Yurt Dışı Evlat Edinmede Hangi Ülke Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.18 | 2026

Uluslararası evlat edinme dosyalarında aynı olayda birden fazla hukuk düzeni devreye girebilir. Evlat edinen Türk vatandaşı, eşi yabancı, çocuk üçüncü bir ülke vatandaşı olabilir. Evlat edinme yabancı ülkede mahkeme veya idari makam kararıyla gerçekleşmiş olabilir. Taraflar daha sonra Türkiye’ye taşınabilir ve çocuğun nüfusa kaydı, soyadı, mirasçılığı veya vatandaşlığı gündeme gelebilir.

Bu dosyalarda “karar yabancı ülkede kesinleşti, Türkiye’de de aynen geçerlidir” veya “evlat edinen Türk vatandaşıysa yalnız Türk hukuku uygulanır” şeklindeki genellemeler doğru değildir. MÖHUK m.18, evlat edinmenin kurulması ile sonuçlarını farklı bağlama kurallarına tabi tutar. Yabancı kararın Türkiye’de etkisi ise ayrıca MÖHUK’un tanıma-tenfiz hükümlerine göre değerlendirilir.

• Evlat edinme ehliyeti hangi hukuka tabidir?
• Evlat edinme şartları nasıl belirlenir?
• Tarafların millî hukukları nasıl birlikte uygulanır?
• Diğer eşin rızasına hangi hukuk uygulanır?
• Evlat edinmenin sonuçları hangi hukuka tabidir?
• Eşler birlikte evlat edinirse ne değişir?
• Yabancı evlat edinme kararı Türkiye’de doğrudan geçerli midir?
• Nüfus ve vatandaşlık sonuçları nasıl değerlendirilir?
• Çocuğun üstün yararı ve kamu düzeni nasıl etkiler?
• Türkiye’de kullanılacak belgeler nasıl hazırlanır?

Evlat Edinme Ehliyeti Hangi Hukuka Tabidir?

MÖHUK m.18’in ilk cümlesi evlat edinme ehliyeti ve şartlarını, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki millî hukukuna bağlar. Bu nedenle evlat edinenin evlat edinmeye ehil olup olmadığı kendi millî hukukuna; evlat edinilecek kişinin durumu ise kendi millî hukukuna göre ayrıca incelenir.

“Taraflardan her biri” ifadesi uluslararası dosyada tek bir hukukun bütün sorunu çözmediğini gösterir. Evlat edinen Türk vatandaşı, çocuk Alman vatandaşıysa Türk hukukunun evlat edinen bakımından aradığı şartlarla Alman hukukunun çocuk bakımından aradığı şartlar birlikte dikkate alınabilir.

Ehliyet; yaş, ayırt etme gücü, medeni hâl, eşlerin birlikte hareket zorunluluğu veya kişinin tek başına evlat edinip edinememesi gibi konuları kapsayabilir. Hangi unsurun ehliyet veya evlat edinme şartı olduğu, MÖHUK sistematiği ve yetkili maddi hukuklar birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Millî hukuk, işlem anındaki vatandaşlık üzerinden belirlenir. Tarafın daha sonra vatandaşlık kazanması veya değiştirmesi, tamamlanmış evlat edinmenin kuruluş şartlarını geriye dönük olarak otomatik değiştirmez. Birden fazla vatandaşlık varsa MÖHUK m.4’teki genel vatandaşlık kuralları uygulanır.

Evlat Edinme Şartları Nasıl Belirlenir?

Türk Medeni Kanunu evlat edinme için yaş, bakım-eğitim ilişkisi, yaş farkı, eşlerin birlikte evlat edinmesi, küçüğün rızası ve ilgili kişilerin rızaları gibi ayrıntılı şartlar düzenler. Ancak yabancılık unsuru taşıyan dosyada Türk Medeni Kanunundaki bütün şartların otomatik uygulanacağı varsayılmaz. Önce MÖHUK m.18 uyarınca hangi taraf bakımından hangi millî hukukun yetkili olduğu belirlenir.

Örneğin Türk vatandaşı evlat edinen bakımından Türk hukukunun aradığı yaş ve diğer kişisel şartlar uygulanabilir. Yabancı çocuk bakımından ise kendi millî hukukunun evlat edinilmeye ilişkin koruyucu şartları ayrıca gündeme gelir. Böylece bir ülkede geçerli olan, diğer tarafın millî hukukunda yasaklanan veya ek izne bağlanan bir durum ortaya çıkabilir.

Uluslararası evlat edinmede çocuğun mevcut ana-babası veya yasal temsilcilerinin rızası, yetkili makam onayı ve kurum prosedürleri de dosyanın türüne göre incelenir. Evlat edinme yalnız özel bir sözleşme ile kurulmaz; Türk hukukunda mahkeme kararı gerektiren kişisel statü işlemidir.

Taraflar yabancı ülkede işlem yapıyorsa o ülkenin usul ve yetki kuralları da uygulanır. Ancak yabancı makamın işlemi kendi ülkesinde geçerli diye MÖHUK m.18’in maddi hukuk bağlantıları veya Türkiye’de tanıma ihtiyacı ortadan kalkmaz.

Tarafların Millî Hukukları Nasıl Birlikte Uygulanır?

MÖHUK m.18, evlat edinme ehliyeti ve şartlarını taraflardan her birinin millî hukukuna bağlayarak “birikimli” bir koruma yaratır. Bu yaklaşım özellikle çocuğun kişisel statüsünü etkileyen işlemde her iki tarafın temel hukuk şartlarının göz ardı edilmemesini amaçlar.

Bir şart yalnız evlat edinene ilişkinse evlat edinenin millî hukuku; yalnız çocuğa ilişkinse çocuğun millî hukuku uygulanır. Her iki tarafın durumunu etkileyen bir şartta iki hukuk düzeninin talepleri birlikte değerlendirilebilir. Somut dosyada bir hukuk düzeninin aradığı ek izin veya rıza belgesi diğerinden farklı olabilir.

Bu sistem, tarafların en kolay şartı içeren ülkeyi seçerek daha sıkı millî hukuk şartlarını aşmasını önler. Örneğin yalnız işlemin yapıldığı ülke hukukuna bakılıp tarafların millî hukuklarındaki temel koruma hükümleri göz ardı edilmez.

Yabancı hukukun içeriği Türk mahkemesinde uygulanacaksa MÖHUK m.2 gereği mahkeme yabancı hukuku re’sen araştırır. Gerektiğinde taraflardan, Adalet Bakanlığı kanallarından veya uzman görüşlerinden yabancı hukukun içeriği konusunda yararlanılabilir.

Diğer Eşin Rızasına Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK m.18, evlat edinmeye ve evlat edinilmeye diğer eşin rızası bakımından eşlerin millî hukuklarının birlikte uygulanmasını öngörür. Bu hüküm, evlilik birliği içindeki aile statüsünün tek taraflı olarak değiştirilmesinin önüne geçmeyi amaçlayan özel korumadır.

Evlat edinen evliyse ve tek başına evlat edinme talep ediyorsa eşinin rızasının gerekip gerekmediği, hangi şekil ve şartlarla verileceği millî hukuk bağlantıları üzerinden incelenebilir. Aynı şekilde evlat edinilecek yetişkin kişinin evli olması durumunda diğer eşin rızası meselesi de somut hukuka göre önem kazanabilir.

Rızanın noter, mahkeme veya başka resmî makam önünde verilmesi gerekiyorsa şekil şartı ayrıca değerlendirilir. Yurt dışında düzenlenen rıza belgesi Türkiye’de kullanılacaksa apostil veya legalizasyon ve tercüme işlemleri gerekebilir.

Rızanın hiç alınmaması, sakat olması veya sonradan geri alınması halinde evlat edinmenin geçerliliği ve iptal yolları uygulanacak maddi hukuklara göre belirlenir. Bu nedenle yalnız imzalı basit dilekçeyle yetinilmemeli; yetkili hukukların aradığı şekil kontrol edilmelidir.

Evlat Edinmenin Sonuçları Hangi Hukuka Tabidir?

MÖHUK m.18, evlat edinmenin kurulma şartlarından sonra sonuçları için ayrı bağlama kuralı getirir. Kural olarak evlat edinmenin hükümleri evlat edinenin millî hukukuna tabidir.

Evlat edinmenin sonuçları; evlatlık ile evlat edinen arasındaki aile bağı, soyadı, velayet benzeri kişisel sonuçlar, bakım yükümlülüğü ve mirasçılık üzerindeki etkiler gibi konuları içerebilir. Ancak her sonuç m.18 kapsamında tek başına çözülmeyebilir; miras, isim veya vatandaşlık gibi alanlarda MÖHUK ve özel kanunların başka hükümleri de devreye girebilir.

Örneğin evlat edinme ilişkisi Türk hukukuna göre sonuç doğuruyor olsa bile çocuğun Türk vatandaşlığını kazanıp kazanmadığı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa göre ayrıca belirlenir. Evlat edinme kararı vatandaşlığı otomatik ve sınırsız biçimde düzenleyen bir karar değildir.

Mirasçılıkta da evlat edinmenin kişisel statü sonucu ile mirasa uygulanacak hukuk ayrılmalıdır. Mirasbırakanın ölümü sonrası mirasa uygulanacak hukuk MÖHUK m.20 uyarınca ayrıca tespit edilir.

Eşler Birlikte Evlat Edinirse Ne Değişir?

Eşlerin birlikte evlat edinmesi hâlinde MÖHUK m.18, evlat edinmenin hükümlerini evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuka bağlar. Böylece iki eşin birlikte oluşturduğu aile ilişkisi için tek eşin millî hukukuna üstünlük tanınmaz.

Evlenmenin genel hükümlerine uygulanacak hukuk MÖHUK m.13 çerçevesinde belirlenir. Eşlerin müşterek millî hukuku, bulunmaması hâlinde müşterek mutad mesken hukuku ve bunun da bulunmaması hâlinde Türk hukuku gibi bağlantılar somut dosyada değerlendirilir.

Bu nedenle eşler farklı vatandaşlıklara sahipse birlikte evlat edinmenin sonuçlarına hangi hukukun uygulanacağı doğrudan eşlerden birinin vatandaşlığı üzerinden belirlenmemelidir. Önce evlenmenin genel hükümlerini yöneten hukuk bulunur.

Evlat edinmenin kuruluş şartları ise yine m.18’in ilk fıkrası uyarınca taraflardan her birinin millî hukukuna tabidir. “Kuruluş şartları” ile “evlat edinmenin sonuçları” iki ayrı aşamadır.

Yabancı Evlat Edinme Kararı Türkiye’de Doğrudan Geçerli midir?

Yabancı mahkemenin veya yabancı yetkili makamın verdiği evlat edinme kararı kendi ülkesinde geçerli olabilir. Ancak kararın Türkiye’de kişisel statü, nüfus veya diğer hukukî sonuçları doğurması için kararın niteliğine göre tanıma işlemi gerekebilir.

MÖHUK m.58 yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurmasını tanıma sistemine bağlar. Kararın mahkeme kararı değil idari işlem niteliğinde olması hâlinde ise özel nüfus ve milletlerarası sözleşme hükümleri incelenir.

Tanıma davasında MÖHUK m.54’teki şartlar, savunma hakkı ve Türk kamu düzeni değerlendirilir. Evlat edinmenin çocuğun kişisel statüsüne etkisi nedeniyle çocuğun üstün yararı ve emredici koruma kuralları özellikle önemlidir.

Yabancı kararın yalnız apostilli olması, tanıma gereken durumda tanımanın yerini tutmaz. Apostil karar belgesinin kaynağını doğrular; kararın Türkiye’de hüküm etkisi doğurması tanıma hukukuna tabidir.

Nüfus ve Vatandaşlık Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?

Evlat edinme Türkiye’de tanındıktan veya Türk makamlarınca kurulduktan sonra nüfus sicilindeki kayıtların nasıl yapılacağı 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre belirlenir. Nüfus tescili kişisel statünün idarî kayda yansıtılmasıdır.

Çocuğun vatandaşlığı ise 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa tabidir. Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen yabancı çocuğun vatandaşlık durumu özel kanun hükümlerine göre değerlendirilir; yalnız evlat edinme kararına bakılarak otomatik sonuç çıkarılmaz.

Soyadı ve aile kütüğü kayıtları da evlat edinmenin tanınan sonuçları ile Türk nüfus mevzuatının birlikte uygulanmasını gerektirebilir. Yabancı belgelerde farklı ad-soyad yazımları varsa kimlik zinciri açık biçimde kurulmalıdır.

Yabancı ülkedeki doğum belgesi veya yeni evlat edinme sonrası düzenlenen kayıt örneği Türkiye’de kullanılacaksa resmî belge tasdik ve tercüme şartları ayrıca yerine getirilir.

Çocuğun Üstün Yararı ve Kamu Düzeni Nasıl Etkiler?

Evlat edinme, çocuğun kişisel statüsünü kalıcı biçimde değiştiren bir kurumdur. Bu nedenle çocuğun üstün yararı hem Türk Medeni Kanununda hem de Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde temel değerlendirme ölçüsüdür.

MÖHUK m.5’e göre yetkili yabancı hukukun somut olaya uygulanmasının sonucu Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa ilgili yabancı hukuk hükmü uygulanmayabilir. Evlat edinmede çocuğun temel haklarını ihlal eden, zorla veya muvazaalı işlemlere dayanan durumlarda kamu düzeni incelemesi önem kazanabilir.

Kamu düzeni istisnası, yabancı hukuk Türk hukukundan farklı diye kolayca uygulanmaz. Aykırılığın açık ve Türk hukuk düzeninin temel değerlerini ciddi şekilde ihlal eden sonuç doğurması gerekir.

Çocuğun üstün yararı değerlendirmesinde bakım koşulları, aile ilişkisi, rıza süreçleri, çocuğun yaşı ve görüşü, mevcut aile bağları ve uluslararası çocuk koruma hükümleri somut dosyaya göre incelenir.

Türkiye’de Kullanılacak Belgeler Nasıl Hazırlanır?

Yabancı evlat edinme kararının aslı veya yetkili onaylı örneği, kesinleşme belgesi, çocuğun doğum belgesi, tarafların vatandaşlık ve medeni hâl belgeleri temel evraklardır. Evlat edinme işleminde rıza veya kurum onayı varsa bunlar da dosyaya eklenmelidir.

Yabancı resmî belgeler bakımından ülkeye göre apostil, konsolosluk tasdiki veya milletlerarası anlaşma muafiyeti kontrol edilir. Türkçe olmayan evrakların tercümesi hazırlanır. Ayrıntılı usul için yabancı resmî belge ve apostil rehberi kullanılabilir.

Yabancı kararın tanınması gerekiyorsa MÖHUK m.50–59 sistemine uygun dava dosyası hazırlanır. Genel çerçeve için tanıma ve tenfiz nedir? rehberi incelenebilir.

Yurt dışındaki tarafların Türkiye’ye gelmeden işlem yürütmesi mümkündür. Konsoloslukta veya yabancı noter önünde düzenlenecek vekâletnamenin tanıma, nüfus ve diğer gerekli işlemleri kapsaması sağlanmalıdır. Genel destek için Yurt Dışındaki Müvekkiller konu merkezi kullanılabilir.

10 Adımlık Uluslararası Evlat Edinme Kontrol Listesi

1. Evlat edinme anındaki taraf vatandaşlıklarını belirleyin.
2. Her tarafın millî hukukundaki evlat edinme ehliyeti ve şartlarını ayrı ayrı kontrol edin.
3. Diğer eşin rızası gerekiyorsa iki eşin millî hukuklarını birlikte inceleyin.
4. Evlat edinme tek kişi tarafından mı eşlerce birlikte mi yapılıyor belirleyin.
5. Evlat edinmenin sonuçlarına uygulanacak hukuku m.18/sonuç hükümlerine göre tespit edin.
6. Yabancı kararın Türkiye’de tanınması gerekip gerekmediğini belirleyin.
7. Çocuğun üstün yararı ve MÖHUK m.5 kamu düzeni sınırını değerlendirin.
8. Nüfus tescili ile vatandaşlık sonucunu ayrı özel kanunlara göre kontrol edin.
9. Yabancı karar, doğum ve rıza belgelerinin apostil/tasdik ve tercümesini tamamlayın.
10. Türkiye’de takip için gerekli vekâletname kapsamını dava ve nüfus işlemlerine göre hazırlayın.

Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.18 ve tanıma hükümleri
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – evlat edinme hükümleri
• 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu
• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu

Sık Sorulan Sorular

1. Yabancı ülkede yapılan evlat edinmeye yalnız o ülke hukuku mu uygulanır?

Hayır. MÖHUK m.18 evlat edinme ehliyeti ve şartlarını taraflardan her birinin evlat edinme anındaki millî hukukuna bağlar.

2. Türk vatandaşı yabancı çocuğu evlat edinirse yalnız Türk hukuku mu uygulanır?

Hayır. Evlat edinen bakımından Türk hukuku; çocuk bakımından çocuğun millî hukuku da şartlar yönünden ayrıca uygulanabilir.

3. Diğer eşin rızası hangi hukuka göre belirlenir?

MÖHUK m.18 eşlerin millî hukuklarının birlikte uygulanmasını öngörür.

4. Evlat edinmenin sonuçlarına hangi hukuk uygulanır?

Kural olarak evlat edinenin millî hukuku; eşlerin birlikte evlat edinmesinde evlenmenin genel hükümlerini düzenleyen hukuk uygulanır.

5. Yabancı evlat edinme kararı apostilli ise Türkiye’de doğrudan geçerli olur mu?

Her durumda değil. Apostil belgenin kaynağını doğrular; yabancı kararın Türkiye’de hüküm etkisi için tanıma gerekip gerekmediği ayrıca incelenir.

6. Evlat edinilen çocuk otomatik Türk vatandaşı olur mu?

Vatandaşlık sonucu 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa göre ayrıca belirlenir.

7. Evlat edinme kararı nüfusa nasıl işlenir?

Kararın Türkiye’de hukuken geçerli etkisi belirlendikten sonra 5490 sayılı Kanun ve nüfus mevzuatı uyarınca tescil işlemleri yapılır.

8. Yabancı doğum belgesi için apostil gerekir mi?

Belgenin düzenlendiği ülke ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmeye göre apostil, başka tasdik yolu veya tasdik muafiyeti belirlenir.

9. Yabancı hukuk Türk kamu düzenine aykırı sonuç doğurursa ne olur?

MÖHUK m.5 şartları gerçekleşirse açık kamu düzeni aykırılığı yaratan yabancı hukuk hükmü uygulanmayabilir.

10. Yurt dışındaki evlat edinen Türkiye’ye gelmeden tanıma işlemi yapabilir mi?

Usulüne uygun özel vekâletnameyle avukat aracılığıyla dava ve ilgili işlemler takip edilebilir; mahkemenin kişisel dinleme veya ek işlem talepleri ayrıca yerine getirilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →