Yabancı Hakem Kararına Daha Ağır Harç veya Şart Konulabilir mi? New York Sözleşmesi Madde III | 2026
New York Sözleşmesi Madde III hangi üç kuralı getirir?
Madde III kısa bir hüküm olmasına rağmen Sözleşmenin işleyişinde üç temel işlev görür. Birincisi, taraf devletlerin yabancı hakem kararlarını bağlayıcı olarak tanımasını emreder. İkincisi, tanıma ve tenfiz işlemlerinin kararın ileri sürüldüğü ülkenin usul kurallarına göre yürütüleceğini kabul eder. Üçüncüsü, yabancı hakem kararına yerli hakem kararından önemli ölçüde daha ağır koşul veya daha yüksek harç uygulanmasını yasaklar.
Bu yapı Sözleşmenin iki amacını dengeler. Devletlerin mahkeme sistemi ve usul egemenliği korunur; her ülke kendi mahkemesinin görevini, dava biçimini, tebligatı ve icra sürecini düzenleyebilir. Buna karşılık usul kuralları yabancı hakem kararını fiilen etkisiz hâle getirecek ayrımcı bariyerlere dönüşemez.
Resmî metin ve UNCITRAL kaynakları için UNCITRAL New York Convention; Türkçe metin için Adalet Bakanlığı sayfası esas alınmalıdır. Türkiye 3731 sayılı Kanunla Sözleşmenin onaylanmasını uygun bulmuş ve Madde I/3 uyarınca karşılıklılık ile ticari uyuşmazlık beyanlarını yapmıştır.
Yabancı hakem kararının bağlayıcı olarak tanınması ne demektir?
Recognition, hakem kararının taraflar arasındaki hukukî uyuşmazlığı çözmüş bir karar olarak hukuk düzeninde dikkate alınmasını ifade eder. Enforcement ise bu kararın devlet icra gücüyle yerine getirilmesini sağlar. Madde III taraf devletin award’ı bağlayıcı kabul etmesini temel yükümlülük hâline getirir.
Bu yükümlülük mahkemenin uyuşmazlığın esasını baştan incelemesi anlamına gelmez. Tenfiz mahkemesi hakemlerin sözleşmeyi doğru yorumlayıp yorumlamadığını, delili ne kadar isabetli değerlendirdiğini veya ticari hesaplamayı yeniden yapmaz. İnceleme Sözleşmenin özellikle Madde IV ve Madde V’te belirlediği tanıma-tenfiz çerçevesiyle sınırlıdır.
Bağlayıcı tanıma, kararın res judicata benzeri etkileri, tarafların aynı uyuşmazlığı yeniden açma girişimi veya başka bir davada hakem kararına dayanma ihtiyacı bakımından önem taşır. Türk hukukunda yalnız tanıma istenmesi ile cebrî icra için tenfiz istenmesi pratik sonuç açısından ayrılabilir.
Yabancı hakem kararının Türkiye’de genel tenfiz yolu için yabancı hakem kararı tenfiz rehberimiz; yalnız hukukî etkinin tanınması için MÖHUK m.63 tanıma rehberimiz incelenebilir.
Tanıma ve tenfiz hangi ülkenin usulüne göre yürür?
Madde III, award’ın ileri sürüldüğü devletin usul kurallarına atıf yapar. Türkiye’de yabancı hakem kararı tanıma veya tenfiz talebi Türk mahkemelerinde Türk usul hükümlerine göre yürütülür. Hangi mahkemenin görevli ve yetkili olduğu, dilekçenin şekli, tebligat, duruşma, harç ve kanun yolu Türk hukukuna göre belirlenir.
Bu kural, tenfiz isteyen tarafın tahkim yerindeki mahkeme usulünü Türkiye’ye taşıyamayacağı anlamına gelir. Örneğin İngiltere’de verilen hakem kararının Türkiye’de tenfizinde İngiliz Civil Procedure Rules değil, New York Sözleşmesiyle uyumlu Türk usul rejimi uygulanır.
Bununla birlikte lex fori ilkesi Sözleşmenin maddî güvencelerini bertaraf edemez. Türk hukukundaki usul hükmü yabancı hakem kararına Sözleşmede izin verilmeyen ek esas incelemesi getiriyorsa Madde III ve Sözleşmenin pro-enforcement sistemiyle bağdaşma sorunu doğar.
Yabancı hakem kararına daha ağır şart konulması yasağı nasıl işler?
Madde III, yabancı award’ların tanıma-tenfizine yerli hakem kararlarından önemli ölçüde daha ağır şartlar uygulanmasını yasaklar. Buradaki amaç tam usul özdeşliği değil, ayrımcı veya caydırıcı farklılığın önlenmesidir. Yabancı kararın niteliği nedeniyle gerçekten gerekli belge ve tercüme şartları Madde IV’te zaten düzenlenmiştir.
Örneğin yalnız yabancı hakem kararları için davanın esasını yeniden ispat yükümlülüğü, aşırı teminat, gereksiz ek onay zinciri veya Sözleşmede bulunmayan esas incelemesi getirilmesi Madde III bakımından sorun yaratabilir. Buna karşılık yabancı dildeki kararın onaylı tercümesi gibi Sözleşmenin kendisinin kabul ettiği şart ayrımcılık değildir.
Karşılaştırma yerli hakem kararının icra rejimiyle yapılır. İç hukukta yerli award için basit bir icra belgesi yeterliyken yabancı award için çok daha külfetli ve Sözleşmede dayanağı bulunmayan koşullar aranması Sözleşmenin amacıyla bağdaşmaz.
Yabancı hakem kararında daha yüksek harç veya ücret alınabilir mi?
Madde III açık biçimde yabancı hakem kararının tanınması veya tenfizine, yerli hakem kararına kıyasla daha yüksek fees or charges uygulanamayacağını belirtir. Bu hüküm yabancı award sahibinin yalnız sınır ötesi niteliği nedeniyle mali olarak cezalandırılmasını önler.
Ancak bu, tenfiz davasının hiçbir harç veya gider doğurmayacağı anlamına gelmez. Türkiye’de başvuru harcı, karar ve ilam harcı niteliği, tebligat, tercüme, bilirkişi gerekmeyen fakat belge inceleme giderleri, vekâlet ücreti ve sonraki icra masrafları kendi hukukî dayanaklarıyla gündeme gelebilir. Sorun, yabancı award’a yerli award’dan daha yüksek ayrımcı yük konulmasıdır.
Harç türü ve nispi/maktu harç tartışması ulusal harç hukukuna ve güncel yargı uygulamasına bağlıdır. Madde III bu sınıflandırmayı tek başına çözmez; karşılaştırmalı eşitlik sınırı getirir. Somut dosyada Harçlar Kanunu, ilgili tarife ve güncel içtihat ayrıca kontrol edilmelidir.
Türkiye’de görevli ve yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Yabancı hakem kararının tenfizinde MÖHUK m.60 ve devamı ile Türk usul kuralları birlikte uygulanır. Yetki bakımından aleyhine tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri veya sakin olduğu yer; bunlar yoksa icraya konu malvarlığının bulunduğu yer gibi bağlantılar önem taşır. Ticari nitelikli tenfiz uyuşmazlığında görevli mahkeme ayrıca Türk yargı teşkilatı ve ticaret hukuku kurallarıyla belirlenir.
Madde III, yabancı award sahibi için özel uluslararası mahkeme yaratmaz. Dava doğru Türk mahkemesinde açılmalıdır. Yanlış görev veya yetki seçimi aylarca gecikme, ek harç ve karşı vekâlet ücreti riski yaratabilir.
Türkiye’de malvarlığı araştırması da tenfiz stratejisinin parçasıdır. Hakem kararı yüksek tutarlı olsa bile borçlunun Türkiye’de haczedilebilir varlığı yoksa tenfiz kararının ekonomik değeri sınırlı kalabilir.
Madde III ile Madde IV belge şartları nasıl birlikte uygulanır?
Madde III genel usul ve eşit muamele kuralını kurarken Madde IV tenfiz talebinde sunulacak hakem kararı ve tahkim anlaşmasına ilişkin belge şartlarını düzenler. Sözleşme böylece yabancı award için belirli ispat formalitelerini kendisi kabul etmiştir.
Madde IV kapsamında kararın usulüne uygun onaylı aslı veya tasdikli örneği, tahkim anlaşması ve gerektiğinde yetkili tercüme gündeme gelir. Bu şartların doğru uygulanması Madde III’teki daha ağır şart yasağına aykırı değildir; çünkü doğrudan Sözleşmenin kendi mekanizmasıdır.
Sitenizdeki New York Sözleşmesi Madde IV belge rehberi bu aşamayı ayrıntılı olarak açıklar. Başvurunun belge eksikliği nedeniyle gecikmemesi için tenfiz dilekçesinden önce belge seti tamamlanmalıdır.
Madde III mahkemenin Madde V ret sebeplerini incelemesini engeller mi?
Hayır. Madde III kararın bağlayıcı tanınması ve usulî eşitliği düzenler; Madde V ise tanıma-tenfizin reddedilebileceği sınırlı sebepleri belirler. Borçlu Madde V/1 kapsamındaki sebepleri ispatlayabilir; mahkeme Madde V/2’deki tahkime elverişlilik ve kamu düzenini kendi yetkisi çerçevesinde inceleyebilir.
Ancak Madde V ret incelemesi davanın esasa ilişkin yeniden yargılanmasına dönüşmemelidir. Hakemlerin hukuk veya vakıa değerlendirmesindeki sıradan hata iddiası, tek başına New York Sözleşmesinde bağımsız ret sebebi değildir.
Usulsüz tebligat/savunma hakkı için Madde V/1-b rehberimiz, hakem yetkisinin aşılması için Madde V/1-c rehberimiz tamamlayıcıdır.
Tenfiz kararından sonra cebrî icra nasıl yürür?
Tenfiz kararı, yabancı hakem kararına Türkiye’de icra edilebilirlik kazandırır. Bundan sonraki haciz, satış, banka hesabı veya alacak üzerine haciz gibi cebrî icra işlemleri Türk İcra ve İflas Kanununa göre yürür. New York Sözleşmesi dünya çapında tek tip icra dairesi prosedürü yaratmaz.
Bu nedenle tenfiz davasıyla icra takibi farklı fakat ardışık aşamalardır. Borçlunun malvarlığı, teminat tedbirleri, ihtiyati haciz imkânı ve tenfiz sürecinde mal kaçırma riski baştan değerlendirilmelidir.
Madde III’ün eşit muamele ilkesi, yabancı award’ın tenfizden sonra yerli icra düzeninde sırf yabancı olduğu için ikinci sınıf bir belge gibi görülmesini engelleyen genel Sözleşme yaklaşımının parçasıdır.
Uygulamada en sık yapılan hatalar
Birinci hata, Madde III’ü yabancı hakem kararının otomatik ve mahkeme kararı olmadan icrası şeklinde okumaktır. Türkiye’de gerekli tanıma/tenfiz süreci yürütülür. İkinci hata, lex fori atfını Sözleşmenin ret sebeplerini genişletme yetkisi sanmaktır.
Üçüncü hata, daha yüksek harç yasağını tenfiz davasının tamamen harçsız olduğu şeklinde yorumlamaktır. Dördüncü hata, Madde IV belge şartlarını ayrımcı ek şart sanmaktır; bunlar Sözleşmenin kendi koşullarıdır. Beşinci hata, mahkemenin hakem kararının maddî doğruluğunu yeniden inceleyebileceğini varsaymaktır.
2026 kontrol listesi
- Kararın Madde I kapsamında olduğunu doğrulayın.
- Türkiye’nin karşılıklılık ve ticari uyuşmazlık beyanlarını kontrol edin.
- Doğru görevli ve yetkili Türk mahkemesini belirleyin.
- Madde IV’teki award, tahkim anlaşması ve tercüme belgelerini tamamlayın.
- Harç ve giderleri güncel Türk mevzuatına göre hesaplayın.
- Yabancı award’a yerli award’dan daha ağır ayrımcı koşul uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin.
- Madde V ret sebeplerini sınırlı çerçevede değerlendirin.
- Esasa yeniden inceleme yapılmasına yol açacak savunmalarla gerçek ret sebeplerini ayırın.
- Tenfiz sonrası icra edilecek malvarlığını önceden araştırın.
- Gerekli koruyucu tedbirleri tenfiz stratejisiyle birlikte planlayın.
Sık Sorulan Sorular
New York Sözleşmesi yabancı hakem kararını Türkiye’de otomatik icra eder mi?
Hayır. Türkiye’deki tanıma/tenfiz ve icra usulleri uygulanır; Madde III yabancı award’ın bağlayıcı tanınmasını ve ayrımcı koşul yasağını düzenler.
Yabancı hakem kararına daha yüksek harç konulabilir mi?
Madde III, yerli hakem kararına göre daha yüksek fees or charges uygulanmasını yasaklar.
Tenfiz davası tamamen harçsız mıdır?
Hayır. Türk hukukundaki geçerli harç ve giderler uygulanır; yasak olan yabancı award’a ayrımcı biçimde daha yüksek mali yük getirilmesidir.
Türkiye kendi usul kurallarını uygulayabilir mi?
Evet. Madde III tanıma-tenfizin kararın ileri sürüldüğü devletin usulüne göre yürütüleceğini kabul eder.
Türk mahkemesi hakem kararının esasını yeniden inceleyebilir mi?
Sıradan hukuk veya vakıa hatasını yeniden yargılamak New York Sözleşmesinin sınırlı ret sistemiyle bağdaşmaz; inceleme Madde V çerçevesinde yapılır.
Madde IV belge şartları Madde III’e aykırı mıdır?
Hayır. Madde IV Sözleşmenin doğrudan öngördüğü belge koşullarıdır.
Tenfiz ile tanıma aynı şey midir?
Tanıma kararın hukukî etkisinin kabulünü; tenfiz ise cebrî icra edilebilirlik kazandırılmasını ifade eder.
Tenfizden sonra tekrar icra takibi gerekir mi?
Alacağın cebren tahsili için Türk İcra ve İflas Kanununa göre icra aşaması yürütülür.
Madde III hangi kararları kapsar?
Önce Madde I kapsamında New York Sözleşmesinin uygulanabildiği hakem kararları bakımından devreye girer.
Ayrımcı şartla karşılaşırsam neye dayanılır?
Madde III’ün substantially more onerous conditions ve higher fees or charges yasağı, Sözleşmenin doğrudan eşit muamele güvencesidir.
Madde III yabancı hakem kararına ayrıcalık değil eşitlik sağlar: Türkiye kendi usulünü uygular, fakat yabancı award’ı yerli award’dan daha ağır bir mali veya usulî rejime tâbi tutamaz. Tenfiz stratejisinde bu ilke, Madde IV belge seti ve Madde V sınırlı ret sebepleriyle birlikte okunmalıdır. Türkiye geneli ve uluslararası tahkim bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
