi yaratır. Bir fiil telif ihlali oluşturmasa bile sözleşmeye aykırı olabilir. Tersine sözleşmede hüküm bulunmaması, FSEK’ten doğan hakkı ortadan kaldırmaz.

Kurumsal veri sağlayıcılar kullanım koşullarını teknik erişim mekanizmalarıyla uyumlu hâle getirmeli; abonelik seviyesi, kullanıcı sayısı, API limiti ve dışa aktarma yetkisini açıkça belirtmelidir.

Veri Tabanına Yapılan Esaslı Yatırım Nasıl İspatlanır?

Ek m.8 iddiasında yatırımın somutlaştırılması gerekir. Veri satın alma faturaları, personel maliyetleri, veri doğrulama süreçleri, yazılım geliştirme giderleri, sunucu ve altyapı masrafları, lisans ücretleri, veri temizleme operasyonları ve güncelleme ekiplerinin çalışmaları delil olarak kullanılabilir.

Yatırımın yalnız genel işletme gideri olmaması, veri tabanının içeriğinin elde edilmesi, doğrulanması veya sunulmasıyla bağlantısının kurulması gerekir. Proje bütçesi, iş planı, görev kayıtları ve teknik dokümantasyon bu bağlantıyı gösterebilir.

İhlal tarafında ise scraping logları, anormal istek yoğunluğu, aynı hata veya özgün işaretlerin rakip veri tabanında görünmesi, API kayıtları ve erişim zamanları önemli olabilir. Veri tabanına kontrollü işaret veya özgün test kayıtları eklenmesi ispat stratejisinde kullanılabilir; ancak yanıltıcı veya hukuka aykırı veri üretilmemelidir.

Veri Tabanı Hakkı İhlalinde Hangi Hukuki Yollar Vardır?

Önce hangi korumanın ihlal edildiği belirlenmelidir. Yaratıcı seçme-düzenleme kopyalanmışsa derleme eser hakkı; esaslı yatırımın tamamı veya önemli bölümü çekilmişse Ek m.8; özgün yazılım kodu alınmışsa bilgisayar programı hakkı ayrıca ileri sürülebilir.

FSEK m.66 ve devamındaki tecavüzün kaldırılması ve önlenmesi yolları, şartları varsa tazminat talepleri ve ihtiyati tedbir gündeme gelir. Rakip veri tabanının yayında kalması zararı büyütüyorsa hızlı delil tespiti ve tedbir stratejisi önemlidir.

Haksız rekabet iddiası için Türk Ticaret Kanunu, kişisel veri işlenmişse KVKK, sözleşme ihlali varsa Türk Borçlar Kanunu ayrıca uygulanabilir. Aynı veri çekme eylemi farklı hukuk alanlarında farklı sonuçlar doğurabilir.

Veri Tabanı İşleten Şirketler İçin 10 Maddelik Koruma Planı

1. Veri kaynaklarını ve lisanslarını kayıt altına alın.
2. Veri toplama, doğrulama ve sunum maliyetlerini proje bazında belgeleyin.
3. Özgün kategori ve sınıflandırma yapısını dokümante edin.
4. API ve web kullanım şartlarını açık yazın.
5. Toplu dışa aktarma ve scraping sınırlarını teknik olarak uygulayın.
6. Erişim loglarını yeterli süre saklayın.
7. Kişisel veri içeren kayıtlarda KVKK hukuki sebebini ayrı kurun.
8. Üçüncü kişilere ait eserleri lisanssız veri tabanına eklemeyin.
9. Rakip kopyalamalarında önce teknik ve hukuki delili güvence altına alın.
10. Derleme eser hakkı ile Ek m.8 yatırım hakkını dava dilekçesinde birbirinden ayırın.