Uluslararası Çocuk İadesi Davasında Harç ve Yargılama Giderlerini Kim Öder? 5717 m.27 | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.27 uyarınca, bu Kanunun uygulanmasından doğan dava ve işler harca tâbi değildir. Yargılama masrafları kovuşturma ödeneğinden karşılanır; ancak sonuçta davayı kaybeden tarafa yükletilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası önemli bir sınır getirir: başvuru sahibi adına avukat veya müşavirin katılımından doğan masraflar ile çocuğun iadesi nedeniyle doğan masraflar kovuşturma ödeneğinden karşılanmaz. Bu nedenle “çocuk iadesi davası tamamen ücretsizdir” ifadesi hukuken doğru değildir. Mahkeme harcı alınmaması, avukatlık, uluslararası seyahat ve iade giderlerinin tamamının Devletçe karşılanacağı anlamına gelmez.
5717 m.27’nin üç ayrı gider kuralı
Madde üç farklı konuyu aynı anda düzenler. Birincisi, dava ve işlerin harçtan muaf olmasıdır. İkincisi, yargılama masraflarının başlangıçta kovuşturma ödeneğinden karşılanması fakat nihai olarak davayı kaybedene yükletilmesidir. Üçüncüsü, avukat/müşavir masrafları ile çocuğun iadesi nedeniyle doğan masrafların bu ödenekten karşılanmamasıdır.
Bu üç kural birbirinden ayrılmadan “masraf yok” veya “bütün masraf devletten” şeklinde sonuç kurulamaz.
Mahkeme harcı alınır mı?
Hayır. M.27/1 açıkça 5717 sayılı Kanunun uygulanmasından doğan dava ve işlerin harca tabi olmadığını düzenler. Başvuru, iade davası veya Kanun kapsamındaki şahsî ilişki işi için Harçlar Kanununa göre normal dava harcı yatırılması şartı aranmaz.
Harç muafiyeti hangi taraf için geçerlidir?
Muafiyet yalnız yurt dışındaki başvuru sahibine değil, 5717 kapsamındaki dava ve işin kendisine ilişkindir. Başvuru sahibinin vatandaşlığı, gelir seviyesi veya Türkiye’de ikamet edip etmemesi harç muafiyetinin şartı değildir. Kanunun kapsamına giren dosya olması yeterlidir.
Yargılama masrafları başlangıçta nasıl karşılanır?
M.27/1, yargılama masraflarının kovuşturma ödeneğinden karşılanacağını düzenler. Tebligat, gerekli bilirkişi veya uzman işlemleri ve yargılama için zorunlu diğer masraf kalemleri kanunun öngördüğü kamu ödeneğinden karşılanır. Başvuru sahibi bu giderleri dava başında peşin gider avansı şeklinde bütünüyle finanse etmek zorunda bırakılmaz.
Davayı kaybeden masrafları öder mi?
Evet. Aynı fıkra “bununla birlikte yargılama masrafları davayı kaybedene yükletilir” kuralını getirir. Kamu bütçesinden başlangıçta karşılanan yargılama giderleri, nihai hükümde haksız çıkan tarafa yüklenebilir. Bu nedenle ödenekten geçici karşılama ile nihai gider sorumluluğu farklıdır.
Başvuru sahibi davayı kaybederse
İade talebi reddedilir ve yargılama giderleri başvuru sahibine yükletilirse, mahkeme kararındaki gider hükmü uygulanır. Başvuru sahibinin yurt dışında bulunması, gider sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Adlî yardım kararı varsa bunun giderler üzerindeki etkisi ayrıca 5717 m.28 ve HMK adlî yardım hükümlerine göre değerlendirilir.
Davalı davayı kaybederse
İade talebi kabul edilirse ve mahkeme yargılama giderlerini davalıya yüklerse, ödenekten karşılanmış yargılama giderleri hüküm doğrultusunda davalıdan tahsil edilir. Ayrıca Lahey Sözleşmesi m.26 kapsamında iade kararını veren makam, haksız götüren veya alıkoyan kişiye başvuru sahibinin belirli gerekli giderlerini ödeme yükümlülüğü yükleyebilir.
Avukatlık ücreti Devletçe karşılanır mı?
M.27/2, başvuru sahibi adına avukat veya müşavirin katılımından doğan masrafların kovuşturma ödeneğinden karşılanmayacağını açıkça düzenler. Özel avukatla yapılan ücret sözleşmesi başvuru sahibinin sorumluluğundadır. Bununla birlikte ekonomik durumu yetersiz olan başvuru sahibi m.28 uyarınca adlî yardımdan yararlanabilir; baro adlî yardım sistemi ve mahkeme adlî yardımı kendi şartlarına göre uygulanır.
Karşı vekâlet ücreti farklı mıdır?
Evet. Tarafın kendi avukatına ödediği sözleşme ücreti ile mahkemece hükmedilen karşı vekâlet ücreti farklı kurumlardır. Yargılama sonunda Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ve usul hükümleri çerçevesinde karşı vekâlet ücreti hükmedilmesi, m.27/2’deki “ödenekten karşılanmaz” kuralından ayrı değerlendirilir.
Çocuğun uçak bileti kim tarafından ödenir?
M.27/2 çocuğun iadesi nedeniyle doğan masrafların kovuşturma ödeneğinden karşılanmayacağını düzenler. Bu nedenle çocuğun uluslararası uçuş bileti otomatik olarak Adalet Bakanlığı veya mahkeme bütçesinden ödenmez. Masrafın başvuru sahibi, iade yükümlüsü veya başka kaynak tarafından karşılanması somut karar ve Lahey Sözleşmesi m.26 çerçevesinde belirlenir.
Başvuru sahibinin Türkiye’ye uçuşu
Başvuru sahibinin iade teslimine katılmak için yaptığı uçuş ve konaklama gideri de genel yargılama ödeneğinden otomatik karşılanmaz. 5717 m.23 başvuru sahibi veya tayin ettiği kişi/kurum yetkilisinin teslimde hazır bulunmasını öngörür. Bu seyahatin gider sorumluluğu m.27/2 ve Lahey m.26 kapsamında ayrıca ele alınır.
Çocuğu bulmak için yapılan masraflar
1980 Lahey Sözleşmesi m.26, iade kararı verilmesi hâlinde yargısal veya idarî makamın çocuğu haksız götüren/alıkoyan kişiye başvuru sahibi tarafından veya adına yapılan gerekli giderleri ödetebilmesine izin verir. Bu giderler arasında çocuğun yerinin tespiti, hukuki temsil ve çocuğun dönüşüyle bağlantılı gerekli masraflar sayılır. Türk mahkemesinin hüküm fıkrasında giderin niteliğini açık göstermesi uygulamayı kolaylaştırır.
Tercüme giderleri kimin sorumluluğunda?
Başvurunun ve yabancı belgelerin tercümesi uluslararası dosyanın zorunlu giderlerinden biri olabilir. Hangi tercüme masrafının merkezî makam işbirliği kapsamında, hangisinin yargılama gideri veya özel taraf gideri sayılacağı işlem türüne göre belirlenir. Tarafın kendi tercih ettiği özel tercüman giderinin kamu bütçesinden otomatik karşılandığı söylenemez.
Apostil ve belge tasdik ücretleri
Apostil birçok ülkede ücretsiz veya düşük maliyetli idari işlem olsa da konsolosluk tasdiki, noter ve tercüme masrafları doğabilir. Bu kalemler mahkeme harcı değildir. M.27’nin harç muafiyeti, yabancı devlet veya noter tarafından alınan bütün belge ücretlerini ortadan kaldırmaz.
Yurt dışı tebligat giderleri
Yurt dışı tebligatın posta, yabancı makam veya konsolosluk giderleri olabilir. Bunlar yargılama için zorunlu gider niteliğindeyse m.27/1’in yargılama masrafı rejimi içinde değerlendirilir. Ancak ilgili ülkenin tahsil ettiği özel masraf ve avansın nasıl karşılanacağı tebligat yöntemine ve güncel resmi tarifeye göre belirlenir.
Uzman giderleri
Çocuk teslimi aşamasında 5395 m.41/H, teslim ve kişisel ilişki işlemlerine ilişkin masrafların avukatlık ücreti hariç Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanmasını öngörür. Uzman ve öğretmenlere hafta sonu/resmî tatil görevlendirmesi için ayrıca ödeme sistemi vardır. Bu uygulama gideri m.27’deki dava giderinden farklı aşamaya ilişkindir.
Koruma kurumundaki çocuğun giderleri
5717 m.26 özel bir kural getirir: aile yanına veya ücretli özel kurum benzeri yere yerleştirilen çocuğun giderleri Devletçe ödenir ve tutarı mahkeme belirler. Bu koruma gideri de m.27’deki genel yargılama masraflarından ayrıdır.
Ayrıntı için 5717 m.26 gider rehberimize bakılabilir.
5395 çocuk teslim işlemleri harçlı mı?
Hayır. 5395 m.41/H, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesine ilişkin işlemleri Harçlar Kanunu ve diğer kanunlar uyarınca alınması gereken tüm harçlardan istisna eder. Böylece 5717 m.18 uyarınca 5395 sistemine geçen uluslararası çocuk tesliminde ayrıca icra harcı veya teslim harcı alınmaz.
Merkezî makama başvuru ücretli mi?
1980 Lahey Sözleşmesi, merkezî makamların kendi masraflarını taşıması ve başvuru için ücret alınmaması sistemine dayanır. Türkiye’de merkezî makam Adalet Bakanlığıdır. Bununla birlikte başvuru sahibinin özel avukat, belge, seyahat veya yabancı ülkede yaptığı bazı kişisel giderler bu ücretsiz idarî başvurudan ayrı kalemlerdir.
Adlî yardım masrafları etkiler mi?
5717 m.28 başvuru sahibinin adlî yardımdan yararlanabileceğini açıkça düzenler. Adlî yardım kabul edildiğinde HMK ve ilgili baro düzenlemeleri çerçevesinde geçici masraf muafiyeti ve avukat görevlendirmesi gündeme gelir. Adlî yardım, karşı tarafın nihai gider sorumluluğunu veya bütün uluslararası seyahat masraflarının Devletçe karşılanacağını otomatik olarak ifade etmez.
İade reddedilirse uçak bileti gideri istenir mi?
Çocuk fiilen iade edilmediği için dönüş bileti masrafı doğmamışsa bu kalem bulunmaz. Başvuru sahibinin dava için yaptığı seyahat ve avukat masraflarının hangi ölçüde karşı tarafa yükletilebileceği Lahey m.26, Türk usul hukuku ve hükmün gider kısmına göre değerlendirilir. Her özel harcamanın otomatik yargılama gideri kabul edilmesi doğru değildir.
Masraf talebi nasıl belgelendirilir?
Talep edilen giderin gerçek, gerekli ve dosyayla bağlantılı olduğu fatura, bilet, ödeme dekontu, tercüme faturası, avukatlık belgesi veya diğer resmî kayıtlarla gösterilmelidir. Yabancı para cinsinden masraflarda ödeme tarihi ve kur bilgisi kayda geçirilmelidir. Belgesiz toplu masraf iddiası yerine kalem kalem talep kurulmalıdır.
Hükümde giderler açık yazılmalı mı?
Evet. Mahkeme hangi yargılama giderinin hangi tarafa yükletildiğini, karşı vekâlet ücretini ve varsa Lahey m.26 kapsamında gerekli dönüş/yer tespiti giderlerinin sorumluluğunu açık biçimde göstermelidir. Belirsiz gider hükmü, uluslararası tahsil aşamasında yeni uyuşmazlık doğurur.
Yabancı para giderleri nasıl hesaplanır?
Mahkeme yabancı para cinsinden yapılmış gerçek gideri delilleriyle değerlendirir. Türk lirası karşılığının hangi tarih üzerinden esas alınacağı talebin niteliği ve hüküm şekline göre belirlenir. Taraf faturanın para birimini, ödeme tarihini ve TL karşılığını açıklamalıdır.
Masraf bakımından dosya tablosu
- Mahkeme harcı: 5717 m.27 gereği alınmaz.
- Yargılama gideri: başlangıçta ödenekten; sonuçta kaybedene yükletilir.
- Başvuru sahibinin özel avukatı: kovuşturma ödeneğinden karşılanmaz.
- Çocuğun iade/seyahat gideri: kovuşturma ödeneğinden karşılanmaz; Lahey m.26 ve hükme göre değerlendirilir.
- Koruma yerleştirmesi: 5717 m.26 rejimine tabidir.
- Teslim işlemi gideri: 5395 m.41/H rejimine tabidir.
Masraf yönetimi için adımlar
- Her gider kalemini harç, yargılama gideri, avukatlık, iade seyahati, koruma veya teslim gideri olarak sınıflandırın.
- Fatura ve ödeme belgelerini saklayın.
- Yabancı para ödemelerinde tarih ve para birimini kaydedin.
- Lahey m.26 kapsamında karşı tarafa yükletilmesini istediğiniz gerekli giderleri açıkça talep edin.
- Nihai hükmün gider bölümünü kontrol edin.
- Ekonomik yetersizlik varsa 5717 m.28 kapsamında adlî yardım başvurusu yapın.
Resmî kaynaklar
5717 m.27’nin harç ve yargılama gideri hükümleri için TBMM 5717 sayılı Kanun metni; uluslararası gider rejimi için 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi m.26; güncel teslim giderleri için 5395 m.41/H’yi getiren 7343 sayılı Kanun esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Çocuk iadesi davasında harç ödenir mi?
Hayır. 5717 m.27 bu dava ve işleri harçtan muaf tutar.
Yargılama giderini başta kim öder?
Kovuşturma ödeneğinden karşılanır; sonuçta mahkeme davayı kaybeden tarafa yükletir.
Özel avukat ücretini Devlet öder mi?
M.27/2 uyarınca başvuru sahibinin özel avukat/müşavir masrafı kovuşturma ödeneğinden karşılanmaz.
Çocuğun uçak biletini Devlet öder mi?
M.27/2 uyarınca iade nedeniyle doğan masraflar kovuşturma ödeneğinden karşılanmaz; sorumluluk Lahey m.26 ve mahkeme kararına göre belirlenir.
Karşı tarafın gerekli masrafları ödemesine karar verilebilir mi?
Evet. Lahey m.26 şartlarıyla haksız götüren/alıkoyan kişiye gerekli giderler yükletilebilir.
Teslim işlemi için icra harcı var mı?
Hayır. 5395 m.41/H teslim işlemlerini harçlardan istisna eder.
Çocuğun koruma kurumundaki gideri bu maddeye mi girer?
Bu gider özel olarak 5717 m.26’da düzenlenmiştir.
Param yoksa avukat talep edebilir miyim?
5717 m.28 uyarınca adlî yardımdan yararlanma imkânı vardır.
Sonuç
5717 m.27’nin doğru okunması gerekir: uluslararası çocuk iadesi dava ve işleri harçtan muaftır; yargılama masrafları başlangıçta kamu ödeneğinden karşılanır ve davayı kaybedene yükletilir; başvuru sahibinin avukat/müşavir masrafları ile çocuğun iadesinden doğan masraflar ise bu ödenekten karşılanmaz. Masraf dosyası harç, yargılama, avukatlık, seyahat, koruma ve teslim gideri şeklinde ayrıştırılmalı; Lahey m.26 kapsamındaki gerekli gider talepleri belgeyle ve hükümde açıkça kurulmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
