Lahey Delil Sözleşmesinde Merkezî Makam ve Talep Mektubu Nasıl Hazırlanır? m.2-3 | 2026
Madde 2: merkezî makam sistemi nasıl çalışır?
1970 Lahey Delil Sözleşmesinin 2. maddesi uluslararası delil toplamanın ana idari omurgasını kurar. Her âkit devlet, başka bir âkit devletin yargı makamından gelen talep mektuplarını almak ve bunları kendi ülkesinde talebi icra etmeye yetkili makama iletmek üzere bir merkezî makam belirler. Devlet merkezî makamı kendi iç hukukuna göre organize eder.
Sözleşme m.2 ayrıca talep mektubunun icra devletinin merkezî makamına, o devlet içindeki başka bir makam üzerinden geçirilmeden gönderileceğini düzenler. Bunun amacı, diplomatik veya çok katmanlı idari zincirleri kısaltmak ve yargısal yardımlaşmanın doğrudan belirlenmiş merkez üzerinden yürütülmesini sağlamaktır.
Merkezî makamın güncel adı, adresi ve uygulama şartları HCCH’nin Evidence Section ülke profillerinden kontrol edilmelidir. Eski dava dosyasındaki adres veya yıllar önce hazırlanmış form, işlem tarihinde güncel olmayabilir. Sözleşmenin resmî metni HCCH tam metin sayfasında yer alır.
Türkiye bakımından HCCH kayıtlarında merkezî makam Adalet Bakanlığı üzerinden gösterilmektedir. Ancak iletişim, elektronik başvuru, fiziki evrak ve yetki detayları değişebileceği için işlem tarihinde resmî profil tekrar kontrol edilmelidir.
Talep mektubu doğrudan yabancı tanığa veya avukata gönderilir mi?
Bölüm I kapsamındaki standart sistemde hayır. Kaynak devletin yargı makamı, Letter of Request düzenler ve talebi varış devletinin merkezî makamına gönderir. Merkezî makam da kendi hukukuna göre yetkili yargı makamına iletir. Tanığın avukatı, karşı taraf veya özel bir kişi merkezî makamın yerine geçmez.
Bu kural, Sözleşmenin ikinci bölümündeki diplomatik/konsüler görevli ve commissioner yöntemlerinden ayrılmalıdır. Bölüm II belirli koşullarla doğrudan delil alınmasını düzenler; Türkiye m.16 ve m.17 bakımından Adalet Bakanlığını izin vermeye yetkili makam olarak belirlemiştir. Dolayısıyla “merkezî makam kullanmadan delil almak” ancak ilgili özel madde ve ülke beyanı gerçekten izin veriyorsa mümkündür.
Türkiye’de görülen davada yabancı tanık dinlenecekse, önce Türk mahkemesinin tanığın dinlenmesine karar vermesi ve gerekli uluslararası istinabe evrakını oluşturması gerekir. Avukat, tanığın sorularını ve yabancı adresini mahkemeye sunar; resmî Sözleşme talebi mahkeme/ilgili adli makam kanalından yürür.
Madde 3: Talep mektubunda hangi bilgiler zorunludur?
Madde 3 talep mektubunun asgari içeriğini tek tek sayar. İlk olarak talebi yapan makam ve talebi icra edecek makam biliniyorsa onun adı belirtilir. İcra edecek yerel mahkeme bilinmiyorsa merkezî makam doğru makama yönlendirme yapabilir; ancak kaynak mahkemenin kendi kimliği ve iletişim bilgileri açık olmalıdır.
İkinci olarak tarafların ve varsa temsilcilerinin ad ve adresleri yazılır. Bu bilgi yalnız formalite değildir. Yabancı makamın uyuşmazlığın kimler arasında olduğunu, olası çıkar çatışmalarını ve tarafların usulî haklarını anlamasını sağlar.
Üçüncü olarak delilin gerekli olduğu yargılamanın niteliği, bu konuda gerekli bütün bilgilerle birlikte açıklanır. Talep mektubu yabancı makama yüzlerce sayfalık dava dosyasını gönderme aracı değildir; ancak yabancı hâkim istenen delilin neden gerekli olduğunu anlayacak kadar somut uyuşmazlık özeti görmelidir.
Dördüncü olarak elde edilmek istenen delil veya yapılması istenen başka adlî işlem belirtilir. “Gerekli delillerin toplanması” gibi soyut ifade yeterli değildir. Tanık, belge, inceleme veya diğer işlem açıkça tanımlanmalıdır.
Yurt dışındaki tanığın dinlenmesi için talep nasıl yazılır?
Madde 3, uygun olduğunda dinlenecek kişilerin ad ve adreslerinin belirtilmesini ve kişilere sorulacak soruların ya da üzerinde dinlenecekleri konuların yazılmasını öngörür. Bu nedenle tanık talebi yalnız “X kişi tanık olarak dinlensin” şeklinde bırakılmamalıdır.
Tanığın hangi vakıayı bildiği, taraflarla ilişkisi, hangi tarihteki olayı gördüğü ve neden yabancı ülkede bulunduğu açıklanmalıdır. Sorular yönlendirici veya sonuç içeren ifadeler yerine somut olayları aydınlatacak biçimde hazırlanmalıdır. Yabancı makam, kendi usul hukukuna göre soruların biçimini değiştirebilir veya kabul edilebilirlik denetimi yapabilir.
Tanığın adresi mümkün olduğunca tam yazılmalıdır. Yanlış posta kodu, eski adres veya yalnız şirket adıyla yapılan talep icrayı geciktirebilir. Adres güncel değilse önce adres araştırması yapılmalıdır.
Türk hukukunda tanık delilinin usul şartları için yurt dışındaki tanığın HMK m.240-246 kapsamında dinlenmesi rehberimiz tamamlayıcıdır. Lahey talebi, Türk mahkemesindeki tanık bildirme süresini ve tanık delilinin kabul şartlarını ortadan kaldırmaz.
Belge veya eşya incelemesi talebi nasıl belirlenir?
Madde 3(g), incelenmesi istenen belge veya taşınır/taşınmaz malların tanımlanabileceğini düzenler. Belge talebinde mümkünse belgenin adı, tarihi, düzenleyen kişi, muhatap, sözleşme veya hesap numarası, ilgili dönem ve hangi kurumda bulunduğu yazılmalıdır.
“Şirketin tüm muhasebe kayıtları” veya “davayla ilgili bütün e-postalar” gibi çok geniş talepler, varış devletinin usul hukuku ve Sözleşmenin m.23 beyanı bakımından sorun doğurabilir. Türkiye, common law ülkelerindeki pre-trial discovery of documents amaçlı talepleri m.23 uyarınca yerine getirmeyeceğini açıkça bildirmiştir.
Belgenin neden dava bakımından önemli olduğu da talep mektubunda açıklanmalıdır. Talep ile dava konusu arasındaki bağ, yabancı makamın işlemi doğru ve orantılı biçimde yerine getirmesine yardımcı olur.
Yemin, affirmation ve özel yöntem nasıl talep edilir?
Madde 3(h), delilin yemin veya affirmation altında verilmesi isteniyorsa bunun ve kullanılacak özel biçimin talep mektubuna yazılmasını öngörür. Madde 3(i) ise m.9 kapsamında özel bir yöntem veya usul izlenmesi talebinin belirtilmesine izin verir.
Örneğin kaynak mahkeme taraf vekillerinin video konferansla hazır bulunmasını, belirli soru sırasını, belirli bir tutanak formatını veya özel bir yemin şekli kullanılmasını isteyebilir. Ancak m.9 gereği icra devleti, istenen özel usul kendi iç hukukuyla bağdaşmıyorsa veya iç uygulama/pratik güçlük nedeniyle uygulanamıyorsa bu özel talebi yerine getirmek zorunda değildir.
Özel usul talebi gereksiz ayrıntıyla doldurulmamalıdır. Gerçekten kaynak davada delilin kullanılabilirliği bakımından gerekli olan özellikler seçilmeli ve neden ihtiyaç duyulduğu açıkça yazılmalıdır.
Talep mektubuna apostil veya legalizasyon gerekir mi?
Madde 3 son cümlesi nettir: legalizasyon veya benzeri bir formalite istenemez. Lahey Delil Sözleşmesi kapsamındaki Letter of Request, devletler arası adli yardımlaşma belgesidir ve Sözleşme bu belgeyi ayrıca konsolosluk tasdiki veya apostil zincirine bağlamaz.
Bu hüküm, talebe eklenen her özel belgenin her amaçla apostilsiz kullanılacağı anlamına gelmez. Talep mektubunun iletimi bakımından legalizasyon aranmaz. Esas davada kullanılacak yabancı resmî belgenin ispat gücü veya başka kuruma sunulması ayrı hukukî konu olabilir.
Sitemizde yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanımını HMK m.224 ve apostil rehberinde ayrıca inceliyoruz. Lahey delil talebi ile apostil rejimi işlev olarak birbirinden ayrılmalıdır.
Türkiye’den yurt dışına ve yurt dışından Türkiye’ye taleplerde ne değişir?
Türkiye’den yabancı devlete delil talebi gönderilirken varış devletinin merkezî makamı, kabul ettiği diller, talep formu, özel usul, masraf ve m.23 beyanı o ülkenin HCCH profilinden kontrol edilir. Türkiye’nin kendi beyanları yabancı devletin uygulamasını belirlemez.
Yabancı devletten Türkiye’ye gelen Bölüm I talebinde ise Türkiye’nin beyanları uygulanır. Türkiye, m.4/2 bakımından rezerv koymuş ve talep mektuplarının Türkçe ya da Türkçe tercümeli olmasını istemiştir. Ayrıca m.23 pre-trial discovery taleplerini tam olarak dışlamaktadır.
Türkiye’nin resmi e-Country Profile kaydında icra süresi yaklaşık 2-6 ay olarak gösterilmektedir. Bu bir garanti süresi değil, resmî profil bilgisidir; dosyanın kapsamı, tercüme, tanık adresi ve yerel iş yükü süreci etkileyebilir.
Talep mektubunda en sık yapılan hatalar
Birinci hata, uyuşmazlığın özeti verilmeden yalnız delil listesinin yazılmasıdır. Yabancı makam delilin neden gerekli olduğunu anlayabilmelidir.
İkinci hata, tanık sorularının çok genel veya dava sonucunu dayatan biçimde hazırlanmasıdır. Sorular somut vakıalara odaklanmalıdır.
Üçüncü hata, belge taleplerinin belirsiz ve sınırsız tutulmasıdır. Bu durum özellikle m.23 bakımından sorun yaratır.
Dördüncü hata, legalizasyon/apostil için gereksiz işlem ve masraf yapılmasıdır. M.3 talep mektubu için bu formaliteyi kaldırır.
Beşinci hata, varış devletinin dil şartı kontrol edilmeden tercüme yaptırılmasıdır. Dil rejimi m.4 ve devlet beyanına göre belirlenir.
Altıncı hata, özel yöntem talebinin m.9’daki sınırlar düşünülmeden emredici dille yazılmasıdır. İcra devleti kendi hukukuyla bağdaşmayan veya fiilen imkânsız yöntemi uygulamayabilir.
2026 kontrol listesi
- Varış devletinin güncel merkezî makamını HCCH’den doğrulayın.
- Kaynak mahkemenin talebi göndermeye yetkili olduğunu teyit edin.
- Taraf ve vekil ad/adreslerini eksiksiz yazın.
- Davanın niteliğini ve gerekli temel vakıaları özetleyin.
- İstenen delili belirli ve ölçülebilir şekilde tanımlayın.
- Tanık varsa ad, adres, sorular veya dinleme konularını ekleyin.
- Belge varsa belgeyi tür, tarih, dönem ve sahibiyle belirleyin.
- Yemin veya özel usul talebi varsa m.3(h)-(i) kapsamında açıkça yazın.
- Talep mektubu için apostil/legalizasyon yaptırmayın.
- m.4 dil şartı ile m.23 discovery beyanını gönderimden önce kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Lahey Delil Sözleşmesinde merkezî makam ne yapar?
Yabancı mahkemeden gelen talep mektubunu alır ve kendi ülkesinde icraya yetkili makama iletir.
Avukat doğrudan yabancı merkezî makama talep gönderebilir mi?
Bölüm I sistemi yargı makamının Letter of Request talebini esas alır; kaynak devletin usulüne göre yetkili yargı makamı üzerinden işlem yürütülür.
Talepte dava dosyasının tamamı gönderilir mi?
Gerekmez. Ancak davanın niteliği ve delilin neden gerekli olduğunu açıklayan yeterli bilgi bulunmalıdır.
Tanığa sorulacak sorular önceden yazılmalı mı?
M.3 uygun olduğunda soruların veya tanığın dinleneceği konu başlıklarının talep mektubunda belirtilmesini öngörür.
Belge talebi genel olabilir mi?
Aşırı genel talepler usul ve m.23 bakımından sorun doğurabilir; belge mümkün olduğunca somut tanımlanmalıdır.
Talep mektubuna apostil gerekir mi?
Hayır. M.3 legalizasyon veya benzeri formalite aranamayacağını açıkça düzenler.
Yemin altında ifade istenebilir mi?
Evet. İstenen yemin veya affirmation biçimi m.3(h) kapsamında talepte belirtilir; uygulanabilirlik varış devletinin hukuku ile birlikte değerlendirilir.
Özel bir ifade alma yöntemi talep edilebilir mi?
Evet. M.3(i) ve m.9 kapsamında özel yöntem istenebilir; varış devletinin iç hukukuyla bağdaşması ve fiilen mümkün olması gerekir.
Türkiye’ye gelen talep İngilizce olabilir mi?
Türkiye Bölüm I talepleri için Türkçe veya Türkçe tercümeyi şart koşmuştur.
Türkiye’de icra süresi ne kadar?
HCCH’nin Türkiye profilinde yaklaşık 2-6 ay bilgisi yer alır; somut dosyada bu süre değişebilir.
Başarılı uluslararası istinabe talebi “yabancı ülkeden delil istiyoruz” demekle kurulmaz. M.3’teki içerik doğru doldurulmalı; delil, tanık, soru ve özel usul somutlaştırılmalıdır. Aksi hâlde tercüme ve uluslararası gönderim masrafı yapılmış bir dosya teknik eksiklik nedeniyle aylarca gecikebilir. Türkiye geneli ve uluslararası bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
