Gönderen Taşıma Sözleşmesini İptal Edebilir mi? TTK 865 Fesih ve Taşıyıcının Ücret Hakkı 2026
- TTK 865’in temel kuralı
- Gönderenin her zaman fesih hakkı
- Fesih ile taşımanın durdurulması farkı
- Taşıyıcının birinci ücret hesabı
- Üçte bir taşıma ücreti seçeneği
- Tasarruf edilen giderler
- Başka işten elde edilen menfaat
- Taşıyıcının risk alanı istisnası
- Gönderenin ifada menfaatinin kalmaması
- Eşya yüklenmişse ne olur?
- Boşaltma ve saklama
- Fesih bildiriminin ispatı
- Mersin lojistik uygulaması
- Kontrol listesi ve SSS
Gönderen Taşıma Sözleşmesini Her Zaman Feshedebilir mi?
Evet. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 865. maddesinin birinci fıkrası açık bir kural kurar: gönderen taşıma sözleşmesini her zaman feshedebilir. Kanun fesih hakkını belirli bir haklı sebebin varlığına bağlamaz. Ancak fesih hakkının kullanılması taşıyıcının ücret ve gider taleplerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. TTK 865/2, fesih sonrasında taşıyıcının hangi istemleri ileri sürebileceğini ayrıntılı biçimde düzenler.
Taşıma sözleşmesinin temel yapısı TTK 850 taşıma sözleşmesi rehberinde açıklanmıştır. Fesih, taraflar arasında kurulmuş bu sözleşmenin gönderence sona erdirilmesidir. Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilebilir.
Fesih Hakkının “Her Zaman” Kullanılması Ne Anlama Gelir?
TTK 865/1’in “her zaman” ifadesi, taşıma başlamadan önce veya taşıma sürecinin belirli bir aşamasında gönderenin sözleşmeyi sona erdirebilmesine imkân verir. Eşyanın henüz yüklenmemiş olması fesih hakkının şartı değildir. Eşya yüklenmişse TTK 865/3 ayrıca uygulanır ve taşıyıcının eşya hakkında alabileceği tedbirler gündeme gelir.
Fesih hakkının bulunması, gönderenin hiçbir mali sonuç doğmadan taşıma planını iptal edebileceği anlamına gelmez. Taşıyıcı sözleşmeye güvenerek araç ayırmış, hazırlık yapmış veya başka taşıma imkânından vazgeçmiş olabilir. Kanun bu menfaat dengesini TTK 865/2’deki iki seçenekli ücret sistemiyle kurar.
Fesih ile Taşıyıcıya Talimat Verme Aynı Şey midir?
Hayır. TTK 868, gönderenin taşıyıcıya taşımanın yapılması için emir ve talimat verebilmesini, taşımanın durdurulmasını, eşyanın geri getirilmesini veya başka teslim yerine götürülmesini düzenler. TTK 865 ise sözleşmenin feshedilmesini düzenler. Bir talimat taşıma ilişkisini devam ettirirken rota veya teslim biçimini değiştirebilir; fesih sözleşmeyi sona erdirir.
Bu ayrım ücret bakımından önemlidir. Gönderen “yükü geri getir” dediğinde bunun fesih mi, TTK 868 kapsamında bir tasarruf mu olduğu somut irade beyanından anlaşılır. Yazılı talimatın açık olması gerekir. Aksi hâlde taraflar sonradan hangi ücret rejiminin uygulanacağı konusunda uyuşabilir.
Taşıyıcının Birinci Seçeneği: Kalan Ücret ve Gider Hesabı
TTK 865/2-a taşıyıcıya ayrıntılı bir hesap yöntemi sunar. Taşıyıcı, kararlaştırılan taşıma ücreti ile bekleme ücretini ve tazmini gereken giderleri başlangıç noktası alır. Bundan, sözleşmenin feshi sonucunda tasarruf ettiği giderleri ve başka şekilde elde ettiği veya kötü niyetle elde etmeyi ihmal ettiği menfaatleri indirir. Kalan tutarı isteyebilir.
Bu sistem taşıyıcının fesih olmasaydı elde edeceği ekonomik sonucu korumayı amaçlarken, hiç yapılmayan giderlerin de gönderene yüklenmesini önler. Taşıyıcının örneğin yakıt, otoyol veya alt taşıyıcı giderini artık yapmayacak olması hesapta dikkate alınır. Buna karşılık fesih nedeniyle aracını başka bir işte kullanarak gelir elde etmişse bu menfaat de indirim hesabına girer.
Kararlaştırılan Taşıma Ücretinin Üçte Biri Ne Zaman İstenir?
TTK 865/2-b, taşıyıcıya alternatif olarak kararlaştırılan taşıma ücretinin üçte birini isteme imkânı verir. Bu seçenek, birinci bentteki ayrıntılı tasarruf ve menfaat hesabı yerine kanunun öngördüğü sabit oranlı istemdir. Taşıyıcı iki sistemi aynı zarar için üst üste kullanamaz; hüküm alternatif istem yapısı kurar.
Üçte bir hesabında esas alınacak “kararlaştırılan taşıma ücreti” sözleşmeden belirlenir. Ücret mesafeye, ağırlığa veya başka ölçüye bağlanmışsa iptal edilen somut taşımanın kararlaştırılmış ücreti tespit edilir. Ek hizmet ve giderler üçte bir hesabına otomatik olarak eklenmez; bunların hukuki dayanağı ayrıca incelenir.
Tasarruf Edilen Giderler Neden İndirilir?
Fesih nedeniyle taşıma hiç yapılmayacak veya erken sona erecekse taşıyıcı bazı giderlere katlanmaz. TTK 865/2-a bu tasarrufu gönderene yansıtmak için indirim öngörür. Amaç taşıyıcının gerçekleşmeyen maliyetler üzerinden fazladan kazanç sağlamasını önlemektir.
Hangi giderin gerçekten tasarruf edildiği belgeyle belirlenir. Araç zaten yola çıkmışsa yapılan yakıt ve otoyol gideri ile henüz yapılmamış dönüş gideri aynı şekilde değerlendirilmez. Alt taşıyıcı sözleşmesine göre ödenmesi zorunlu iptal bedeli varsa bu da somut sözleşmeyle ispatlanmalıdır.
Taşıyıcının Başka İşten Elde Ettiği Menfaat Hesaba Girer mi?
Evet. TTK 865/2-a, taşıyıcının fesih nedeniyle başka şekilde elde ettiği veya kötü niyetle elde etmeyi ihmal ettiği menfaatlerin de indirileceğini düzenler. Örneğin feshedilen taşıma için ayrılan araç aynı zaman diliminde başka ücretli taşımada kullanılmışsa elde edilen menfaat hesapta önem taşır.
Kanun ayrıca kötü niyetle elde edilmeyen menfaati de dikkate alır. Taşıyıcı kolaylıkla başka bir işi alabileceği hâlde sırf gönderenden daha yüksek fesih bedeli talep etmek için bu imkânı bilerek kullanmamışsa durum incelenir. İspat için araç programı, yeni sefer faturası ve operasyon kayıtları önemlidir.
Fesih Taşıyıcının Risk Alanındaki Bir Sebepten Kaynaklanırsa Ne Olur?
TTK 865/2’nin son cümlesi önemli istisna getirir. Fesih taşıyıcının risk alanına giren bir sebepten kaynaklanmışsa taşıyıcı üçte bir ücret seçeneğini kullanamaz. Ayrıca sözleşmenin ifasında gönderenin menfaati kalmamışsa birinci bentteki istem hakkı da düşer.
Örneğin taşıyıcının sözleşmede kararlaştırılan taşıma aracını sağlayamaması veya kendi organizasyonundan doğan ciddi ifa engeli somut olayda taşıyıcının risk alanı bakımından incelenir. Her gecikme otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz. Sebep, sözleşme ve fiilî kayıtlar birlikte değerlendirilir.
Gönderenin İfada Menfaati Kalmamışsa Neden Önemlidir?
Taşıyıcının risk alanındaki sebeple fesih ortaya çıktığında, gönderenin taşımanın sürdürülmesinde menfaati kalıp kalmadığı ayrıca önemlidir. Kanun, menfaat tamamen ortadan kalkmışsa taşıyıcının birinci bentten doğan ücret istemini de düşürür. Bu durum taşıyıcının kendi risk alanındaki olaydan ücret avantajı sağlamasını engeller.
Gönderenin menfaatinin kalmadığı iddiası somut olayla gösterilmelidir. Belirli tarihte fuara yetişecek malın gecikme nedeniyle anlamını kaybetmesi veya üretim hattı için zaman kritik parçanın başka kaynaktan temin edilmesi gibi olaylar belgelendirilir. Ancak her gecikme “menfaat kalmadı” sonucu doğurmaz.
Eşya Fesihten Önce Yüklenmişse Ne Olur?
TTK 865/3, eşya sözleşmenin feshinden önce yüklenmişse taşıyıcının, giderleri gönderene ait olmak üzere TTK 869/3’teki tedbirlere uygun önlemler alabileceğini düzenler. Taşıyıcı eşyayı boşaltabilir, saklanması için tevdi edebilir veya şartlarına göre geri taşıyabilir.
Taşıyıcı ayrıca eşyanın boşaltılmasına, boşaltmanın kendi işletmesi için sakınca oluşturmaması ve diğer gönderi sahipleri ile alıcıların zarar görmemesi şartıyla izin verebilir. Böylece fesih, yüklenmiş eşyanın araçta belirsiz şekilde bırakılması sonucunu doğurmaz.
Fesih Taşıyıcının Risk Alanından Kaynaklanır ve Eşya Yüklüyse
TTK 865/3’ün son cümlesi, fesih taşıyıcının risk alanındaki sebepten kaynaklanıyorsa özel kural getirir. Bu durumda taşıyıcı yüklenmiş eşyayı giderleri kendisine ait olmak üzere hemen boşaltmak zorundadır. Gönderene yükleme öncesi riskin maliyeti aktarılmaz.
Boşaltmanın nerede ve hangi güvenlik şartlarında yapıldığı kayıt altına alınmalıdır. Hassas veya tehlikeli yüklerde uygun alan ve ekipman kullanılmalıdır. Eşyanın fesih anındaki durumu fotoğraf ve tutanakla belgelenmelidir.
Fesih Bildirimi Nasıl Yapılmalıdır?
TTK 865 fesih için bu maddede özel bir şekil şartı düzenlemez. Ancak ticari taşıma ilişkisinde fesih iradesinin, zamanı ve kapsamı tartışmasız biçimde ispatlanması gerekir. E-posta, KEP, yazılı operasyon mesajı veya sözleşmede belirlenen bildirim kanalı kullanılmalıdır.
Fesih bildirimi “seferi iptal ediyoruz”, “yükü almayın”, “sözleşmeyi feshediyoruz” gibi açık irade içermelidir. “Şimdilik bekleyin” talimatı fesih değil geçici talimat olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle taşıyıcı da aldığı bildirimin fesih olarak mı yoksa TTK 868 talimatı olarak mı değerlendirildiğini yazılı teyit etmelidir.
Taşıma Ücreti ve Bekleme Ücreti Belgeleri
Fesih sonrasında taşıyıcı talebini hesaplamak için sözleşmedeki ana ücret, varsa bekleme ücreti düzeni ve yapılmış giderleri belgelendirmelidir. TTK 863 yükleme ve boşaltma rehberinde bekleme ücretinin temel şartları açıklanmıştır.
Birinci seçenek kullanılıyorsa tasarruf edilen giderler ve başka işten elde edilen menfaat de hesap tablosunda gösterilmelidir. Yalnız toplam rakam yazmak yerine her kalemin dayanağı sunulmalıdır.
Mersin Lojistik Uygulamasında Fesih
Mersin’de liman randevusu, antrepo çıkışı, ihracat programı veya fabrika yüklemesi nedeniyle taşıma iptalleri kısa sürede ciddi araç ve bekleme maliyeti yaratabilir. Fesih anında araç henüz tesise girmemişse farklı, yük araca alınmış ve liman yoluna çıkılmışsa farklı gider kalemleri oluşur.
Bu nedenle Mersin lojistik dosyalarında araç GPS kaydı, terminal veya tesis giriş saati, yükleme tutanağı, navlun teklifi ve fesih mesajı birlikte incelenir. antrepo aşaması devreye girmişse depolama giderinin hangi sözleşme nedeniyle doğduğu ayrıca ayrılır.
Fesih Öncesi 10 Maddelik Kontrol Listesi
- Fesih sebebi yazılı olarak tespit edilmelidir.
- Sebebin kimin risk alanında olduğu değerlendirilmelidir.
- Eşyanın yüklenip yüklenmediği belirlenmelidir.
- Taşıma ücretinin sözleşmedeki tutarı doğrulanmalıdır.
- Bekleme süresi ve ücreti kayıt altına alınmalıdır.
- Taşıyıcının yaptığı gerçek giderler ayrılmalıdır.
- Tasarruf edilen giderler hesaplanmalıdır.
- Taşıyıcının başka işten elde ettiği menfaat kontrol edilmelidir.
- Yüklenmiş eşyanın boşaltma veya saklama planı belirlenmelidir.
- Fesih bildirimi açık ve ispatlanabilir kanaldan yapılmalıdır.
Sonuç
TTK 865 gönderene geniş bir fesih hakkı verir; gönderen taşıma sözleşmesini her zaman sona erdirebilir. Buna karşılık taşıyıcının sözleşmeye güvenerek yaptığı hazırlık ve ekonomik menfaat kanunun iki alternatif ücret istemiyle korunur. Taşıyıcı ayrıntılı net ücret hesabını veya taşıma ücretinin üçte birini seçebilir.
Ancak fesih taşıyıcının risk alanındaki sebepten kaynaklanıyorsa bu haklar daralır. Eşya yüklenmişse boşaltma ve saklama düzeni ayrıca uygulanır. Bu nedenle fesih işlemi yalnız “iptal” mesajı olarak değil, ücret, gider ve eşya teslim planıyla birlikte yönetilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Gönderen taşıma sözleşmesini sebep göstermeden feshedebilir mi?
TTK 865/1 gönderenin sözleşmeyi her zaman feshedebileceğini düzenler. Mali sonuçlar TTK 865/2’ye göre belirlenir.
Fesihte taşıyıcı tam ücret ister mi?
Taşıyıcı TTK 865/2-a’daki net hesap yöntemini seçerse tasarruf ettiği giderler ve elde ettiği menfaatler indirilerek kalan tutarı ister.
Üçte bir ücret kuralı nedir?
TTK 865/2-b, taşıyıcıya alternatif olarak kararlaştırılan taşıma ücretinin üçte birini isteme imkânı verir.
Taşıyıcı iki seçeneği birlikte ister mi?
Hüküm alternatif istem yapısı kurar; aynı taşıma için iki hesap üst üste uygulanmaz.
Fesih taşıyıcının hatasından kaynaklanırsa üçte bir istenir mi?
Hayır. Taşıyıcının risk alanındaki nedenle fesihte TTK 865/2-b istemi ileri sürülemez.
Eşya yüklenmişse ne olur?
TTK 865/3 uyarınca taşıyıcı şartlarına göre boşaltma, saklama, tevdi veya geri taşıma tedbirleri alabilir.
Taşıyıcının risk alanındaki fesihte boşaltma masrafını kim öder?
Kanun bu durumda taşıyıcının yüklenmiş eşyayı giderleri kendisine ait olmak üzere hemen boşaltacağını düzenler.
Fesih sözlü yapılabilir mi?
Kanunda bu maddede özel şekil şartı yoktur; fakat ispat için yazılı ve açık bildirim kullanılmalıdır.
Bekleme ücreti fesih hesabına girer mi?
TTK 865/2-a kararlaştırılan taşıma ücretinin yanında bekleme ücretini de hesabın başlangıç kalemleri arasında sayar.
Mersin’de sefer iptalinde hangi kayıtlar önemlidir?
Navlun teklifi, fesih bildirimi, araç konumu, tesis veya terminal giriş kaydı, yükleme durumu ve yapılan gider faturaları birlikte incelenir.
Bu içerik Av. Halil Bakırcı tarafından 11 Eylül 2026 tarihli yürürlükteki mevzuat esas alınarak hukukçu incelemesinden geçirilmiştir. Mersin Barosu Sicil No: 3472. Türkiye geneli dosyalar Mersin’den yönetilir.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
