Uluslararası Çocuk İadesinde Çocuğun Yeri Saklanırsa Ne Olur? 5717 m.19/2 | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.19/2 uyarınca, çocuğu alıkoyan kişi Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünün istemesi hâlinde çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl göstermek zorundadır; gerektiğinde bu yerler zorla açtırılır. Kesinleşmiş uluslararası çocuk iadesi veya şahsî ilişki ilamının, çocuğun adresinin gizlenmesi veya başka bir yerde saklanması yoluyla etkisiz hâle getirilmesine kanun izin vermez. Bu yetki 5717 m.18’deki güncel çocuk teslim sistemi, m.20’deki kolluk yardımı ve m.21’deki uzman katılımıyla birlikte uygulanır.
5717 m.19/2 hangi aşamada uygulanır?
M.19, iade veya şahsî ilişki ilamının yerine getirilmesi aşamasındaki özel yetkileri düzenler. Bu aşamaya geçebilmek için öncelikle 5717 m.17 gereği kararın kesinleşmiş olması gerekir. Kesinleşen ilam 5717 m.18 uyarınca 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Dördüncü Kısmına göre Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünce uygulanır.
Dolayısıyla m.19/2, henüz iade davası devam ederken delil toplama amacıyla sınırsız arama yetkisi veren bir hüküm değildir. Kesinleşmiş kararın fiilen uygulanması sırasında çocuğun yerinin gizlenmesine karşı oluşturulmuş özel bir uygulama hükmüdür.
Çocuğu alıkoyan kişinin yükümlülüğü nedir?
Kanun açık bir yükümlülük getirir: müdürlük istediğinde çocuğu alıkoyan kişi çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl göstermek zorundadır. Kişi “adres vermiyorum”, “nerede olduğunu bilmiyorum” veya “başka akrabanın yanında” şeklindeki soyut açıklamalarla kesinleşmiş ilamı etkisizleştiremez. Bildiği veya kontrol ettiği yer bilgilerini doğru biçimde açıklaması gerekir.
“Bulunabileceği yerler” hangi bilgileri kapsar?
Çocuğun fiilen kaldığı konut, akraba adresi, ikinci konut, yazlık, bakım veren kişinin adresi, düzenli olarak bulunduğu kurum veya başka somut yerler bu kapsamda değerlendirilebilir. Hükmün amacı, çocuğun bulunma ihtimali olan yerlerin müdürlüğe bildirilmesini sağlayarak kesinleşmiş ilamın uygulanmasını mümkün kılmaktır.
Adres araştırması yapılırken çocuğun özel hayatı ve güvenliği korunur; yetki yalnız kararın uygulanması amacıyla kullanılır.
Yerler ne zaman zorla açtırılır?
M.19/2, gerektiğinde çocuğun bulunabileceği yerlerin zorla açtırılabileceğini açıkça düzenler. Zorla açtırma, her dosyada ilk adım değildir. Çocuğun belirli yerde bulunduğuna veya bulunabileceğine ilişkin somut bilgi bulunması, gönüllü erişimin sağlanamaması ve kesinleşmiş ilamın uygulanması için zorunluluk doğması hâlinde müdürlük ve kolluk koordinasyonunda kullanılır.
Yetkinin amacı yetişkinleri cezalandırmak değil çocuğun yerini tespit ederek mahkeme kararını çocuğun üstün yararına uygun biçimde uygulamaktır.
Kolluk olmadan zorla açtırma yapılır mı?
5717 m.20, zor kullanma konusunda bütün kolluk kuvvetlerinin Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünün yazılı başvurusu üzerine yardım etmek ve emirleri yerine getirmekle yükümlü olduğunu düzenler. Zorla açtırma gerektiren uygulamada kolluk desteği bu özel hüküm çerçevesinde sağlanır. Müdürlük, uzman personel ve kolluk görev dağılımını uygulama planına göre kurar.
Uzman teslim sırasında bulunur mu?
Evet. 5717 m.21’in 2021 sonrası güncel metni, 5395 sayılı Kanunun Dördüncü Kısmı uyarınca psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci ve rehber öğretmen gibi uzmanların, yeterli sayıda uzman yoksa öğretmenin hazır bulundurulmasını öngörür. Çocuğun saklandığı yerden alınması özellikle stresli olabileceğinden uzman katılımı çocuk koruma açısından kritik önemdedir.
Çocuk teslimden ağır biçimde etkileniyorsa
Uzman, ilamın yerine getirilmesinin çocuğun fiziksel veya duygusal gelişimini ağır tehlike altında bırakacağını tespit ederse 5717 m.22 devreye girer. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü, talep üzerine veya re’sen tehlike ortadan kalkıncaya kadar teslim işlemlerini erteler. Bu hüküm, m.19’daki zorlayıcı yetkilerin çocuğun gelişimsel güvenliğini göz ardı edecek biçimde kullanılmasını engeller.
Çocuğu saklamak yaptırıma tabi midir?
Evet. 5717 m.25, iade veya şahsî ilişki ilamının uygulanması sırasında çocuğu gizleyen, ilamın icrasından sonra yeniden kaçıran veya bu fiillere iştirak eden kişiler ile Kanuna göre yapılan tebliğ, tedbir ve emirlere uymayanlar hakkında 5395 m.41/F hükmünün uygulanmasını öngörür. Güncel yaptırım rejimi eski İcra ve İflâs Kanunu m.341 değildir.
Bu nedenle çocuğun yerini saklamak yalnız “teslimi geciktiren davranış” değil, kanunda ayrıca yaptırım bağlanan bir ihlaldir.
Çocuğun okul kaydı değiştirilmişse
İade sürecinde çocuğun yerini değiştirmeyi ve takibi zorlaştırmayı önlemek için 5717 m.24 kapsamında okul, muhtarlık veya nüfus kayıtlarının alınması veya değiştirilmesinin durdurulmasına karar verilebilir. Böyle bir tedbire rağmen kayıt değişikliği yapılması, tedbirin ihlali ve m.25 kapsamındaki yaptırım bakımından önem taşır.
Çocuk başka şehirde saklanıyorsa
Çocuğun başka şehirde bulunduğu tespit edildiğinde ilgili Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri ve kolluk birimleri arasında koordinasyon kurulur. Yetkili müdürlüğün belirlenmesinde 5395 m.41/A ve çocuğun güncel yerleşim/bulunma durumu dikkate alınır. Amaç yeni şehir değişikliğinin kararın uygulanmasını sıfırlamasını önlemektir.
Çocuk sürekli adres değiştiriyorsa
Sürekli yer değiştirme davranışı, çocuğun bulunmasını ve kararın uygulanmasını engelliyorsa m.19, m.20, m.24 ve m.25 birlikte değerlendirilir. Dava aşamasında alınmış konum ve pasaport tedbirleri, karar kesinleşince uygulama yetkileri ve yaptırımlar birbirini tamamlar. Çocuğun sürekli taşınması, hukuki yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
Çocuk yurt dışına yeniden çıkarılmışsa
Çocuk Türkiye’den başka bir ülkeye yeniden götürülmüşse Türkiye’deki fiziksel teslim yetkilerinin uygulanma alanı değişir. Yeni ülke 1980 Lahey Sözleşmesine tarafsa o ülkenin merkezî makamı üzerinden yeni iade mekanizması gündeme gelir. Türk mahkemesinin kesinleşmiş kararı, ilk kaçırma ve yeniden kaçırma kronolojisini gösteren önemli belge olarak kullanılabilir.
5717 m.25 bakımından ilamın uygulanmasından sonra yeniden kaçırma ayrıca yaptırım kapsamındadır.
Evde çocuk yoksa zorla açtırmanın sonucu nedir?
Belirlenen yerde çocuk bulunmazsa durum tutanak altına alınır ve çocuğun bulunabileceği diğer yerler araştırılır. M.19/2’nin amacı tek bir adrese giriş değil, çocuğun yerini etkin biçimde tespit etmektir. Yetkinin ölçülü kullanılması ve her uygulama adımının kayıt altına alınması gerekir.
Üçüncü kişinin konutu söz konusuysa
Çocuğun üçüncü kişinin yanında saklandığına ilişkin somut bilgi varsa uygulama, kararın kapsamı ve kanuni yetkiler içinde yürütülür. Üçüncü kişinin konutta bulunması, çocuğun saklanmasına iştirak veya fiilî durum bakımından ayrıca değerlendirilir. M.25, çocuğu gizleme veya yeniden kaçırma fiillerine iştirak edenleri de yaptırım kapsamına alır.
Arama ile ceza soruşturması aynı şey midir?
Hayır. 5717 m.19/2’nin yerleri zorla açtırma yetkisi, kesinleşmiş iade veya şahsî ilişki ilamının yerine getirilmesine yönelik özel çocuk teslim yetkisidir. Ceza muhakemesinde delil elde etmek amacıyla yapılan arama ayrı hukuki rejime tabidir. Uygulama sırasında suç şüphesi doğarsa ceza muhakemesi süreci ayrıca işletilir.
Çocuğun telefon konumu takip edilebilir mi?
5717 m.19/2, kendiliğinden sınırsız dijital takip yetkisi vermez. Kişisel veriler ve haberleşme alanına müdahale, ilgili özel kanunlardaki yetki ve şartlara dayanmalıdır. Çocuğun yerinin belirlenmesi için kullanılacak kamu kayıtları, kolluk işlemleri ve diğer yöntemler hukuki yetki çerçevesinde yürütülür.
Başvuru sahibi kendi başına adrese girebilir mi?
Hayır. M.19/2’deki zorla açtırma yetkisi başvuru sahibine özel güç kullanma yetkisi vermez. İşlem Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü ve gerektiğinde kolluk aracılığıyla yürütülür. Başvuru sahibinin kendi imkânıyla konuta girme veya çocuğu zorla alma girişimi yeni hukuki ve güvenlik sorunları doğurur.
Başvuru sahibi hangi bilgileri müdürlüğe vermeli?
Çocuğun muhtemel adresleri, akraba ve bakım veren bilgileri, okul veya kurs kayıtları, bilinen araç ve seyahat bilgileri, son iletişim kayıtları ve hukuka uygun biçimde elde edilmiş diğer konum göstergeleri müdürlüğe sunulabilir. Bilgiler spekülasyon değil somut ve doğrulanabilir veri şeklinde verilmelidir.
Yükümlü yanlış adres verirse
Bilerek yanlış veya yanıltıcı adres verilmesi, kesinleşmiş kararın uygulanmasını engelleme ve Kanuna göre verilen emre uymama davranışı bakımından değerlendirilir. M.25’in yaptırım alanı, yalnız fiziksel saklamayı değil kararın uygulanmasını engelleyen ve kanuni emirlere uymayan davranışları da kapsar.
Yükümlü “çocuk kendisi saklanıyor” derse
Bu açıklama tek başına yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Çocuğun yaşı, olgunluğu, fiilî konumu ve yetişkinlerin davranışı uzman ve müdürlük tarafından değerlendirilir. Çocuğun görüşü ile yetişkin tarafından saklanması birbirinden ayrılmalıdır. Çocuğun iade kararına karşı görüşü dava aşamasında Lahey m.13 çerçevesinde incelenir; kesinleşmiş karar sonrası uygulama kendi hükümlerine tabidir.
İade kararının esası yeniden tartışılır mı?
M.19 uygulaması sırasında “çocuğun Türkiye’de kalması daha iyi” gerekçesiyle kesinleşmiş kararın esası yeniden açılmaz. Uygulama aşamasında hukuki inceleme; kararın kesinleşmesi, çocuğun yerinin tespiti, teslimin güvenliği ve m.22’deki ciddi gelişim tehlikesi gibi infaz meseleleriyle sınırlıdır.
Başvuru sahibi teslimde hazır olmalı mı?
Evet. 5717 m.23, çocuk tesliminin başvuru sahibi veya onun tayin edeceği kişi ya da kurum yetkilisinin huzurunda yapılmasını öngörür. Çocuğun yeri tespit edildiğinde başvuru tarafının da teslim için hazır olması gerekir. Yurt dışından gelecek kişinin seyahat planı müdürlükle koordineli yapılmalıdır.
İşleme karşı hukuki denetim
5395 m.41/E uyarınca müdürlüğün çocuk teslimine ilişkin işlem ve kararlarına karşı öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet mümkündür. Mahkeme işlemi durdurabilir ve ivedilikle karar verir. Şikâyet kararına karşı da bir haftalık itiraz yolu vardır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Çocuğun yerini tespit için dosya kontrol listesi
- Kesinleşmiş ilamı ve kesinleşme kaydını müdürlüğe sunun.
- Çocuğun bilinen son adresini doğrulayın.
- Muhtemel diğer adresleri somut dayanaklarıyla bildirin.
- Okul, bakım veren ve akraba bilgilerini güncel tutun.
- Yeniden kaçırma riski varsa bunu belgeleyin.
- M.20 kapsamında kolluk ihtiyacını müdürlüğe bildirin.
- Uzman katılımı ve çocuğun güvenli teslim planını takip edin.
- M.23 kapsamında teslimde hazır bulunacak kişi/kurumu belirleyin.
Resmî kaynaklar
5717 m.19’un 2021 sonrası güncel kurumsal yapısı için 7343 sayılı Kanun TBMM metni; uluslararası iade çerçevesi için HCCH 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi; Türkiye uygulaması için Adalet Bakanlığı Lahey Sözleşmeleri sayfası kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Çocuğu saklayan kişi adresi vermek zorunda mı?
Evet. 5717 m.19/2 müdürlüğün istemi üzerine çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl gösterme yükümlülüğü getirir.
Çocuğun bulunduğu yer zorla açılabilir mi?
Evet. M.19/2, gerektiğinde bu yerlerin zorla açtırılabileceğini açıkça düzenler.
Başvuru sahibi kendisi kapıyı açtırabilir mi?
Hayır. Yetki müdürlük ve gerektiğinde kolluk aracılığıyla kullanılır.
Kolluk yardım etmek zorunda mı?
Evet. 5717 m.20 kapsamında müdürlüğün yazılı başvurusu üzerine kolluk yardım etmek ve emirleri yerine getirmekle yükümlüdür.
Çocuğu saklamanın yaptırımı var mı?
Evet. 5717 m.25 güncel olarak 5395 m.41/F yaptırım rejimine atıf yapar.
Çocuk başka şehirdeyse karar uygulanmaz mı?
Karar geçerliliğini korur; ilgili müdürlük ve makamlar arasında koordinasyonla çocuğun güncel yerinde işlem yürütülür.
Çocuk başka ülkeye yeniden götürülürse ne olur?
Yeni ülkenin Lahey statüsüne göre yeni uluslararası iade mekanizması gündeme gelir; yeniden kaçırma ayrıca yaptırım yönünden değerlendirilir.
İşleme karşı şikâyet edilebilir mi?
Evet. 5395 m.41/E uyarınca bir haftalık şikâyet ve itiraz sistemi vardır.
Sonuç
5717 m.19/2’nin düzenlemesi açıktır: çocuğu alıkoyan kişi, müdürlüğün istemesi hâlinde çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl göstermek zorundadır ve gerektiğinde bu yerler zorla açtırılır. Yetki kesinleşmiş iade veya şahsî ilişki ilamının etkin uygulanması için kullanılır; işlem Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü, uzman personel ve gerektiğinde kolluk koordinasyonunda yürütülür. Çocuğu gizleme veya kararı engelleme davranışı ayrıca 5717 m.25 ve 5395 m.41/F kapsamında yaptırıma tabidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
