Vale Aracı Kaza Yaparsa Kim Sorumlu? KTK 104 | 2026

Trafik Kazaları · Güncel kontrol: 15 Eylül 2026

Kısa ve net cevap

Bir motorlu araç vale, profesyonel otopark/garaj veya araç gözetim hizmeti veren bir teşebbüse bırakılmışken bu hizmet kapsamında kaza yaparsa 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m.104 özel olarak incelenmelidir. Maddeye göre motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunan teşebbüs sahibi; gözetim, onarım, bakım, alım-satım, araçta değişiklik veya benzeri amaçla kendisine bırakılan motorlu aracın sebep olduğu zararlardan dolayı işleten gibi sorumludur. Kanun aynı hükümde, bu dönemde aracın gerçek işleteni ile aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısının bu zararlardan sorumlu olmadığını belirtir ve mesleki faaliyet sahibine kendisine bırakılan araçların tümünü kapsayan zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırma yükümlülüğü getirir. Bu nedenle profesyonel vale/gözetim hizmetinde kaza olduğunda yalnız araç ruhsat sahibi veya normal trafik poliçesine yönelmek doğru değildir; KTK m.104 kapsamındaki teşebbüs ve özel sigorta araştırılmalıdır.

KTK m.104 Motorlu Araçlarla İlgili Mesleki Faaliyeti Nasıl Düzenler?

KTK m.104, genel işleten sorumluluğundan ayrılan özel bir düzenlemedir. Motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunan teşebbüs sahibine; gözetim, onarım, bakım, alım-satım, araçta değişiklik veya benzeri amaçla bırakılan motorlu aracın bu faaliyet sırasında sebep olduğu zararlardan dolayı işleten gibi sorumluluk yükler. Kanun, araç geçici olarak profesyonel işletmenin hâkimiyetine bırakıldığında trafik tehlikesini de bu işletme organizasyonuna bağlar.

Hükmün kapsamı yalnız oto tamir servisiyle sınırlı değildir. Madde “gözetim” ve “benzeri amaç” ifadelerini açıkça kullanır. Aracın park edilmesi ve korunması için profesyonel otopark/garaj veya vale işletmesine teslim edildiği durumda aracın anahtarının ve fiilî hâkimiyetinin hizmet veren teşebbüse geçtiği dönem bu özel sorumluluk rejiminin değerlendirme alanıdır.

KTK m.104’ün uygulanabilmesi için faaliyetin mesleki veya ticari bir teşebbüs kapsamında olması gerekir. Arkadaşınıza veya aile üyenize kısa süreliğine aracın anahtarını vermeniz bu madde anlamında mesleki faaliyet değildir. Profesyonel vale hizmeti ile özel kişiler arasındaki ücretsiz kullanım birbirinden ayrılmalıdır.

Madde aynı zamanda mesleki faaliyet sahibini “işleten gibi” sorumlu tuttuğu için KTK’nın işleten sorumluluğuna ilişkin pek çok ilkesi bu özel sorumlulukta da önem kazanır. Bu nedenle olayın yalnız “vale çalışanının dikkatsizliği” olarak ele alınması eksiktir; kanun işletme düzeyinde özel bir sorumluluk ve zorunlu sigorta sistemi kurmuştur.

Vale Hizmetinde Araç Ne Zaman Teşebbüse Bırakılmış Sayılır?

Vale hizmetinde kritik an, aracın anahtarının ve park etme/gözetim kontrolünün profesyonel hizmet sağlayıcıya teslim edilmesidir. Vale görevlisi aracı teslim alıp otoparka götürürken, yer değiştirirken veya müşteriye geri getirirken araç hizmet işletmesinin organizasyonu içinde kullanılır. Bu dönemde meydana gelen kaza bakımından KTK m.104’ün özel rejimi gündeme gelir.

Vale hizmetinin restoran, otel, hastane veya alışveriş merkezi tarafından doğrudan mı, yoksa ayrı bir taşeron vale şirketi tarafından mı sunulduğu belirlenmelidir. Teşebbüs sahibi hangi tüzel veya gerçek kişiyse, m.104 sorumluluğu o işletme yönünden incelenir. Fişte, vale kartında, ödeme kaydında veya hizmet sözleşmesinde farklı şirket adı bulunabilir.

Aracın tesliminden önce veya müşteri aracı geri aldıktan sonra meydana gelen bir kaza m.104 kapsamında aynı şekilde değerlendirilemez. Bu nedenle anahtar teslim ve iade zamanı, kamera ve teslim fişiyle netleştirilmelidir. Aracın işletmenin kapısına bırakılması fakat valenin henüz teslim almaması gibi sınır hâllerde fiilî hâkimiyetin kimde olduğu somut kayıtlarla belirlenir.

KTK m.104’te Gerçek İşleten ve Normal Trafik Sigortacısı Neden Sorumlu Değildir?

KTK m.104’ün en önemli cümlesi, mesleki faaliyet sahibinin işleten gibi sorumlu tutulmasından sonra “aracın işleteni ve araç için zorunlu mali sorumluluk sigortası yapan sigortacısı bu zararlardan sorumlu değildir” hükmüdür. Kanun, araç profesyonel mesleki faaliyet sahibine bırakılmışken meydana gelen zararı özel olarak bu teşebbüse yükler.

Bu nedenle vale aracın sahibi adına düzenlenmiş standart zorunlu trafik sigortasına başvurulup doğrudan ödeme beklemek hatalı hukuki yol olabilir. Önce kazanın gerçekten m.104 kapsamındaki mesleki faaliyet sırasında gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenmelidir. Kapsam gerçekleşiyorsa teşebbüs sahibinin özel zorunlu mali sorumluluk sigortası araştırılır.

Bu özel rejim, araç sahibinin kendi bağımsız kusuru varsa o kusurun hiçbir sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez. Örneğin araç sahibi bilinen ağır teknik arızayı saklayarak aracı valeye teslim etmiş ve kaza doğrudan bu arızadan kaynaklanmışsa kendi kusuruna dayalı farklı sorumluluk hükümleri ayrıca tartışılabilir. Ancak KTK m.104’ün kanuni sorumluluk dağılımı korunur.

Mesleki Faaliyet Sahibinin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

KTK m.104, mesleki faaliyet sahibi teşebbüslerin kendilerine bırakılan motorlu araçların tümünü kapsayan bir zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmasını emreder. Kanun, işletenin sorumluluk sigortasına ilişkin hükümlerin bu sigortada da uygulanacağını belirtir. Amaç, araçların servis, garaj, gözetim veya benzeri profesyonel faaliyet sırasında üçüncü kişilere verdiği zararların sigorta güvencesine alınmasıdır.

Vale kazasında ilk yapılması gereken işlemlerden biri, hizmet sağlayıcıdan bu poliçenin bilgilerini istemektir. İşletmenin yalnız genel işletme sorumluluk poliçesi veya işyeri sigortası sunması yeterli olmayabilir; KTK m.104 kapsamındaki zorunlu mali sorumluluk sigortasının ayrıca bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Sigorta talebinin kapsamı, teminat limiti ve başvuru usulü poliçe ile kanunun emredici hükümlerine göre değerlendirilir. Sigorta Tahkim Komisyonu yolunun kullanılabilmesi için ilgili sigorta kuruluşunun tahkim sistemine üyeliği ve başvuru şartları ayrıca kontrol edilir. Sigortanın hiç yaptırılmamış olması ise teşebbüs sahibinin kanuni sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Vale Çalışanının Kusuru ve İşverenin Sorumluluğu

Vale sürücüsü trafik kuralını ihlal ederek kazaya neden olmuşsa kendi kusurundan dolayı TBK m.49 çerçevesinde kişisel sorumluluğu doğabilir. Bunun yanında KTK m.104 teşebbüs sahibine işleten gibi özel sorumluluk yükler. Çalışanın hizmet sırasında yaptığı fiil bakımından TBK m.66 adam çalıştıranın sorumluluğu da somut olayın yapısına göre ayrıca gündeme gelebilir.

Vale işletmesi, çalışanın ehliyeti, sürüş yeteneği ve görevlendirilmesi bakımından uygun organizasyonu kurmak zorundadır. Ehliyetsiz veya ilgili araç sınıfını kullanmaya yetkisiz kişiye araç kullandırılması, şirketin organizasyon ve gözetim yükümlülüğü bakımından ciddi bir ihlaldir. Çok yüksek performanslı veya farklı teknik özellikteki araçların personele kullandırılmasında gerekli eğitim ve görev dağılımı da iş organizasyonunun parçasıdır.

Çalışanın kişisel kusur oranı ile teşebbüs sahibinin kanundan doğan sorumluluğu aynı kavram değildir. Zarar gören bakımından kimin hangi hukuki sebeple sorumlu olduğu ayrıştırılmalı; şirketin çalışanına daha sonra rücu edip edemeyeceği ise iç ilişki olarak ayrıca ele alınmalıdır.

Vale Aracın Kendisine Zarar Verirse Araç Sahibi Ne Talep Edebilir?

Vale sürücüsü müşterinin aracını duvara, kolona, başka araca veya bariyere çarparsa aracın kendi hasarı doğar. Bu zarar üçüncü kişi trafik zararı ile aynı teminat rejimine tabi olmayabilir. KTK m.104’teki zorunlu sigortanın kapsamı ve işletmenin sözleşmesel saklama/gözetim sorumluluğu birlikte incelenmelidir.

Vale hizmeti ücretli veya ana hizmetin parçası olarak sunuluyorsa hizmet sağlayıcının aracı aldığı hâliyle geri teslim yükümlülüğü vardır. Aracın gözetimi sırasında doğan çizik, göçük, çarpma veya kayıp bakımından hizmet sözleşmesine aykırılık ve TBK sorumluluğu gündeme gelebilir. Araç sahibinin kaskosu zararı karşılarsa sigortacının halefiyet ve rücu hakları ayrıca doğabilir.

Onarım gideri dışında onarım sonrası piyasa değerinde gerçek azalma varsa değer kaybı ve aracın makul onarım süresinde kullanılamaması hâlinde araç mahrumiyet zararı talep konusu olabilir. Araç mahrumiyet bedeli rehberimiz bu kalemi açıklar.

Vale Hizmetinde Sözleşmesel Sorumluluk ve “Sorumluluk Kabul Etmiyoruz” Yazısı

Vale hizmeti bir tüketiciye ticari veya mesleki amaçla sunuluyorsa hizmet sağlayıcının sözleşmeden ve tüketici hukukundan doğan yükümlülükleri de bulunur. Aracın teslim alınması, park edilmesi, korunması ve geri verilmesi hizmetin esasını oluşturur. İşletmenin tek taraflı olarak “araçta oluşacak hiçbir hasardan sorumlu değiliz” biçiminde bir levha asması, emredici kanun hükümlerinden doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Genel işlem koşulları yoluyla ağır kusurdan sorumsuzluk yaratılması ve tüketicinin kanundan doğan temel haklarının tamamen kaldırılması mümkün değildir. Somut sözleşme hükmü TBK ve tüketici hukuku çerçevesinde geçerlilik denetimine tabidir. Bu nedenle vale fişindeki küçük puntolu sorumsuzluk kaydı, KTK m.104’ün emredici sorumluluğunu bertaraf eden bir belge olarak kabul edilemez.

Ücretsiz vale hizmetinde de sonuç otomatik olarak değişmez. Hizmet restoran, otel veya başka bir ücretli hizmetin yan unsuru olarak sunulabilir; ayrıca KTK m.104 için temel mesele mesleki faaliyetin ve aracın teşebbüse bırakılmasının varlığıdır.

Vale Kazasında Hangi Deliller Korunmalıdır?

Vale fişi, anahtar teslim kartı, ödeme belgesi, SMS veya uygulama kaydı hizmet ilişkisinin ilk delilleridir. Aracın hangi saatte teslim alındığı ve hangi saatte iade edildiği kayıt altına alınmalıdır. Otopark giriş-çıkış kameraları ile valenin aracı kullandığı güzergâha ait kamera kayıtları hızla korunmalıdır.

Kaza araca zarar vermişse teslim öncesi ve sonrası fotoğraflar önemlidir. Birçok vale işletmesi aracı teslim alırken mevcut hasarları kaydeder; bu form daha sonra “hasar önceden vardı” savunmasının değerlendirilmesinde belirleyicidir.

İşletmenin ticari unvanı, vergi bilgisi, vale hizmetinin taşeron olup olmadığı ve çalışanı kimin istihdam ettiği belirlenmelidir. “Restoranın valesi” denilen kişinin aslında ayrı bir vale şirketinin çalışanı olması mümkündür. Doğru teşebbüs sahibine yönelmek için sözleşme ve fatura ilişkisi araştırılmalıdır. Ayrıca KTK m.104 gereği tutulan araç kayıtları ve zorunlu sigorta poliçesi de istenmelidir.

Vale Üçüncü Kişinin Aracına veya Yayaya Zarar Verirse

Vale, müşterinin aracını kullanırken başka araca çarparsa veya yayayı yaralarsa üçüncü kişi zararı doğar. KTK m.104 kapsamı gerçekleştiğinde mesleki faaliyet sahibi teşebbüs işleten gibi sorumludur. Teşebbüsün m.104 gereği yaptırması gereken zorunlu mali sorumluluk sigortası bu sorumluluk için temel sigorta kaynağıdır.

Yaralanma hâlinde TBK m.54’teki tedavi gideri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zarar; TBK m.56’da manevi tazminat koşulları incelenir. Trafik kazasına bağlı sağlık hizmet bedelleri bakımından KTK m.98’in özel düzenlemesi ayrıca uygulanır.

Üçüncü kişinin araç hasarı, değer kaybı ve araç mahrumiyeti de somut zarar olarak talep edilebilir. Hangi sigortanın teminat sunduğu m.104 ve poliçe bilgileri üzerinden doğru kurulmalıdır. Normal araç trafik poliçesine yanlış başvuru yapılması süre ve usul kaybı yaratabileceğinden sorumluluk türü dosyanın başında belirlenmelidir.

Vale Kazasından Sonra Adım Adım Ne Yapılmalı?

1. Aracın vale tarafından teslim alındığını gösteren fiş, mesaj veya uygulama kaydını koruyun.
2. Hasarı ve aracın bulunduğu yeri fotoğraflayın; mümkünse teslim öncesi kayıtla karşılaştırın.
3. Vale şirketinin ve hizmeti sunan ana işletmenin tam ticari unvanını belirleyin.
4. Kamera kayıtlarının silinmemesi için aynı gün yazılı koruma talebi gönderin.
5. KTK m.104 kapsamındaki zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçe bilgisini isteyin.
6. Aracın onarımından önce ekspertiz ve hasar tespiti yaptırın.
7. Üçüncü kişi yaralanması veya önemli trafik kazası varsa kolluk ve sağlık kayıtlarını dosyaya alın.
8. Değer kaybı, araç mahrumiyeti ve diğer zarar kalemlerini ayrı ayrı belgeleyin.
9. Sigorta başvurusunda doğru poliçe ve doğru sorumlu teşebbüsü esas alın.

Vale Kazasında Ceza Sorumluluğu

Vale sürücüsünün kusurlu hareketi sonucu yaralanma varsa TCK m.89 taksirle yaralama, ölüm varsa TCK m.85 taksirle öldürme hükümleri uygulanır. Ceza sorumluluğu şahsidir; şirketin özel hukuk tazminat sorumluluğu vale sürücüsünün ceza sorumluluğuyla aynı şey değildir.

Şirket yöneticisinin ehliyetsiz kişiyi bilerek görevlendirmesi veya sistematik güvenlik ihlali gibi durumlarda gerçek kişilerin kendi davranışları ayrıca ceza hukuku yönünden incelenebilir. İşletmenin tüzel kişiliğine doğrudan taksir suçu cezası verilmesi ile ilgili gerçek kişilerin ceza sorumluluğu birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

1. Vale kaza yaparsa araç sahibi mi sorumlu?

Araç KTK m.104 kapsamındaki profesyonel gözetim/mesleki faaliyet için teşebbüse bırakılmışsa teşebbüs sahibi işleten gibi sorumludur; Kanun gerçek işleten ve normal trafik sigortacısının bu zararlardan sorumlu olmadığını düzenler.

2. Valenin özel bir sigortası olmak zorunda mı?

KTK m.104 kapsamındaki teşebbüs sahibi kendisine bırakılan araçların tümünü kapsayan zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır.

3. Restoran valesi taşeron şirkete bağlıysa kim sorumlu?

Aracı fiilen mesleki faaliyet kapsamında teslim alan teşebbüsün kim olduğu sözleşme ve kayıtlarla belirlenir; taşeron şirket ile hizmeti sunan işletmenin diğer sorumlulukları ayrıca incelenebilir.

4. Vale benim aracıma zarar verirse trafik sigortamdan mı ödenir?

KTK m.104 kapsamı varsa normal araç trafik sigortacısının sorumlu olmadığı kanunda düzenlenmiştir. Vale işletmesinin zorunlu sigortası ve sözleşmesel sorumluluğu incelenir.

5. Vale fişi yoksa hak kaybolur mu?

Hayır. Kamera, ödeme kaydı, tanık, mesaj, otopark kaydı ve diğer delillerle hizmet ilişkisi ispatlanabilir.

6. Vale ehliyetsizse ne olur?

Valenin kişisel kusuru yanında onu görevlendiren teşebbüsün organizasyon ve gözetim yükümlülüğü ciddi biçimde ihlal edilmiş olur.

7. Araç değer kaybı istenir mi?

Vale kazası sonrası onarılan aracın piyasa değerinde gerçek azalma oluşmuşsa sorumlu kişi veya kuruluşa karşı zarar kalemi olarak talep edilebilir.

8. Araç mahrumiyet bedeli istenir mi?

Aracın makul onarım süresince kullanılamamasından doğan ekonomik kayıp, koşulları varsa talep edilebilir.

9. Yaralanan üçüncü kişi manevi tazminat isteyebilir mi?

TBK m.56’daki şartlar oluşmuşsa isteyebilir.

10. Vale şirketi poliçeyi vermiyorsa ne yapılır?

Şirketten yazılı talep edilmeli; dava veya resmi başvuru sürecinde poliçenin ilgili kurumlardan celbi istenmelidir.

İlgili Hukuk Rehberleri

• Araç işleteni kimdir?
• Araç mahrumiyet bedeli
• Trafik kazasında tedavi giderleri
• Trafik kazası zamanaşımı

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 2918 sayılı KTK m.104
• SEDDK
• Sigorta Tahkim Komisyonu
• Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı

Somut olayda vale hizmetini sunan teşebbüs, aracın teslim anı, KTK m.104 kapsamı ve özel zorunlu sigorta poliçesi birlikte incelenmelidir.