Derleme Eser Nedir? FSEK 6’ya Göre Seçme ve Düzenleme Koruması 2026

Derleme Eser Nedir?

FSEK m.6 işlenmeler ve derlemeleri düzenler. Derleme eser, bağımsız içeriklerin yalnız yan yana getirilmesi değildir. İçeriğin seçilmesi veya düzenlenmesi derleyenin fikrî yaratıcılığını ve hususiyetini taşımalıdır. Koruma, derlemenin bu özgün yapısına yönelir.

Bir antolojide hangi şiirlerin seçildiği, hangi ölçütle gruplandığı, hangi sırada sunulduğu ve bölümler arasında nasıl bir editoryal bağ kurulduğu yaratıcı olabilir. Bir müzik seçkisinde repertuvarın belirli tematik veya tarihsel yaklaşımla seçilmesi; bir sanat kataloğunda eserlerin özgün küratöryel sistemle düzenlenmesi de aynı şekilde değerlendirilir.

Derleme eser, içindeki materyalleri kendi bünyesinde eritip onların bağımsız haklarını sona erdirmez. Derleyenin hakkı yeni yaratıcı seçme-düzenleme üzerinde doğar. İçerikte telifli eserler varsa asıl eser sahiplerinin hakları aynen devam eder.

FSEK m.6’ya Göre Derleme Eserin Şartları Nelerdir?

İlk şart, birden fazla eser, veri veya materyalin belirli bir bütün içinde bir araya getirilmesidir. İkinci ve belirleyici şart, seçme veya düzenlemenin fikrî yaratıcılık içermesidir. Üçüncü olarak derlemenin somutlaşmış olması gerekir. Son olarak derleme, kullanılan içerik üzerindeki mevcut haklara zarar vermemelidir.

Yalnız teknik zorunlulukla yapılan sıralama derleme eser niteliği için yeterli olmayabilir. Örneğin tüm çalışanların soyadına göre alfabetik listesi, özgün editoryal tercih içermeyebilir. Buna karşılık belirli tarihsel dönemin edebî eserlerini özgün bilimsel kriterlerle seçen ve tematik ilişkiler kuran antoloji, derleyenin hususiyetini taşıyabilir.

Derleme eser değerlendirmesinde “çok emek harcandı” ile “yaratıcı seçme ve düzenleme yapıldı” ayrılmalıdır. Emek ve yatırım bazı veri tabanlarında FSEK Ek m.8 açısından önem taşırken, m.6 eser koruması hususiyete dayanır.

Seçme ve Düzenlemede Hususiyet Nasıl Belirlenir?

Hususiyet, derleyenin kişisel fikrî tercihinin derleme yapısında görünür olmasıdır. Seçim kriteri sıradan ve zorunlu değilse, düzenleme alternatifleri arasında yaratıcı tercihler yapılmışsa ve sonuç derleyenin yaklaşımını yansıtıyorsa eser niteliği güçlenir.

Örneğin “2026 yılında yayımlanan bütün kanunları tarih sırasıyla listelemek” mekanik bir kayıt olabilir. Buna karşılık “dijital hakları etkileyen 50 düzenlemeyi konu, sektör ve risk düzeyi temelinde seçip özgün ilişkilerle sınıflandırmak” yaratıcı seçme ve düzenleme içerebilir. Koruma, kanunların kendisine değil, derlemenin özgün sistemine yönelir.

Aynı konuyu işleyen iki derleyici farklı kriterler kullanabilir. Telif hakkı ilk derleyiciye konu üzerinde tekel vermez. İkinci kişi içerikleri bağımsız seçip farklı sistem kurabilir; ancak ilk derlemenin özgün yapı ve seçimini kopyalayamaz.

Hangi Ürünler Derleme Eser Olabilir?

Ansiklopediler, antolojiler, seçkiler, tematik kataloglar, yaratıcı veri tabanları, özgün müzik listeleri, akademik kaynak koleksiyonları ve belirli dijital içerik dizileri şartları taşıyorsa derleme eser olabilir. Kanundaki örnekler sınırlı sayı değildir; önemli olan yaratıcı seçme ve düzenlemenin bulunmasıdır.

Bir yemek kitabında farklı kişilere ait tariflerin editoryal tema altında özgün seçilip düzenlenmesi derleme hakkı doğurabilir. Ancak her tarifin metni veya fotoğrafı üzerindeki haklar ayrı kalır. Benzer şekilde fotoğraf albümünde küratöryel seçki korunabilir; fotoğrafların telif hakkı fotoğrafçılarda kalabilir.

Dijital ortamda “en iyi 100 film” listesi sırf kişisel tercih içerdiği için otomatik eser sayılmaz; fakat ayrıntılı özgün sınıflandırma, ilişkisel yapı ve editoryal kurgu yaratıcı nitelik taşıyabilir. Somut ürün bütün olarak değerlendirilir.

Derleme Yapılınca Asıl Eser Sahiplerinin Hakları Ne Olur?

FSEK m.6’nın temel ilkesi, asıl eser sahiplerinin haklarının saklı olmasıdır. Bir roman bölümünü, fotoğrafı veya şarkı sözünü antolojiye almak, o eser üzerindeki hakları derleyene geçirmez. Derleyici yalnız kendi seçme ve düzenleme katkısı üzerinde hak sahibidir.

Bu nedenle bir antoloji iki katmanlı hak yapısına sahiptir. Birinci katman derlemenin özgün yapısıdır. İkinci katman tek tek içeriklerin bağımsız haklarıdır. Yayıncı hem derleyenin hakkını hem içerik haklarını dikkate almak zorundadır.

Koruma süresi de hak sahiplerine göre ayrı değerlendirilir. Derleme hakkının koruma süresi ile derleme içindeki eserlerin süreleri aynı tarihte sona ermek zorunda değildir. Kamu malı hâline gelmiş eserlerden yeni ve özgün bir derleme yapılabilir; bu durumda eski eserler serbestken yeni seçme-düzenleme korunur.

Derleme Hazırlamak İçin Eser Sahiplerinden İzin Almak Gerekir mi?

Derleme için telifli eserlerin kullanılması, kullanımın niteliğine göre asıl eser sahiplerinin mali haklarını etkiler. Eserin çoğaltılması, yayımlanması veya dijital ortamda erişime sunulması için ilgili mali hakların kullanım yetkisinin alınması gerekir. FSEK’teki kanuni serbestiler saklıdır.

“Ben yeni bir antoloji yapıyorum” demek başkasının şiirini, fotoğrafını veya makalesini izinsiz kullanma hakkı vermez. Derleme eser statüsü asıl eser sahiplerinin haklarını aşan bir izin mekanizması değildir.

Sözleşmede hangi eserin hangi baskıda, hangi dilde, hangi mecrada ve ne süreyle kullanılacağı açıkça belirlenmelidir. Dijital e-kitap, basılı kitap ve internet yayını farklı kullanım biçimleri olduğundan hak kapsamı buna göre yazılmalıdır.

Derleme Eser ile Veri Tabanı Koruması Arasındaki Fark Nedir?

Her yaratıcı veri tabanı derleme eser olabilir; fakat her veri tabanı m.6 anlamında yaratıcı değildir. FSEK Ek m.8, içeriğin elde edilmesi, doğrulanması veya sunulmasına esaslı yatırım yapan veri tabanı yapımcısına ayrıca özel koruma sağlar. Bu koruma için m.6’daki yaratıcılık şartı aynı biçimde aranmaz.

Örneğin milyonlarca fiyat kaydını mekanik şekilde toplayan sistem, seçme-düzenleme yönünden hususiyet taşımayabilir; ancak veri toplama ve doğrulamaya esaslı yatırım yapılmışsa Ek m.8 koruması doğabilir. Küçük ama yaratıcı antoloji ise önemli ekonomik yatırım olmadan m.6 kapsamında korunabilir.

Uyuşmazlıkta “derleme eser hakkı” ve “veri tabanı yapımcısı hakkı” ayrı hukuki sebepler olarak kurulmalıdır. Her ikisini tek bir belirsiz “veri telifi” kavramında eritmek doğru değildir.

Basit Liste ve Kataloglar Derleme Eser midir?

Her liste derleme eser değildir. Telefon rehberi, alfabetik müşteri listesi, kronolojik toplantı listesi veya otomatik ürün kataloğu yaratıcı seçme-düzenleme içermiyorsa FSEK m.6 eser koruması doğmayabilir. Bununla birlikte esaslı yatırım varsa Ek m.8 veya ticari sır/haksız rekabet koruması ayrıca incelenebilir.

Katalogda ürün fotoğrafları, özgün tanıtım metinleri ve grafik tasarım varsa bu unsurlar kendi başlarına eser olabilir. Katalog bütününün seçme-düzenleme yapısı da yaratıcıysa derleme hakkı eklenir. Böylece tek yayın içinde çok sayıda farklı telif katmanı bulunabilir.

Özgünlüğü bulunmayan basit listenin FSEK eseri sayılmaması, rakibin listeyi her şekilde kopyalayabileceği anlamına gelmez. Haksız rekabet, sözleşme ve veri tabanı özel hakkı ayrıca değerlendirilmelidir.

YouTube Oynatma Listesi, Podcast Seçkisi veya Sosyal Medya Koleksiyonu Derleme Eser Olabilir mi?

Dijital ortamda teknik “playlist” oluşturmak tek başına eser niteliği yaratmaz. Ancak seçimin kapsamı, düzenleme biçimi, tematik örgüsü ve fikrî yaratıcılık düzeyi hususiyet taşıyorsa derleme koruması teorik olarak gündeme gelebilir. İçeriklerin yalnız bağlantı olarak sıralanması ile yeni editoryal bütün oluşturulması aynı değildir.

Platformun kendi kullanım şartları da önemlidir. Kullanıcı teknik olarak bir oynatma listesi oluşturabiliyor olsa bile listedeki videoların telif hakları video sahiplerinde kalır. Derleyici, listeye eklenen içeriğin mali hak sahibi olmaz.

Podcast bölümlerinin, makalelerin veya sosyal medya içeriklerinin başka bir platforma kopyalanarak “koleksiyon” adıyla yeniden yayınlanması ise asıl eserlerin çoğaltma ve umuma iletim haklarını ihlal edebilir. Yalnız derleme hakkına odaklanmak yeterli değildir.

Derleyenin Eser Sahipliği Nasıl İspatlanır?

Editoryal kriterlerin ilk taslakları, seçim listeleri, çalışma notları, sürüm geçmişleri, e-postalar, proje dosyaları ve yayın sözleşmeleri derlemenin kim tarafından hazırlandığını gösterebilir. Özellikle birden fazla editörün yer aldığı projelerde katkıların kayıt altına alınması önemlidir.

Derleme sürecinde seçim kriterlerinin ve kategori sisteminin tarihli belgelerle saklanması, hususiyet iddiasını güçlendirir. Yalnız son ürünü göstermek yerine seçme ve düzenlemenin nasıl geliştiğini belgelemek faydalıdır.

FSEK m.13 kapsamındaki isteğe bağlı kayıt-tescil hak kurucu değildir; ispat kolaylığı sağlar. Derleme yayımlanmışsa ilk baskı, ISBN bilgileri, matbaa kayıtları veya dijital yayın tarihleri de delil olabilir.

Derleme Eser Nasıl İhlal Edilir?

İhlal yalnız içeriğin birebir tamamının kopyalanmasıyla oluşmaz. Derlemenin özgün seçme ve düzenleme sisteminin esaslı biçimde alınması da korunan yapıyı etkileyebilir. Karşı tarafın aynı kaynaklardan bağımsız seçim yapması ile mevcut seçkinin sıra, kategori ve ilişkilerini kopyalaması ayrılmalıdır.

FSEK m.66 ve devamında tecavüzün kaldırılması ve önlenmesi yolları düzenlenir. Şartları varsa bedel ve tazminat talepleri ileri sürülebilir. Derlemenin içindeki eserler de izinsiz kopyalanmışsa asıl eser sahiplerinin bağımsız talepleri ayrıca doğar.

Dijital ortamda bir seçkinin kopyalanması hızlı yayılabildiği için delil tespiti önemlidir. Web arşivleri, ekran kayıtları, kaynak kodu, veri sırası ve özgün hata/etiket benzerlikleri karşılaştırmada kullanılabilir.

Derleme Yayınlayanlar İçin 9 Maddelik Kontrol Listesi

1. Seçim ve düzenleme kriterlerinizi yazılı belgeleyin.
2. Her içerik için telif statüsünü ayrı kontrol edin.
3. Asıl eser sahiplerinden gereken mali hak izinlerini yazılı alın.
4. Kamu malı eser ile telif koruması devam eden eseri ayırın.
5. Derleme hakkının içerik telifini devralmadığını sözleşmelerde gözetin.
6. Dijital ve basılı kullanım haklarını ayrı düzenleyin.
7. Editörlerin katkılarını ve birlikte eser sahipliği ihtimalini kayıt altına alın.
8. Veri tabanı varsa FSEK Ek m.8 yatırım korumasını ayrıca inceleyin.
9. Yayın öncesi kullanılan görsel, metin ve ses lisanslarını denetleyin.