Uluslararası Çocuk İadesinde Çocuğun Koruma ve Yerleştirme Giderlerini Kim Öder? 5717 m.26 | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.26 uyarınca, uluslararası çocuk kaçırma sürecinde bir aile yanına veya ücretli özel bir kurum ya da benzeri teşekküle yerleştirilen çocuğun giderleri Devlet tarafından ödenir; ödenecek tutarı mahkeme kararıyla belirler. Kanunun ikinci fıkrası, haksız yere ödeme yapılmasına sebebiyet veren ilgililere karşı Devletin genel hükümler uyarınca rücu hakkını saklı tutar. Bu hüküm, çocuğun korunması için gerekli geçici barınma ve bakımın tarafların ödeme gücüne bağlı kalmamasını sağlar; avukatlık ücreti, uluslararası uçak bileti veya bütün yargılama giderlerinin aynı maddeden karşılandığı anlamına gelmez.
5717 m.26 hangi giderleri düzenler?
Madde, uluslararası iade sürecinde çocuğun koruma amacıyla bir aile yanına veya paralı özel kurum ya da benzeri bir yapıya yerleştirilmesi hâlindeki giderlere ilişkindir. Hükmün odağı çocuğun barınma, bakım ve yerleştirme nedeniyle doğan masraflarıdır. Devlet, çocuğun güvenliği için gerekli yerleştirmeyi “taraf önce parayı ödesin” şartına bağlayamaz.
“Aile yanına yerleştirme” ne anlama gelir?
Çocuğun mevcut bakım ortamında kalmasının güvenli olmadığı ve geçici koruma gerektiği durumda, çocuk uygun koruyucu aile veya kanunen kabul edilen aile temelli bakım düzenine yerleştirilebilir. Bu yerleştirme iade kararının yerine geçmez; çocuğun dava veya uygulama sürecinde güvenliğini sağlayan geçici koruma aracıdır.
“Paralı özel kurum” hangi durumu kapsar?
Kanun ücret karşılığı bakım ve barınma sağlayan özel kurum veya benzeri teşekkülleri kapsar. Önemli olan yerleştirmenin yetkili makamın çocuk koruma kararı veya uygulaması kapsamında yapılmasıdır. Taraflardan birinin kendi tercihine göre özel otel veya bakım hizmeti satın alması, kendiliğinden m.26 kapsamında devlet gideri hâline gelmez.
Gider tutarını kim belirler?
5717 m.26/1 açıkça ödenecek meblağın mahkemece verilecek kararla tespit edileceğini düzenler. Bu nedenle kurumun talep ettiği her ücret otomatik olarak kamu bütçesinden ödenmez. Mahkeme yerleştirmenin süresi, kurumun tarifesi, çocuğun bakım ihtiyacı ve sunulan belgeler üzerinden ödenecek tutarı belirler.
Başvuru sahibi önce ödeme yapmak zorunda mı?
M.26 kapsamındaki koruma yerleştirmesi giderleri Devletçe karşılanır. Başvuru sahibinin yurt dışında bulunması veya Türkiye’de ödeme imkânının olmaması, çocuğun güvenli bakımını geciktirmez. Ancak başvuru sahibinin özel avukat, seyahat veya kişisel konaklama giderleri bu madde kapsamına girmez.
Çocuğu alıkoyan ebeveyn mi öder?
İlk ödeme bakımından m.26 Devleti sorumlu tutar. Bununla birlikte haksız ödeme yapılmasına sebebiyet veren ilgiliye karşı Devletin rücu hakkı vardır. Rücu için haksız ödemenin kaynağı, kusur, sebepsiz zenginleşme veya diğer genel hükümlerin şartları somut olayda değerlendirilir. Madde “her durumda alıkoyan ebeveynden tahsil edilir” şeklinde otomatik sonuç kurmaz.
Devletin rücu hakkı ne demektir?
Rücu, Devletin önce çocuk yararına gerekli ödemeyi yapması, daha sonra bu ödemenin haksız yapılmasına sebep olan kişiden genel hükümlere göre geri istemesidir. Böylece çocuğun korunması, yetişkinler arasındaki sorumluluk tartışmasının çözülmesini beklemez. Rücu davası veya tahsil süreci ayrı hukuki değerlendirmeye tabidir.
Haksız ödeme nasıl doğabilir?
Gerçeğe aykırı bilgiyle gereksiz yerleştirme giderine neden olmak, çocuğun yerleştirme ihtiyacını etkileyen önemli gerçeği kasıtlı saklamak veya yetkisiz/gerçek dışı fatura yoluyla kamu ödemesine sebep olmak haksız ödeme tartışmasına yol açar. Rücu için olayın somut delilleri ve genel hükümlerdeki sorumluluk şartları aranır.
M.26 ile m.27 arasındaki fark
M.26 çocuğun aile veya ücretli kuruma yerleştirilmesi nedeniyle doğan bakım giderlerini düzenler. M.27 ise dava ve işlerin harçtan muafiyeti, yargılama masraflarının kovuşturma ödeneğinden karşılanması ve davayı kaybedene yükletilmesi ile bazı giderlerin bu ödenek dışında kalmasını düzenler. Bu iki gider rejimi birbirine karıştırılmamalıdır.
M.26 ile 5395 m.41/H arasındaki fark
5395 m.41/H, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesine ilişkin işlemleri harçtan istisna eder ve avukatlık ücreti dışındaki uygulama giderlerini Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılar. 5717 m.26 ise çocuğun koruma amacıyla aile veya ücretli kurum benzeri yere yerleştirilmesinin giderini özel olarak düzenler. Biri uygulama hizmetinin masrafı, diğeri koruma yerleştirmesinin bakım gideridir.
Çocuğun otel gideri m.26’dan ödenir mi?
Çocuğun bir otelde konaklatılması ancak yetkili makamın koruma planının parçası ve kanunun öngördüğü kurum/benzeri yerleştirme niteliğinde ise değerlendirilir. Başvuru sahibinin kendi seyahat planı kapsamında tuttuğu otelin ücreti m.26’ya dayanılarak Devletten istenemez.
Uçak bileti m.26 kapsamında mı?
Hayır. M.26’nın konusu yerleştirme gideridir. Çocuğun iadesi nedeniyle doğan uluslararası seyahat giderleri 5717 m.27, 1980 Lahey Sözleşmesinin m.26’daki gider hükümleri ve mahkeme kararının içeriğiyle birlikte değerlendirilir. Her uçuş masrafı m.26 kapsamında Devletçe karşılanmaz.
Avukatlık ücreti m.26 kapsamında mı?
Hayır. Çocuğun koruma ve yerleştirme gideri ile avukatlık ücreti farklı kalemlerdir. 5717 m.27, başvuru sahibi adına avukat veya müşavirin katılımından doğan masrafların kovuşturma ödeneğinden karşılanmayacağını ayrıca düzenler. Adlî yardım şartları varsa m.28 kapsamında değerlendirme yapılır.
Sağlık giderleri nasıl karşılanır?
Çocuğun yerleştirildiği sırada acil veya devam eden sağlık ihtiyacı varsa sosyal güvenlik, çocuk koruma ve sağlık mevzuatı kapsamında gerekli hizmet sağlanır. M.26 yerleştirme giderini düzenlediği için tüm tıbbi faturaları bağımsız ve sınırsız biçimde kapsayan genel sağlık ödeme hükmü değildir. Sağlık giderinin hangi bütçeden karşılanacağı hizmetin niteliğine göre belirlenir.
Çocuğun özel eğitim ihtiyacı varsa
Özel eğitim ve rehabilitasyon ihtiyacı çocuğun üstün yararı ve mevcut sosyal/sağlık mevzuatı kapsamında sürdürülmelidir. Yerleştirme nedeniyle zorunlu ek bakım bedelleri mahkemenin m.26 kapsamındaki gider tespitinde dikkate alınabilir; eğitim hizmetinin asıl finansmanı ise ilgili özel mevzuata göre yürür.
Yerleştirme kararını kim verir?
Çocuğun korunmaya ihtiyacı varsa aile mahkemesi, çocuk mahkemesi, savcılık veya yetkili sosyal hizmet makamları ilgili kanunların verdiği yetkiler çerçevesinde koruyucu tedbir sürecini işletir. 5717 m.26, yerleştirmenin maddi giderini düzenler; tek başına yerleştirme yetkisinin kaynağı değildir. Yerleştirme, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve aile hukuku hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
İade davası sürerken yerleştirme yapılabilir mi?
Evet. İade süreci devam ederken çocuğun mevcut ortamda güvenliği sağlanamıyorsa geçici koruma tedbiri alınabilir. 5717 m.10, m.24 ve çocuk koruma mevzuatı, çocuğun yerinin ve güvenliğinin korunmasını sağlar. Koruma tedbiri iade davasının sonucunu peşinen belirlemez.
İade kararı kesinleştiğinde yerleştirme sona erer mi?
Kesinleşmiş iade kararının uygulanması planlanırken çocuğun yerleştirildiği kurum veya aileyle müdürlük arasında koordinasyon kurulur. Teslim 5717 m.18 ve 5395 Dördüncü Kısım uyarınca gerçekleştirilir. Çocuk güvenle başvuru sahibine veya m.23 kapsamında tayin edilen kişi/kuruma teslim edildiğinde geçici yerleştirme ihtiyacı sona erer.
Teslim ağır tehlike yaratıyorsa
Yerleştirilmiş çocuğun kesinleşmiş kararla teslimi sırasında uzman, işlemin fiziksel veya duygusal gelişimi ağır tehlike altına sokacağını tespit ederse 5717 m.22 uyarınca teslim tehlike ortadan kalkıncaya kadar ertelenir. Erteleme süresinde güvenli bakımın devamı gerekir ve m.26 gider rejimi önemini sürdürebilir.
Yurt dışındaki başvuru sahibi gider belgesi sunmalı mı?
Başvuru sahibinin özel giderleri m.26 kapsamına girmese de, çocuğun yerleştirme ve bakım masraflarına ilişkin resmî belgeler mahkemece tutarın tespitinde kullanılır. Fatura, kurum tarifesi, yerleştirme tarihleri ve bakım hizmetinin içeriği dosyada bulunmalıdır.
Ödeme doğrudan aileye mi yapılır?
Ödemenin usulü, yerleştirme türü ve ilgili sosyal hizmet düzenlemelerine göre yürür. M.26 Devletin gideri karşılama sorumluluğunu ve mahkemenin meblağı belirlemesini düzenler; ödeme kanalının bütün teknik ayrıntılarını tek başına belirlemez.
Yerleştirme gereksiz uzatılırsa
Koruma yerleştirmesi çocuğun güvenliği için gerekli süreyle sınırlı olmalıdır. İade veya şahsî ilişki sürecinin gereksiz gecikmesi, hem çocuğun aile ilişkilerini hem kamu giderini artırır. Lahey m.11’in sürat ilkesi ve 5717’nin özel usul hükümleri, dosyanın hızlı yürütülmesini gerektirir.
Devletin rücu talebine karşı savunma
Rücu edilen kişi, ödemenin haksız olmadığını, kendi davranışıyla arasında uygun illiyet bulunmadığını veya talep edilen tutarın gerçek gideri aşan kısmını delilleriyle ileri sürebilir. Rücu genel hükümlere dayandığı için sorumluluğun şartları somut olayda ayrıca ispatlanır.
M.26 yabancılar için de uygulanır mı?
Evet. Hüküm başvuru sahibinin veya çocuğun Türk vatandaşı olmasına bağlı değildir. 5717’nin kapsamına giren uluslararası çocuk kaçırma dosyasında, taraf devletlerden gelen ve Kanunun şartlarını taşıyan çocuk bakımından uygulanır. Çocuğun güvenliği vatandaşlığa göre farklılaştırılmaz.
Koruma gideri için adlî yardım şart mı?
Hayır. M.26’daki Devletçe ödeme, m.28’deki adlî yardımdan farklı ve özel bir gider kuralıdır. Başvuru sahibinin ayrıca adlî yardım kararı almaması, çocuğun m.26 kapsamındaki koruma yerleştirme giderinin Devletçe karşılanmasını engellemez.
Dosyada tutulması gereken gider belgeleri
- yerleştirme veya koruma kararının örneği,
- çocuğun kuruma/aileye giriş ve çıkış tarihleri,
- kurumun ücret tarifesi ve faturaları,
- çocuğun özel bakım ihtiyaçlarını gösteren raporlar,
- mahkemenin m.26 uyarınca meblağ tespit kararı,
- ödeme kayıtları,
- haksız ödeme iddiası varsa buna ilişkin belgeler.
Gider yönetimi için adımlar
- Koruma yerleştirmesinin hukuki kararını dosyaya alın.
- Yerleştirme tarihini ve bakım hizmetinin kapsamını belirleyin.
- Kurum/aile gider belgelerini toplayın.
- Mahkemeden m.26 uyarınca ödenecek meblağın tespitini sağlayın.
- Ödemenin kamu bütçesinden yapılmasını takip edin.
- Haksız ödeme iddiası varsa rücu dosyasını ayrı değerlendirin.
- İade kesinleştiğinde yerleştirmeden teslim aşamasına geçişi müdürlükle koordine edin.
Resmî kaynaklar
5717 sayılı Kanunun m.26 gider düzenlemesi için TBMM 5717 sayılı Kanun metni; güncel çocuk teslim ve gider sistemi için 7343 sayılı Kanun; uluslararası çerçeve için 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Çocuğun geçici koruma kurumundaki giderini kim öder?
5717 m.26 şartlarıyla gider Devletçe ödenir ve meblağı mahkeme belirler.
Başvuru sahibi önce parayı yatırmak zorunda mı?
Hayır. M.26 kapsamındaki yerleştirme gideri Devlet tarafından karşılanır.
Uçak bileti de m.26’dan ödenir mi?
Hayır. M.26 yerleştirme giderine ilişkindir; iade seyahat giderleri ayrı hükümlere tabidir.
Avukatlık ücreti m.26 kapsamında mı?
Hayır. Avukatlık ücreti ayrı gider kalemidir.
Haksız ödeme yapılırsa ne olur?
Devlet, haksız ödemeye sebebiyet veren ilgililere genel hükümler uyarınca rücu edebilir.
Gider tutarını kurum mu belirler?
Kurumsal fatura ve tarife delil olur; m.26 uyarınca ödenecek meblağı mahkeme tespit eder.
Çocuk yabancı uyrukluysa hüküm uygulanır mı?
Evet. 5717 kapsamındaki çocuk bakımından vatandaşlık ayrımı yoktur.
Adlî yardım almadan m.26 uygulanır mı?
Evet. M.26’daki gider rejimi adlî yardımdan bağımsızdır.
Sonuç
5717 m.26 çocuğun korunmasını ekonomik tartışmaya bırakmayan özel bir hükümdür: aile yanına veya ücretli özel kurum ya da benzeri yere yerleştirilen çocuğun giderleri Devletçe ödenir ve tutarı mahkeme belirler. Haksız ödemeye sebep olan ilgililere karşı Devletin genel hükümlere göre rücu hakkı saklıdır. Bu düzenleme avukatlık, uçak bileti ve bütün dava giderlerini kapsayan genel masraf hükmü değil; çocuğun koruma yerleştirmesine özgü güvence niteliğindedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
