Yurt Dışındaki Kişi Türkiye’de Hangi Mahkemede Dava Açar? MÖHUK 40 | 2026

Kısa ve net cevap

5718 sayılı MÖHUK m.40 uyarınca Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, Türk iç hukukunun yer itibarıyla yetki kuralları belirler. Uyuşmazlığın niteliğine göre HMK m.6, 9, 10, 12 ve 16 ile MÖHUK m.41–47 birlikte incelenir.

MÖHUK m.40 neyi düzenler?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 40. maddesine göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları tayin eder. Hüküm yabancılık unsuru bulunan her uyuşmazlık için yeni bir mahkeme yaratmaz; iç hukukta hangi Türk mahkemesinin yer yönünden yetkili olduğuna ilişkin bağlama noktası, Türk yargısının milletlerarası yetkisinin de temelini oluşturur.

Yurt dışında yaşayan davacının Türkiye’de taşınmazı, alacağı, sözleşme ilişkisi, şirket payı veya aile hukuku uyuşmazlığı bulunması hâlinde yalnız vatandaşlık esas alınmaz. Önce uyuşmazlığın hukuki niteliği belirlenir, sonra iç hukuktaki yetki noktası ve varsa MÖHUK’taki özel yetki hükmü uygulanır.

Milletlerarası yetki ile uygulanacak hukuk farklıdır. Türk mahkemesinin yetkili olması, uyuşmazlığın esasına mutlaka Türk maddi hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk MÖHUK’un kanunlar ihtilafı hükümleriyle ayrıca belirlenir.

Yetki incelemesi üç aşamalıdır

Birincisi Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, ikincisi Türkiye içinde yer itibarıyla yetkili mahkeme, üçüncüsü ise görevli mahkemedir. Görev aile, tüketici, iş, asliye ticaret, asliye hukuk veya sulh hukuk mahkemesi ayrımını; yer itibarıyla yetki ise hangi adliye çevresinde dava açılacağını belirler.

Vekilin Mersin’de olması Mersin’i yetkili yapmaz. Davacının Türk vatandaşı olması da her malvarlığı davasında tek başına milletlerarası yetki sebebi değildir. Bağlama noktası ilgili kanun maddesinde aranır.

HMK m.6: Davalının yerleşim yeri

HMK m.6 uyarınca genel yetkili mahkeme davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Davalı Türkiye’de yerleşikse ve özel ya da kesin yetki hükmü yoksa bu bağlantı MÖHUK m.40 üzerinden milletlerarası yetki kurar.

Davalı Mersin’de yerleşik, davacı Almanya’da yaşıyorsa davacının yurt dışında olması genel yetki bağlantısını kaldırmaz. Tüzel kişilerde şirket merkezi, gerçek kişilerde yerleşim yeri kayıt ve fiili bağlamla doğru tespit edilmelidir.

HMK m.9: Davalının Türkiye’de yerleşim yeri yoksa

HMK m.9, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan kişi bakımından Türkiye’deki mutad meskeni genel yetki noktası olarak kabul eder. Diğer özel yetki hâlleri saklı olmak üzere malvarlığı haklarına ilişkin dava, uyuşmazlık konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir.

Bu hüküm, yabancı davalının Türkiye’de herhangi bir malı bulunmasının her dava için yeterli olduğu anlamına gelmez. Malvarlığı bağlantısının talep sonucu ile ilişkisi kurulmalı, özel veya kesin yetki hükümleri ayrıca uygulanmalıdır.

HMK m.10: Sözleşmeden doğan davalar

Sözleşmeden doğan davalar HMK m.10 gereğince sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Bu seçimlik yetki HMK m.6’daki genel yetkinin yanında ikinci bir bağlantıdır. Yabancı unsurlu sözleşmede ifa yeri Türkiye’deyse, MÖHUK m.40 üzerinden Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi kurulabilir.

İfa yeri sözleşmenin niteliğine ve Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre belirlenir. Para borcu, mal teslimi, hizmet ifası ve hak devri aynı bağlantıyı doğurmaz. Sözleşmede yabancı devlet mahkemesi seçilmişse MÖHUK m.47 ayrıca uygulanır.

HMK m.12: Türkiye’deki taşınmaz

Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açacak davalar ile zilyetlik ve alıkoyma hakkına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. İrtifak hakkı davalarında da irtifak kurulan taşınmazın bulunduğu yer esas alınır.

Yurt dışındaki malik için bu kural nettir: HMK m.12 kapsamındaki taşınmaz Mersin’deyse dava Mersin’de açılır; Antalya’daysa vekil Mersin’de olsa bile yer itibarıyla yetki Antalya’dadır. Taşınmazla ilgili her kişisel alacak davası ise otomatik olarak HMK m.12 kapsamına girmez.

HMK m.16: Haksız fiil

Haksız fiil davalarında fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği, zararın meydana gelme ihtimalinin bulunduğu veya zarar görenin yerleşim yerindeki mahkeme yetkilidir. Yabancılık unsurlu uyuşmazlıkta bu bağlantılardan birinin Türkiye’de bulunması MÖHUK m.40 bakımından önemlidir.

İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde yalnız içeriğe Türkiye’den erişilebilmesi otomatik olarak her Türk mahkemesini yetkili kılmaz. Somut zarar yeri, tarafların yerleşim yeri ve uyuşmazlık bağlantısı gösterilmelidir.

MÖHUK m.41–47 özel hükümleri

MÖHUK m.40 genel kuraldır. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalarda m.41, yabancıların belirli kişi hâli işlemlerinde m.42, miras davalarında m.43, iş ilişkilerinde m.44, tüketici sözleşmelerinde m.45 ve sigorta sözleşmelerinde m.46 özel milletlerarası yetki hükümleri getirir. Borç ilişkilerindeki yabancı mahkeme yetki anlaşması ise m.47’de düzenlenir.

İş, tüketici ve sigorta uyuşmazlıklarında koruyucu özel yetki noktaları tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez. Miras dosyasında ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri, yoksa tereke mallarının bulunduğu yer; tüketicide tüketicinin seçimine göre kanundaki koruyucu bağlantılar esas alınır.

Yabancı mahkeme yetki şartı

MÖHUK m.47 uyarınca yer itibarıyla yetkinin münhasır yetki esasına göre belirlenmediği, yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinde taraflar uyuşmazlığın yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesini kararlaştırabilir. Anlaşma yazılı delille ispat edilmelidir. Yabancı mahkeme kendisini yetkisiz sayarsa veya Türk mahkemesinde yetki itirazı yapılmazsa kanundaki şartlarla Türk mahkemesinde yargılama sürer.

Kesin yetki alanı, iş-tüketici-sigorta koruyucu yetkileri ve yetki şartının hangi sözleşme uyuşmazlıklarını kapsadığı ayrı ayrı incelenmelidir.

Yurt dışından Türkiye’de dava açma usulü

Milletlerarası yetkinin bulunması davacının Türkiye’ye gelmesini zorunlu kılmaz. Türk konsolosluğunda veya yabancı ülkede usulüne uygun düzenlenen vekâletname ile Türkiye’de avukat aracılığıyla dava takip edilir. Yabancı noter belgesinde uygulanabilir sözleşmeye göre apostil veya konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme tamamlanır.

Dava dilekçesinde vatandaşlık, yerleşim yeri, mutad mesken, sözleşmenin ifa yeri, malvarlığının bulunduğu yer, taşınmazın konumu veya özel MÖHUK maddesini doğuran bağlantı somut yazılmalıdır. Yabancı dildeki deliller HMK m.223 gereğince Türkçe tercümeyle sunulur; yabancı resmî belgenin resmî belge vasfı HMK m.224 ve uluslararası sözleşmelere göre ayrıca incelenir.

Yurt dışında yaşayan kişinin teminat yükümlülüğü de vatandaşlık, MÖHUK m.48 ve karşılıklılık/uluslararası sözleşmeler yönünden ayrıca kontrol edilir. Her yabancı veya yurt dışındaki Türk vatandaşı bakımından aynı sonuç çıkmaz.

Yetkisiz mahkemede dava açılırsa

Kesin yetkide mahkeme yetkiyi kendiliğinden inceler. Kesin olmayan yetkide davalının süresinde yetki itirazı önemlidir. Görevsizlik ve yetkisizlik birbirinden farklıdır: yanlış mahkeme türü görev, yanlış yer mahkemesi yetki problemidir. Milletlerarası yetki ise Türk yargısının uyuşmazlığa bakma gücünü ifade eder.

Yabancı ülkede aynı konuda dava bulunması da her uyuşmazlıkta otomatik derdestlik sonucu doğurmaz. Özel milletlerarası sözleşmeler, MÖHUK hükümleri ve yabancı kararın tanıma-tenfiz durumu ayrı değerlendirilir.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

MÖHUK m.40 Türkiye genelinde aynıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun Mersin’de bulunması Mersin’i kendiliğinden yetkili yapmaz. Davalı Mersin’deyse HMK m.6, taşınmaz Mersin’deyse HMK m.12, haksız fiil veya zarar Mersin’deyse HMK m.16, ifa yeri Mersin ise HMK m.10 bağlantısı gündeme gelir. Yetkili yer başka şehirdeyse dosya o yerde açılır ve vekâletle takip edilir.

Yurt dışından temsil sürecinin ayrıntıları için Yurt Dışından Türkiye’de Dava Açmak ve Türkiye’de Vekâletli Avukatlık rehberleri incelenebilir.

Milletlerarası yetki ile uygulanacak hukuk neden ayrı incelenir?

Yabancılık unsuru taşıyan bir dosyada iki ayrı soru vardır: Türk mahkemesinin davaya bakma yetkisi ve uyuşmazlığın esasına hangi ülke hukukunun uygulanacağı. MÖHUK m.40 ilk soruya ilişkindir. Uygulanacak hukuk ise uyuşmazlığın niteliğine göre MÖHUK’un ilgili kanunlar ihtilafı kuralıyla belirlenir. Bu nedenle Türk mahkemesinin yetkili olması, borcun, aile ilişkisinin, şirket uyuşmazlığının veya haksız fiilin esasına kendiliğinden Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez.

Örneğin yabancı ülkede yapılan bir sözleşme bakımından Türk mahkemeleri HMK m.10 ve MÖHUK m.40 üzerinden yetkili olabilir; buna rağmen sözleşmenin esasına uygulanacak hukuk MÖHUK’un sözleşme hükümleri uyarınca farklı bir ülke hukuku olabilir. Aynı ayrım miras, mal rejimi, soybağı ve haksız fiil uyuşmazlıklarında da geçerlidir. Dava dilekçesinde milletlerarası yetki ile uygulanacak hukukun ayrı başlıklar altında kurulması, hem usul itirazlarını hem de esasa ilişkin yanlış hukuk seçimini önler.

Bu ayrım ayrıca yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizinden farklıdır. Henüz Türkiye’de açılacak ilk derece davasında MÖHUK m.40 ve devamındaki milletlerarası yetki hükümleri uygulanır. Yabancı ülkede verilmiş bir kararın Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurması isteniyorsa MÖHUK’un tanıma ve tenfiz hükümleri gündeme gelir. Aynı dosyada bu kurumların birbirinin yerine kullanılması mümkün değildir.

Dava türüne göre hangi bağlantı noktası aranır?

Tablodaki bağlantılar dava açılmadan önce talep sonucuyla birlikte değerlendirilir. Aynı olayda birden fazla seçimlik yetki noktası bulunabilir. Buna karşılık kesin yetki söz konusuysa tarafların tercih hakkı yoktur. Bu nedenle dava konusu yalnızca başlık düzeyinde değil, istenen hukuki sonuca göre sınıflandırılır.

Yurt dışındaki davacının dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

Yetki incelemesini destekleyen belgeler, davanın türüne göre değişir. Davalının Türkiye’deki yerleşim yerini gösteren kayıt, şirket merkezini gösteren ticaret sicili bilgisi, taşınmazın tapu kaydı, sözleşmenin ifa yerini gösteren sözleşme ve teslim belgeleri, haksız fiilin gerçekleştiği veya zararın doğduğu yeri gösteren kayıtlar, mirasbırakanın son yerleşim yeri ve tereke mallarına ilişkin belgeler dosyanın yetki bölümünü doğrudan etkiler.

Yurt dışında düzenlenen vekâletname ve diğer resmî belgeler bakımından belgenin Türkiye’de kullanılabilir hâle getirilmesi gerekir. Türk dış temsilciliğinde düzenlenen belge doğrudan kullanılabilir. Yabancı noter veya yabancı makam belgesi bakımından uygulanabilir uluslararası sözleşmeye göre apostil ya da konsolosluk tasdiki aranır. Türk mahkemesine yabancı dilde belge sunulduğunda HMK m.223 uyarınca Türkçe tercüme eklenir; mahkeme resmî tercüme isteyebilir.

Davalının adresinin yalnızca eski bir nüfus kaydı veya sosyal medya bilgisiyle gösterilmesi yeterli kabul edilmemelidir. Yetki, dava tarihindeki hukuki bağlantıya göre kurulur. Şirket davalarında güncel ticaret sicili, taşınmaz davalarında güncel tapu bilgisi, sözleşme davalarında ifa yeri ve tarafların merkez/yerleşim kayıtları birlikte dosyalanmalıdır.

Yabancı ülke mahkemesinde aynı uyuşmazlığa ilişkin dava veya karar varsa bunların varlığı da dosya hazırlığında açıkça gösterilmelidir. Mahkeme adı, dosya numarası, dava tarihi, taraflar, talep sonucu ve varsa kararın kesinleşme durumu belirlenir. Bu belgeler usulüne uygun tasdik ve tercümeyle sunulur. Böylece Türk mahkemesinin önündeki uyuşmazlığın kapsamı ve yabancı yargılamayla ilişkisi net biçimde ortaya konur.

Milletlerarası yetki belirlenirken yapılan kritik hatalar

1. Vekilin bulunduğu şehri yetkili sanmak: Avukatın Mersin’de bulunması Mersin mahkemelerine yetki vermez. Yetki kanundaki bağlama noktasından doğar.
2. Türk vatandaşlığını tek başına yeterli görmek: Vatandaşlık yalnız MÖHUK’un ilgili özel maddesinde bağlantı noktasıysa sonuç doğurur.
3. Görev ile yetkiyi karıştırmak: Mahkeme türü görev, şehir/adliye çevresi yer itibarıyla yetki, Türk yargısının davaya bakması milletlerarası yetkidir.
4. Taşınmazla ilgili her davayı HMK m.12 saymak: HMK m.12 ayni hak, ayni hak sahipliğinde değişiklik, zilyetlik ve alıkoyma kapsamındaki davalar için kesin yetki getirir. Sırf taşınmazla bağlantılı kişisel alacak davalarında talebin niteliği ayrıca belirlenir.
5. Yabancı mahkeme şartını otomatik üstün saymak: MÖHUK m.47’nin şartları, münhasır yetki alanı ve m.44–46’daki koruyucu hükümler kontrol edilmeden Türk mahkemesinin yetkisiz olduğu söylenemez.
6. Yabancı davayı otomatik derdestlik saymak: Yabancı ülkede dava açılmış olması her uyuşmazlıkta Türk mahkemesindeki davayı kendiliğinden engellemez. Özel kanun ve sözleşme hükümleri ayrıca incelenir.
7. Yetki bağını belgelememek: Yerleşim yeri, ifa yeri, taşınmaz konumu, zarar yeri veya tereke malının Türkiye’de bulunduğu yalnız iddia edilmez; elverişli belgeyle somutlaştırılır.

Türkiye’ye gelmeden dava açılmadan önce 10 maddelik kontrol

1. Davanın hukuki talep sonucu kesin olarak belirlenir.
2. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi MÖHUK m.40 veya m.41–47’deki özel hüküm üzerinden kurulur.
3. Türkiye içindeki yer itibarıyla yetkili mahkeme belirlenir.
4. Görevli mahkeme ayrı olarak tespit edilir.
5. Kesin yetki bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
6. Sözleşmede yabancı mahkeme veya tahkim şartı varsa geçerlilik koşulları incelenir.
7. Yabancı ülkede devam eden veya sonuçlanmış yargılama varsa dosyası temin edilir.
8. Vekâletname, apostil/tasdik ve tercüme işlemleri tamamlanır.
9. Yetki bağlantısını kanıtlayan güncel kayıtlar dava dilekçesine eklenir.
10. Harç, gider avansı, yurt dışı tebligat gideri ve varsa teminat yükümlülüğü dava açılmadan önce hesaplanır.

Bu kontrol tamamlanmadan açılan sınır ötesi davalarda en sık kayıp, esasa hiç geçilemeden görev veya yetki tartışması nedeniyle ortaya çıkar. Doğru bağlantının baştan kurulması hem süre kaybını hem de gereksiz tebligat ve yargılama giderini azaltır.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında yaşıyorum; Türkiye’de dava açabilir miyim?

Evet. Milletlerarası yetki MÖHUK m.40 veya dava türüne özgü m.41–47 hükümlerine göre belirlenir.

Türk vatandaşı olmak tek başına yeterli mi?

Hayır. Vatandaşlık yalnız ilgili özel hükümde bağlantı noktasıysa sonuç doğurur.

Davalı Türkiye’deyse hangi mahkeme yetkilidir?

Özel veya kesin yetki yoksa HMK m.6 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi genel yetkilidir.

Davalı da yurt dışındaysa ne olur?

HMK m.9 ve uyuşmazlığa özgü özel yetki hükümleri incelenir.

Türkiye’deki taşınmaz davası nerede açılır?

HMK m.12 kapsamındaki ayni hak davalarında taşınmazın bulunduğu yer kesin yetkilidir.

Sözleşmenin ifa yeri Türkiye ise?

HMK m.10 seçimlik yetki sağlar; MÖHUK m.40 ve varsa özel hükümler birlikte uygulanır.

Yabancı mahkeme yetki şartı varsa Türk mahkemesi tamamen devre dışı mı?

Hayır. MÖHUK m.47’nin şartları, münhasır yetki ve m.44–46 koruyucu hükümleri kontrol edilir.

Dava için Türkiye’ye gelmek zorunda mıyım?

Genel olarak usulüne uygun vekâletnameyle avukat davayı açıp takip edebilir. Kişisel dinleme gerektiren işlemler ayrıca değerlendirilir.

Yabancı dilde belge nasıl sunulur?

HMK m.223 uyarınca tercümesi sunulur; mahkeme resmî tercüme isteyebilir.

Mersin’deki avukat her dosyayı Mersin’de açabilir mi?

Hayır. Yetki avukatın büro adresine göre değil kanundaki bağlama noktasına göre belirlenir.

Kanuni dayanak ve resmî kaynaklar

Temel hükümler 5718 sayılı MÖHUK m.40–47 ile 6100 sayılı HMK m.6, 9, 10, 12 ve 16’dır. Güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi ve Resmî Gazete esas alınır.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →