Haksız Fiil Tazminatında Zamanaşımı Kaç Yıl? TBK 72 İki Yıl, On Yıl ve Ceza Zamanaşımı 2026

Haksız fiil tazminatında en sık yapılan usul hatalarından biri yalnız olay tarihine bakarak “iki yıl geçti, dava açılamaz” sonucuna varmaktır. Türk Borçlar Kanunu m.72 iki ayrı süre sistemi kurar: zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesine bağlı iki yıllık nispi süre ile fiilin işlendiği tarihten başlayan on yıllık azami süre. Ayrıca fiil suç teşkil ediyor ve ceza kanununda daha uzun zamanaşımı bulunuyorsa bu daha uzun süre tazminat istemine de uygulanır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Zamanaşımı hak düşürücü süre değildir. Sürenin dolması alacağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerse dava edilebilirlik bakımından sonuç doğurur. Bu nedenle haksız fiil dosyasında süre hesabı yapılırken olay tarihi, zararın ne zaman öğrenildiği, sorumlunun ne zaman öğrenildiği, zararın gelişen nitelikte olup olmadığı, fiilin suç oluşturup oluşturmadığı ve zamanaşımını kesen veya durduran işlemler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

TBK 72 ne düzenler?

TBK m.72/1, haksız fiilden doğan tazminat istemi için iki basamaklı zamanaşımı düzenler. Birinci süre zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren iki yıldır. İkinci süre fiilin işlendiği tarihten itibaren her hâlde on yıldır.

Aynı fıkranın devamında, tazminat daha uzun zamanaşımı öngören cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa ceza zamanaşımının uygulanacağı belirtilir. Böylece suç niteliği taşıyan ağır fiillerde özel hukuk talebinin daha erken sona ermesi engellenir.

İkinci fıkra, haksız fiil nedeniyle zarar gören aleyhine bir borç doğması hâlinde özel savunma imkânı tanır. Haksız fiilden doğan tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile zarar gören, bu fiil nedeniyle kendisine karşı doğan alacağı ifadan kaçınmak için tazminat hakkını def’i olarak ileri sürebilir.

İki yıllık zamanaşımı ne zaman başlar?

İki yıllık süre yalnız olay tarihinden başlamaz. Kanun iki bilginin birlikte gerçekleşmesini arar: zarar gören zararını ve tazminat yükümlüsünü öğrenmiş olmalıdır. Bunlardan biri öğrenilmemişse iki yıllık nispi süre başlamaz; on yıllık azami sınır ve varsa daha uzun ceza zamanaşımı saklıdır.

Öğrenme fiili bilgidir. Zarar görenin dava açmaya elverişli temel olguları bilebilecek durumda olması gerekir. Her ayrıntının, bilirkişi hesabının veya kesin tazminat tutarının öğrenilmesi beklenmez.

Örneğin araç hasarlı kazada zarar ve sürücü olay günü belli olabilir. Buna karşılık gizli yapı kusurunda zarar aylar sonra ortaya çıkabilir veya sorumlu yüklenicinin kimliği daha sonra öğrenilebilir. İki yıllık süre buna göre farklı tarihte başlayabilir.

“Zararı öğrenme” ne anlama gelir?

Zararı öğrenme, zarar görenin tazminat davasına temel oluşturacak zararın varlığını ve ana kapsamını öğrenmesidir. Zararın kuruşu kuruşuna hesaplanmış olması şart değildir. Ancak zarar henüz objektif olarak ortaya çıkmamışsa sırf riskin bilinmesi süreyi başlatmaz.

Bedensel zararlarda sağlık durumunun gelişimi önemlidir. İlk yaralanma bilinse dahi kalıcı iş gücü kaybının ancak tedavi ve sağlık kurulu raporu sonrasında anlaşılması mümkün olabilir. Burada her dosyada “nihai rapor tarihi otomatik başlangıçtır” şeklinde genel kural kurulamaz; zarar görenin zararın esaslı unsurlarını ne zaman öğrendiği somut olarak belirlenir.

Gizli mal hasarı, çevresel zarar veya mesleki zarar gibi sonucun zaman içinde ortaya çıktığı durumlarda ilk belirti ile hukuken yeterli zarar bilgisi arasındaki fark değerlendirilmelidir.

Tazminat yükümlüsünü öğrenme ne demektir?

Zarar gören, tazminatı hangi kişi veya tüzel kişiden isteyeceğini de öğrenmiş olmalıdır. Failin fiziksel kimliğini bilmek her zaman yeterli değildir; tüzel kişi, işveren, işleten, yapı maliki veya sigortacı gibi sorumluluk sıfatlarının belirlenmesi gerekebilir.

Örneğin kaçan araç kazasında plaka veya sürücünün kimliği daha sonra tespit edilebilir. Bir ürün veya yapı zararında üretici ya da malik kayıtları sonradan öğrenilebilir. İki yıllık sürenin başlangıcı bakımından gerçek öğrenme tarihi delillerle ortaya konulur.

Zarar görenin hiçbir araştırma yapmadan süresiz beklemesi de dürüstlük kuralı bakımından korunmaz. “Öğrenebileceği tarih” ile “öğrendiği tarih” tartışması içtihatlarda somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

On yıllık azami süre nasıl hesaplanır?

TBK m.72, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıllık azami süre öngörür. Zarar veya sorumlu çok geç öğrenilse bile kural olarak bu süre son sınırı oluşturur. Ancak fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi suç teşkil ediyorsa ceza zamanaşımı hükmü bu sınırı aşabilir.

Tek seferlik fiilde başlangıç çoğunlukla eylem tarihidir. Devam eden veya birden fazla fiilden oluşan davranışlarda hangi fiilin hangi zararı doğurduğu ayrıca belirlenmelidir. Sonucun yıllar sonra ortaya çıkması, kanunun fiil tarihine bağladığı azami süre bakımından tek başına başlangıcı ileri taşımaz; ceza zamanaşımı ve özel hükümler ayrıca incelenir.

Bu nedenle gizli zarar potansiyeli bulunan dosyalarda on yıllık sürenin takibi özellikle önemlidir.

Daha uzun ceza zamanaşımı ne zaman uygulanır?

Haksız fiil aynı zamanda ceza kanunlarına göre suç teşkil ediyor ve bu suç için öngörülen dava zamanaşımı TBK’daki sürelerden daha uzunsa, tazminat istemine de daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır. Amaç suç oluşturan fiilden doğan özel hukuk talebinin ceza kovuşturmasından daha erken zamanaşımına uğramasını önlemektir.

Uygulanacak ceza zamanaşımı için fiilin suçun unsurlarını taşıması gerekir. Her hukuka aykırı haksız fiil suç değildir. Taksirle yaralama, kasten yaralama, mala zarar verme, dolandırıcılık veya başka suç niteliği somut olayda TCK hükümlerine göre belirlenir.

Ceza zamanaşımının süresi suçun yaptırımına ve TCK m.66 ve devamı hükümlerine göre değişir. Bu nedenle “suç varsa her zaman 15 yıl” gibi sabit genelleme yapılamaz.

Ceza davası açılmış olması veya mahkûmiyet şart mı?

Hayır. TBK m.72’nin daha uzun ceza zamanaşımı kuralı bakımından belirleyici olan tazminata neden olan fiilin ceza kanunlarına göre daha uzun zamanaşımına tabi suç niteliğinde olmasıdır. Mutlaka ceza davası açılmış veya kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunması şart değildir.

Ceza dosyasında beraat verilmesi de her durumda hukuk tazminatını ortadan kaldırmaz. TBK m.74 hukuk hâkiminin ceza hukukunun sorumluluk hükümleri ve beraat kararıyla bağlı olmadığını düzenler. Ancak beraatin gerekçesi ve maddi olay tespitleri somut davada delil değeri taşıyabilir.

Ceza-hukuk ilişkisi ayrı olarak TBK 74 rehberi kapsamında değerlendirilir; bu yazı yayımlandıktan sonra iç link güncellenecektir.

Gelişen zarar ve sonradan ortaya çıkan sonuçlarda süre nasıl belirlenir?

Bedensel zarar, çevre zararı, yapı hasarı veya mesleki kayıp zaman içinde gelişebilir. Burada başlangıç tarihi tek şablonla belirlenmez. Zararın bütünlüğü, ilk belirtilerin ne ölçüde kesin olduğu, daha sonraki sonucun aynı zarar zincirinin devamı mı yoksa yeni zarar mı olduğu değerlendirilir.

Örneğin ilk tedavide geçici kabul edilen yaralanmanın kalıcı fonksiyon kaybına dönüştüğü daha sonra anlaşılabilir. Zarar görenin kalıcı zararı ne zaman yeterli kesinlikle öğrendiği tıbbi raporlar ve tedavi seyri üzerinden belirlenir.

Bununla birlikte zamanaşımını sürekli ertelemek için “zarar her gün devam ediyor” demek yeterli değildir. Fiil ile sonuçların hukuki niteliği ayrıştırılmalıdır.

Zamanaşımı hangi işlemlerle kesilir?

TBK m.154 zamanaşımının kesilme sebeplerini düzenler. Borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz veya kısmi ödeme yapması ya da rehin/kefil göstermesi; alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurması, icra takibinde bulunması ya da iflas masasına başvurması zamanaşımını kesen başlıca hâllerdir.

Kesilme hâlinde TBK m.156 uyarınca yeni süre işlemeye başlar. Ancak her yazılı ihtar zamanaşımını kesmez. Noter ihtarı çoğu alacakta temerrüt veya ispat açısından önemlidir fakat kanunda kesilme sebebi olarak sayılan işlemlerle karıştırılmamalıdır.

Dava şartı arabuluculukta ise 6325 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işlememesi şeklinde özel düzenleme bulunur. Uyuşmazlığın zorunlu veya ihtiyari arabuluculuğa tabi olup olmadığı ayrıca belirlenir.

TBK 72/2’deki özel def’i hakkı nedir?

TBK m.72/2’ye göre haksız fiil dolayısıyla zarar gören aleyhine bir alacak doğmuşsa, zarar görenin tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile bu alacağı ifadan kaçınmak için tazminat istemini her zaman ileri sürebilir.

Bu düzenleme dava yoluyla artık tahsil edilemeyen zamanaşımına uğramış tazminat isteminin belirli bir savunma aracı olarak korunmasını sağlar. Amaç haksız fiil failinin aynı olaydan doğan alacağını talep ederken zarar göreni tamamen savunmasız bırakmamaktır.

Bu hak bir karşı dava veya bağımsız tahsil talebiyle aynı değildir. Def’i, karşı tarafın alacağını ifadan kaçınma ölçüsünde kullanılır. Uygulama şartları somut karşılıklı alacak ilişkisine göre belirlenmelidir.

Trafik, iş kazası, sigorta veya sözleşmede farklı süre olabilir mi?

Evet. TBK m.72 genel haksız fiil zamanaşımıdır. Karayolları Trafik Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, sigorta mevzuatı, iş hukuku, tüketici hukuku, idari yargı veya başka özel düzenlemeler farklı süre, başvuru ve başlangıç kuralları içerebilir.

Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturuyorsa TBK m.60 uyarınca sorumluluk sebeplerinin yarışması ve her sebebin zamanaşımı ayrı incelenir. Bir hukuki sebebin süresinin dolması diğerinin mutlaka dolduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle dava açmadan önce yalnız “TBK 72 iki yıl” kontrolü yapmak yeterli değildir. Davalının sıfatı, hukuki ilişki ve özel kanun eksiksiz belirlenmelidir.

TBK 72 uygulamasında sık yapılan hatalar

• İki yıllık süreyi otomatik olarak olay tarihinden başlatmak.
• Zarar ile tazminat yükümlüsünü öğrenme tarihlerini ayrı incelememek.
• On yıllık azami süreyi gözden kaçırmak.
• Fiil suç olduğu hâlde daha uzun ceza zamanaşımını kontrol etmemek.
• Ceza davası açılmamışsa uzun sürenin uygulanamayacağını sanmak.
• Her noter ihtarının zamanaşımını kestiğini düşünmek.
• Zamanaşımı ile hak düşürücü süreyi karıştırmak.
• Özel kanundaki farklı süreleri incelememek.
• TBK m.72/2’deki özel def’i imkânını gözden kaçırmak.

Pratik zamanaşımı kontrol listesi

1. Haksız fiilin tarihini kesinleştirin.
2. Zararın ilk ve kesin öğrenme tarihlerini belgeleyin.
3. Tazminat yükümlüsünün ne zaman öğrenildiğini belirleyin.
4. İki yıllık nispi süreyi hesaplayın.
5. On yıllık azami süreyi ayrıca yazın.
6. Fiilin suç oluşturup oluşturmadığını inceleyin.
7. Suçun TCK zamanaşımı süresini belirleyin.
8. Dava, icra, ikrar veya ödeme ile kesilme olup olmadığını araştırın.
9. Arabuluculuk nedeniyle işlemeyen süreyi hesaba katın.
10. Özel kanundaki farklı zamanaşımı veya başvuru sürelerini kontrol edin.

Sık sorulan sorular

Haksız fiil davası kaç yıl içinde açılır?

TBK m.72’ye göre zarar ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl; suç varsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir.

İki yıl olay tarihinden mi başlar?

Hayır. Nispi süre zarar ile tazminat yükümlüsünün birlikte öğrenildiği tarihten başlar.

Zararın miktarını tam bilmeden süre başlar mı?

Kesin kuruş hesabı şart değildir. Tazminat davasına temel olacak zararın varlığı ve esaslı kapsamının öğrenilmesi yeterli olabilir.

Faili yıllar sonra öğrenirsem ne olur?

İki yıllık süre tazminat yükümlüsünün öğrenilmesiyle bağlantılıdır; ancak on yıllık azami süre ve varsa ceza zamanaşımı ayrıca uygulanır.

Suç varsa zamanaşımı kaç yıl?

Suçun TCK’daki dava zamanaşımı süresine göre değişir; sabit tek süre yoktur.

Ceza davası açılmadan uzun ceza zamanaşımı uygulanır mı?

Fiilin ceza kanununa göre suç niteliği taşıması yeterli olabilir; mahkûmiyet şart değildir.

Beraat olursa tazminat zamanaşımı değişir mi?

Beraatin hukuki etkisi gerekçesine göre değerlendirilir; TBK m.74 gereği hukuk hâkimi beraat kararıyla her konuda bağlı değildir.

Noter ihtarı zamanaşımını keser mi?

Her noter ihtarı TBK m.154 anlamında kesilme sebebi değildir. Kesilme sebepleri kanunda sayılmıştır.

Dava şartı arabuluculukta süre işler mi?

Arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işlememesine ilişkin özel kural uygulanır.

Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır mı?

Zamanaşımı kural olarak def’idir; borçlu tarafından usulüne uygun ileri sürülmesi gerekir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →