Mağdur Barodan Hangi Suçlarda Avukat İsteyebilir? CMK 234
Kısa ve net cevap: CMK m.234/1-a-(5) uyarınca mağdur veya şikâyetçi; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama ile işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme hakkına sahiptir. Mağdur 18 yaşını doldurmamış, sağır ve dilsiz veya meramını ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili yoksa CMK m.234/2 gereğince istem aranmaksızın vekil görevlendirilir.
Özet: Mağdur barodan hangi suçlarda avukat isteyebilir?
CMK, mağdurun avukat hakkını sanığın müdafi hakkından ayrı düzenler. Şüpheli veya sanığın avukatı “müdafi”, mağdur veya katılanın avukatı ise “vekil” olarak adlandırılır. CMK m.234/1-a-(5), soruşturma evresindeki mağdur veya şikâyetçinin belirli suçlarda ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda barodan vekil görevlendirilmesini isteme hakkını açıkça güvence altına alır.
Bu hak, “maddi durumu kötü olan herkes için adli yardım” sistemiyle aynı değildir. CMK m.234’teki görevlendirme suçun niteliğine ve mağdurun kişisel durumuna dayanır; TBB adli yardım sistemi ise Avukatlık Kanunu ve Adli Yardım Yönetmeliği çerçevesinde hukuk/idari uyuşmazlıklar için farklı koşullarla işler.
CMK 234 Mağdur veya Şikâyetçi İçin Ne Düzenler?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.234, mağdur ile şikâyetçinin soruşturma ve kovuşturma evrelerindeki haklarını düzenler. Soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme, belge örneği talep etme, soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla vekil aracılığıyla dosyayı inceleme ve belirli hâllerde barodan vekil görevlendirilmesini isteme hakları vardır.
Avukat görevlendirmesi bakımından m.234/1-a-(5) özel bir liste ve ceza eşiği getirir. Bu hak, her suçta sırf mağdur olunduğu için otomatik olarak baro avukatı atanacağı anlamına gelmez. Kanunda sayılan suçlardan biri bulunmalı veya suçun kanuni alt hapis sınırı beş yıldan fazla olmalıdır.
m.234/2 ise bazı mağdurlar için talep şartını kaldırır. Mağdur 18 yaşını doldurmamış, sağır ve dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili yoksa istemi aranmaksızın vekil görevlendirilir.
CMK 234/1-a-(5) Kapsamında Hangi Suçlarda Barodan Avukat İstenebilir?
Güncel CMK m.234/1-a-(5) metni, mağdur veya şikâyetçinin şu suçlarda barodan vekil görevlendirilmesini isteme hakkını açıkça sayar: cinsel saldırı; çocukların cinsel istismarı; ısrarlı takip; kadına karşı işlenen kasten yaralama; işkence veya eziyet. Bunun yanında alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar da kapsamdadır.
Bu liste kanun metninden hareketle uygulanmalıdır. Suç adını yaklaşık olarak benzetip hak doğduğu sonucuna gidilmemelidir. Örneğin “şiddet suçu” şeklindeki geniş bir sosyal tanım yerine, dosyadaki sevk maddesi ve suç vasfı kontrol edilmelidir. Kanunda ayrıca “kadına karşı işlenen kasten yaralama” özel olarak yazılmıştır.
İşkence ve eziyet de ayrı ayrı sayılmıştır. Dolayısıyla vekil talebi değerlendirilirken suçun Türk Ceza Kanunu’ndaki hukuki adı, ilgili madde/fıkra ve soruşturmadaki vasıflandırma birlikte incelenmelidir.
“Alt Sınırı Beş Yıldan Fazla Hapis” Mağdur Vekili İçin Ne Demektir?
CMK m.234/1-a-(5), sayılan özel suçların yanında “alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar” için de vekil isteme hakkı tanır. Buradaki eşik, CMK m.150/3’teki zorunlu müdafi eşiğiyle aynı matematiksel ifadeyi kullanır: beş yıldan fazla.
Bu nedenle suçun kanuni alt sınırı tam 5 yıl ise yalnız bu genel eşik nedeniyle m.234 kapsamı doğmaz; alt sınır 5 yılı aşmalıdır. Ancak suç ayrıca cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı kasten yaralama, işkence veya eziyet gibi özel olarak sayılan suçlardan biriyse ceza eşiğine ayrıca ihtiyaç yoktur.
Alt sınırın nasıl okunacağı konusunda CMK 150/3 “beş yıldan fazla” eşiği rehberindeki matematiksel açıklama karşılaştırmalı olarak kullanılabilir.
Mağdur Barodan Avukat Talebini Nasıl Yapar?
CMK m.234 kapsamındaki hak, ceza soruşturması içinde kullanılabilir. Mağdur veya şikâyetçi ifade verirken, Cumhuriyet savcılığına başvururken veya soruşturma makamı önünde kanundaki koşulları belirterek barodan kendisine vekil görevlendirilmesini isteyebilir. Talebin tutanağa açık biçimde geçirilmesi gerekir.
Kanun bu talep için noterden vekâletname çıkarma veya önceden baro adli yardım bürosuna mali durum dosyası sunma şartı koymaz. Görevlendirme CMK sistemi içinde yürür. Avukat baro tarafından görevlendirildikten sonra ceza dosyasında mağdurun haklarını vekil sıfatıyla takip eder.
Mağdur özel bir avukat seçerse baro görevlendirmesine ihtiyaç farklılaşır. CMK’nın amacı vekili bulunmayan hak sahibine hukuki yardım sağlamaktır; aynı iş için özel avukatlık ilişkisi varsa görevlendirme kayıtları buna göre düzenlenir.
CMK 234 Kapsamında Avukat İstemek İçin Fakirlik veya Gelir Belgesi Gerekir mi?
CMK m.234/1-a-(5), hakkı mağdurun gelir seviyesine bağlamaz. Kanunda “maddi durumu yetersiz olan mağdur” şeklinde bir koşul yoktur. Suç maddenin kapsamındaysa ve mağdur vekil istiyorsa, hak ekonomik durumdan bağımsız olarak doğar.
Bu nokta, baro adli yardımıyla temel farklardan biridir. TBB Adli Yardım Yönetmeliği kapsamında hukuk veya idari uyuşmazlık için ücretsiz avukat başvurusunda kişinin maddi durumu ve hukuki talebinin haklılığına ilişkin belgeler değerlendirilir. CMK mağdur vekilliğinde ise hak doğrudan ceza muhakemesi kanunundaki suç ve kişisel statü şartlarına dayanır.
Bu nedenle mağdurdan “önce SGK dökümü, tapu kaydı ve fakirlik belgesi getir, sonra cinsel saldırı dosyasında avukat isteyebilirsin” denilmesi CMK m.234’ün sistemine uygun değildir.
Çocuk, Sağır ve Dilsiz veya Meramını İfade Edemeyen Mağdur İçin Talep Gerekir mi?
Hayır. CMK m.234/2’ye göre mağdur 18 yaşını doldurmamış, sağır ve dilsiz veya meramını ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili bulunmuyorsa, istemi aranmaksızın vekil görevlendirilir. Bu hüküm, m.234/1-a-(5)’teki talebe bağlı haktan daha güçlü bir korumadır.
Dolayısıyla çocuk mağdur “avukat istemiyorum” dese veya ailesi ayrıca talepte bulunmasa bile, seçilmiş vekili yoksa kanunun zorunlu görevlendirme sistemi işletilir. Çocuğun menfaatleri ebeveynin tutumundan bağımsız olarak korunur.
Bu özel güvence, CMK 234/2 çocuk mağdura istemsiz vekil başlıklı ayrı rehberde ayrıntılı ele alınmaktadır.
CMK Kapsamında Görevlendirilen Mağdur Vekili Ne Yapar?
Mağdur vekili soruşturma dosyasındaki mağdur haklarını takip eder; delil taleplerini sunar, kanunun izin verdiği ölçüde dosyayı inceler, mağdurun ifade ve işlemlerinde hukuki yardım sağlar, kovuşturma aşamasında katılma ve diğer usul haklarını takip eder. Vekil, kolluğun veya savcılığın avukatı değildir; mağdurun hukuki menfaatlerini temsil eder.
CMK m.234/1-a-(4) mağdur veya şikâyetçinin vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan/muhafaza altındaki eşyayı inceletme hakkını, m.153’teki sınırlar içinde düzenler. Dolayısıyla görevlendirilmiş vekil yalnız duruşmada bulunan bir temsilci değildir; soruşturma evresinde de aktif hukuki rol üstlenebilir.
Mağdur vekili ile sanık müdafiinin rolleri farklıdır. Müdafi şüpheli/sanığın savunmasını, vekil ise mağdur/katılanın haklarını yürütür. Bu fark ayrıca mağdur vekili ile sanık müdafii farkı yazısında ele alınmaktadır.
Dava Açıldıktan Sonra Mağdurun Avukat Hakkı Nasıl Devam Eder?
CMK m.234 kovuşturma evresinde de mağdur ve şikâyetçinin haklarını düzenler. Dava açıldığında kişi katılma talebinde bulunabilir; katılan sıfatı kazanılırsa vekil görevlendirmesi bakımından CMK m.239 ayrıca uygulanır.
m.239/1, mağdur veya suçtan zarar gören kişinin davaya katılması hâlinde, m.234’teki özel suçlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlar bakımından barodan vekil görevlendirilmesini isteme hakkını tekrar güvence altına alır. Bu nedenle soruşturmadaki vekil hakkı, dava açıldığı anda hukuken anlamsız hâle gelmez.
Katılanın vekil hakkı, CMK 239 katılanın barodan avukat isteme hakkı rehberinde ayrıca incelenmektedir.
CMK Mağdur Vekilliği ile Baro Adli Yardımı Arasındaki Fark Nedir?
| Konu | CMK mağdur vekilliği | Baro adli yardımı |
|---|---|---|
| Hukuki dayanak | CMK m.234 ve m.239 | Avukatlık Kanunu m.176–181 ve TBB Adli Yardım Yönetmeliği |
| Temel ölçüt | Suç türü, ceza alt sınırı veya mağdurun özel statüsü | Maddi durum + hukuki istemin değerlendirilmesi |
| Başvuru bağlamı | Ceza soruşturması/kovuşturması | Hukuk, idari ve diğer adli yardım kapsamındaki işler |
| Gelir belgesi | CMK m.234 hakkının kanuni şartı değildir | Yönetmelik kapsamındaki maddi durum incelemesinde belge gerekir |
Bu ayrım pratikte çok önemlidir. Cinsel saldırı mağdurunun ceza dosyasında barodan vekil istemesiyle, aynı mağdurun ayrıca tazminat davası açmak için adli yardım avukatı istemesi iki farklı hukuki süreçtir.
Görevlendirilen Vekilin Ücretini Mağdur mu Öder?
CMK gereğince baro tarafından görevlendirilen vekilin tarife ücreti 5320 sayılı Kanun m.13 uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinde bu amaçla ayrılan ödenekten karşılanır. Mağdur, baro tarafından CMK kapsamında görevlendirilen vekile özel avukatlık ücreti gibi elden ödeme yapmaz.
2026 tarifesinde görev yapılan evre ve merciye göre farklı ücret kalemleri vardır. Ödeme avukatın görevlendirme ve işlem kayıtları üzerinden yapılır. Bu kamu ödemesi, mağdurun kendi seçtiği özel vekille ayrıca avukatlık sözleşmesi yapabilme hakkını ortadan kaldırmaz.
CMK ücretinin ödeme sistemi için CMK avukatı ücretini kim öder? rehberi incelenebilir.
Mağdur Vekili Talebi Reddedilirse Hangi Nokta Kontrol Edilmelidir?
Önce dosyadaki suç vasfı ve CMK m.234/1-a-(5) kapsamı kontrol edilmelidir. Suç kanunda özel olarak sayılan suçlardan mı, yoksa kanuni alt hapis sınırı beş yıldan fazla mı? Ardından mağdurun 18 yaş altı, sağır ve dilsiz veya meramını ifade edemeyecek derecede malul olup olmadığı m.234/2 yönünden değerlendirilmelidir.
Talep tutanağa geçirilmiş ve kanuni şart oluşmuşsa, görevlendirme sürecinin neden işletilmediği dosyada açıklanabilir olmalıdır. “Maddi durum iyi” şeklindeki tek gerekçe, CMK m.234 hakkını ortadan kaldırmaz; çünkü madde mali yetersizlik şartı içermez.
Bir uyuşmazlık varsa, hakka dayanak olan suç maddesi ve CMK hükmü açıkça gösterilerek Cumhuriyet savcılığı veya ilgili yargı makamı önünde talep yenilenebilir. Somut dosyadaki işlem ve kanun yolu ayrıca değerlendirilmelidir.
CMK 234 Mağdurun Avukat Hakkı Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Her mağdur barodan ücretsiz avukat isteyebilir mi?
CMK m.234/1-a-(5) belirli suçları ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçları kapsar; her suç için genel ve sınırsız bir hak değildir.
2. Cinsel saldırı mağduru avukat isteyebilir mi?
Evet. Cinsel saldırı m.234/1-a-(5)’te açıkça sayılmıştır.
3. Israrlı takip mağduru barodan avukat isteyebilir mi?
Evet. Israrlı takip güncel madde metninde açıkça sayılmıştır.
4. Kadına karşı kasten yaralamada vekil istenebilir mi?
Evet. Kanun bu suçu açıkça kapsar.
5. Gelir belgesi gerekir mi?
CMK m.234 hakkı mali yetersizlik şartına bağlı değildir; baro adli yardımından farklıdır.
6. Çocuk mağdur ayrıca avukat istemek zorunda mı?
Hayır. Vekili yoksa CMK m.234/2 uyarınca istem aranmaksızın vekil görevlendirilir.
7. Alt sınırı tam 5 yıl olan suç yeterli mi?
Yalnız genel eşik bakımından hayır; kanun “beş yıldan fazla” der. Suç ayrıca özel listede ise hak o nedenle doğabilir.
8. Görevlendirilen avukatın ücretini mağdur mu öder?
CMK görevlendirme ücreti 5320 m.13 uyarınca kamu bütçesinden karşılanır.
9. Dava açılınca avukat hakkı biter mi?
Hayır. Kovuşturma ve katılma aşamasında CMK m.234 ve m.239 hükümleri uygulanır.
10. Mağdur avukatı ile sanık avukatı aynı sıfat mı?
Hayır. Mağdurun avukatı vekil, şüpheli veya sanığın avukatı müdafidir.
Resmî Kaynaklar
- T.C. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – CMK m.234
- Adalet Bakanlığı – 5271 sayılı CMK resmî metni
- Türkiye Barolar Birliği – Resmî Site
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İçerik 15 Eylül 2026 tarihinde CMK m.234 ve m.239’un güncel metni ile 5320 sayılı Kanun m.13 esas alınarak kontrol edilmiştir.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
