Arabulucu Tarafsız Olmak Zorunda mı? HUAK m.9 Eşitlik ve Çıkar Çatışması 2026
Güncelleme: 11 Eylül 2026
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Arabulucu Tarafsız Olmak Zorunda mı? HUAK m.9
Kısa ve net cevap: Evet. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.9’a göre arabulucu görevini özenle, tarafsız biçimde ve şahsen yerine getirir; taraflar arasında eşitliği gözetir. Tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek önemli bir hal veya şart varsa bunu taraflara açıklamak zorundadır. Açıklamaya rağmen taraflar birlikte talep ederse arabulucu görevi üstlenebilir veya sürdürür. Arabulucu aynı uyuşmazlıkla ilgili sonradan taraflardan birinin avukatı olamaz.
Arabulucunun tarafsızlığı ve taraflar arasında eşitlik HUAK m.9’un açık yükümlülüğüdür.
Arabulucunun tarafsızlığı kanunda nasıl düzenlenmiştir?
Arabuluculuk, uyuşmazlığın çözümünü tarafların kendi iradesiyle üretmesini amaçlar. Arabulucu taraflar adına karar vermez; süreci yönetir, iletişimi kolaylaştırır ve hukuki sınırlar içinde çözüm üretmelerine yardımcı olur. Bu rolün güvenilir olabilmesi için arabulucunun bir tarafın yanında yer almaması gerekir.
HUAK m.9/1 bu nedenle üç temel yükümlülüğü birlikte düzenler: özen, tarafsızlık ve görevin şahsen yerine getirilmesi. Arabulucu dosyayı başka bir kişiye devrederek görevini görünüşte sürdürmez; görevlendirildiği uyuşmazlıkta mesleki sorumluluğu kendisi taşır.
Tarafsızlık yalnız arabulucunun iç dünyasında “iki tarafa da eşit mesafedeyim” demesi değildir. Sürecin dışarıdan da güvenilir görünmesi gerekir. Bu yüzden m.9/2, tarafsızlıktan şüphe edilmesini gerektiren önemli hal ve şartların taraflara açıklanmasını zorunlu kılar.
Hangi durumlar tarafsızlık şüphesi doğurabilir?
Kanun tüm ihtimalleri tek tek saymaz. Ölçüt, arabulucunun tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek önemli bir hal veya şartın bulunmasıdır. Örneğin arabulucunun taraflardan biriyle yakın kişisel veya yoğun mesleki ilişkisinin bulunması, uyuşmazlığın konusu hakkında taraflardan biri lehine önceden görev yapmış olması veya ekonomik menfaat bağlantısı bulunması tarafsızlık değerlendirmesi gerektirebilir.
Her tanışıklık otomatik yasak anlamına gelmez. Özellikle küçük yerleşimlerde avukatlar, şirket yöneticileri ve arabulucular mesleki çevre nedeniyle birbirini tanıyabilir. Önemli olan ilişkinin niteliğinin objektif olarak tarafsızlık şüphesi doğurup doğurmadığıdır. Şüphe yaratabilecek önemli bağ varsa arabulucu bunu saklamamalıdır.
Arabulucunun daha önce bir tarafın başka bir dosyasında avukatlığını yapmış olması da ilişki düzeyi, dosyaların bağlantısı ve zaman gibi unsurlar bakımından açıkça değerlendirilmelidir. Tarafın kararını etkileyebilecek bir bilgi gizlenmemelidir.
Arabulucunun açıklama yükümlülüğü nasıl uygulanır?
HUAK m.9/2’ye göre arabulucu olarak görevlendirilen kişi, tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek önemli hal ve şartların varlığında tarafları bilgilendirmekle yükümlüdür. Açıklama, tarafların özgür iradeyle “bu arabulucuyla devam ediyoruz” veya “başka arabulucu istiyoruz” kararı verebilmesi için yeterince açık olmalıdır.
Arabulucu ilişkiyi küçümseyerek “önemsiz bir tanışıklık” deyip geçmek yerine, karar için gerekli somut bilgiyi vermelidir. Örneğin “davalı şirketin hukuk birimiyle geçen yıl farklı bir eğitim projesinde çalıştım, bu uyuşmazlıkla bağlantım yoktur” gibi açıklama tarafların değerlendirme yapmasına imkan verir.
Kanun, açıklama yapıldıktan sonra tarafların birlikte talep etmesi halinde arabulucunun görevi üstlenebileceğini veya sürdürmesini kabul eder. Dolayısıyla açıklama yapılan her durumda otomatik çekilme zorunluluğu yoktur. Ancak tarafların ortak iradesi bulunmalıdır.
Arabulucu taraflar arasında eşitliği nasıl gözetir?
HUAK m.9/3 arabulucunun taraflar arasında eşitliği gözetmesini emreder. Eşitlik, her tarafa aynı cümleyi söylemekten ibaret değildir. Tarafların sürece erişimi, tekliflerini sunabilmesi, belge ve görüş açıklayabilmesi ve anlaşmanın sonuçlarını anlayabilmesi bakımından adil süreç sağlanmalıdır.
Bir tarafın ekonomik olarak daha güçlü olması, arabulucunun ona daha fazla söz hakkı vermesine gerekçe değildir. Bir tarafın avukatla, diğer tarafın avukatsız katılması da arabulucuya avukatsız tarafın vekili gibi davranma yetkisi vermez. Arabulucu süreç hakkında gerekli aydınlatmayı yapar; hukuki danışmanlık ihtiyacı varsa tarafın bağımsız hukuki yardım almasını sağlayacak zaman tanıyabilir.
Taraflardan biri Türkçe bilmiyorsa veya iletişim engeli varsa anlaşılabilirlik sağlanmalıdır. Bu, arabulucunun taraflardan birini kayırması değil, sürece fiilen eşit katılımın sağlanmasıdır.
Ayrı görüşme tarafsızlık ihlali midir?
Hayır. HUAK m.8 arabulucunun taraflarla ayrı ayrı veya birlikte görüşmesine izin verir. Bir tarafla özel oturum yapılması, tek başına diğer tarafın aleyhine davranıldığı anlamına gelmez. Arabulucu özel görüşmede öğrendiği bilgilerin gizliliğini korumalı, aktarma izni verilen teklifleri doğru biçimde iletmeli ve diğer tarafa da sürece etkili katılım imkanı vermelidir.
Tarafsızlık sorunu, ayrı görüşmenin varlığından değil, arabulucunun özel oturumu bir tarafın stratejik danışmanlığına dönüştürmesinden doğar. “Şu teklifi kabul etme, mahkemede kesin kazanırsın” şeklindeki tek taraflı yönlendirme arabuluculuk rolüyle bağdaşmaz.
Arabulucu çözüm önerisi sunarsa tarafsızlığı bozulur mu?
Hayır. HUAK m.15/7, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması halinde arabulucunun bir çözüm önerisinde bulunabileceğini düzenler. Kanunun verdiği bu yetkinin kullanılması kendi başına tarafsızlık ihlali değildir.
Ancak çözüm önerisinin taraflardan birine baskı aracına dönüşmemesi gerekir. Arabulucu önerisini “bunu kabul etmek zorundasınız” şeklinde sunamaz; tarafların karar verme özgürlüğü devam eder. Öneri, uyuşmazlığın çözümüne yönelik tarafsız bir seçenek olmalıdır.
Arabulucu aynı dosyada sonradan avukatlık yapabilir mi?
Hayır. HUAK m.9/4 açık bir yasak getirir: arabulucu, arabulucu sıfatıyla görev yaptığı uyuşmazlıkla ilgili açılan davada daha sonra taraflardan birinin avukatı olarak görev üstlenemez. Bu yasak, süreçte edinilen gizli bilgilerin ve güven ilişkisinin bir taraf lehine kullanılmasını önlemeyi amaçlar.
Örneğin kira alacağı uyuşmazlığında arabulucu olarak görev yapan avukat, anlaşma sağlanamaz ve tahliye davası açılırsa kiraya verenin veya kiracının vekili olamaz. Aynı şekilde ticari alacak arabuluculuğunda görev yapan arabulucu, sonradan aynı alacağa ilişkin itirazın iptali davasını taraflardan biri adına takip edemez.
Bu yasak uyuşmazlık bağlantısı üzerinden değerlendirilir. Tamamen farklı bir hukuki işte taraflardan biriyle ileride mesleki ilişki kurulmasının mümkün olup olmadığı ise gizlilik, çıkar çatışması ve meslek kuralları ayrıca gözetilerek değerlendirilmelidir.
Arabulucunun geçmiş sosyal medya paylaşımları tarafsızlık sorunu yaratır mı?
Bir arabulucunun genel hukuki görüş açıklamış olması tek başına belirli dosyada tarafsız olmadığı anlamına gelmez. Ancak uyuşmazlığın tarafı, konusu veya belirli kişi grubu hakkında açıkça önyargılı tutum sergileyen paylaşımlar objektif tarafsızlık değerlendirmesinde önem kazanabilir.
Somut değerlendirme, paylaşımın içeriği, zamanı ve uyuşmazlıkla bağlantısı üzerinden yapılmalıdır. Tarafın makul güvenini etkileyen önemli bir durum varsa açıklama yükümlülüğü gündeme gelebilir.
Uygulama örnekleri
Örnek 1: Eski müvekkil ilişkisi
Arabulucu beş yıl önce taraflardan bir şirkete tamamen farklı bir konuda kısa süreli hukuki hizmet vermiştir. İlişki tarafsızlık şüphesi doğurabilecek nitelikteyse arabulucu bunu açıklamalı; taraflar birlikte devam talebinde bulunursa görev sürdürülebilir.
Örnek 2: Yakın akrabalık
Arabulucu taraflardan birinin yakın akrabasıdır. Bu ilişki tarafsızlık güvenini doğrudan etkileyebilecek niteliktedir ve gizlenemez. Tarafların bilgilendirilmesi zorunludur; somut durumun ağırlığı mesleki etik bakımından ayrıca değerlendirilir.
Örnek 3: Bir tarafla uzun özel oturum
Arabulucu karmaşık mali tablo nedeniyle bir tarafla kırk dakika, diğer tarafla yirmi dakika özel görüşmüştür. Sadece süre farkı tarafsızlık ihlali oluşturmaz. İçerik, fırsat eşitliği ve süreç yönetimi birlikte değerlendirilir.
Örnek 4: Dava vekilliği teklifi
Arabuluculuk anlaşmazlıkla sona ermiş, taraflardan biri arabulucuya “davamı siz açın” demiştir. HUAK m.9/4 gereğince arabulucu aynı uyuşmazlığın davasında taraf vekilliğini üstlenemez.
Tarafsızlık sorunu olduğunu düşünen taraf ne yapmalıdır?
Taraf, şüphe doğuran olayı arabulucuya açıkça bildirmeli ve açıklama istemelidir. İhtiyari arabuluculukta taraf süreci sürdürmek zorunda değildir; arabulucunun değiştirilmesi konusunda anlaşılabilir. Dava şartı arabuluculukta büro ve görevlendirme mekanizmasının ilgili hükümleri ayrıca uygulanır.
Tarafsızlık sorununa rağmen sürecin devam etmesi halinde yapılan anlaşmanın irade sakatlığı, emredici hukuk veya başka geçerlilik sorunları yönünden etkisi somut olaya göre incelenir. Sırf sonradan sonuçtan memnun olunmaması, arabulucunun tarafsız olmadığı anlamına gelmez; somut davranış veya ilişki gösterilmelidir.
Arabulucunun mesleki yükümlülüklere aykırı davranışı disiplin ve sicil hükümleri bakımından da sonuç doğurabilir. Şikayet yapılacaksa olay, tarih, dosya bilgisi ve mümkün olan belgeler açık biçimde ortaya konulmalıdır.
Tarafsızlık ile bağımsızlık arasındaki fark
Tarafsızlık, arabulucunun taraflardan biri lehine veya aleyhine tutum almamasını ifade eder. Bağımsızlık ise arabulucunun karar ve süreç yönetimini dış baskı, ekonomik bağ veya talimat altında yürütmemesini ifade eden daha geniş bir güven unsurudur. HUAK’ın tarafsızlık, eşitlik, gizlilik ve şahsen görev hükümleri birlikte bu yapıyı destekler.
Arabulucu ücreti taraflardan biri tarafından ödeniyor olsa bile bu ödeme arabulucuya o tarafın talimatıyla hareket etme yetkisi vermez. Ücret ilişkisi, tarafsızlık yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
Arabulucu tarafsız olmak zorunda mı?
Evet. HUAK m.9/1 arabulucunun görevini özenle, tarafsız biçimde ve şahsen yerine getirmesini emreder.
Arabulucu taraflardan birini önceden tanıyorsa ne olur?
Tanışıklığın niteliği tarafsızlık şüphesi doğurabilecek önemli bir hal ise arabulucu tarafları bilgilendirmek zorundadır.
Açıklamadan sonra aynı arabulucuyla devam edilebilir mi?
Evet. HUAK m.9/2’ye göre taraflar açıklamaya rağmen birlikte talep ederse arabulucu görevi üstlenebilir veya sürdürebilir.
Arabulucu bir tarafla özel görüşebilir mi?
Evet. HUAK m.8 buna izin verir; özel görüşme tarafsızlık ve gizlilik yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Arabulucu çözüm önerisi sunabilir mi?
Evet. Tarafların çözüm üretemediği durumda HUAK m.15/7 kapsamında çözüm önerisi sunabilir; taraflar öneriyi kabul etmek zorunda değildir.
Arabulucu sonradan benim avukatım olabilir mi?
Aynı uyuşmazlıkla ilgili açılan davada olamaz. HUAK m.9/4 bunu açıkça yasaklar.
Taraflardan biri arabulucu ücretinin tamamını öderse arabulucu onun tarafında mı sayılır?
Hayır. Ücretin kimin tarafından ödendiği tarafsızlık yükümlülüğünü değiştirmez.
Tarafsızlık şüphesini ne zaman bildirmeliyim?
Öğrendiğiniz anda sürecin sağlıklı yürütülmesi için arabulucuya ve gerekiyorsa ilgili arabuluculuk birimine bildirilmelidir.
İlgili içerikler
- Arabulucu taraflarla ayrı görüşebilir mi?
- Arabuluculukta gizlilik
- Arabuluculuk beyanlarının delil değeri
Resmî hukuki dayanak
Temel düzenleme 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.9’dur; m.8 ve m.15 de süreç yönetimi bakımından birlikte değerlendirilir. Güncel metin Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.
İçerik HUAK m.9’daki tarafsızlık, eşitlik, açıklama ve aynı uyuşmazlıkta vekillik yasağı hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
İhsaniye Mah. 4903 Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 D:14 Akdeniz/Mersin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
