Çocuk Mağdura Avukat İstemeden Atanır mı? CMK 234/2
Kısa ve net cevap: CMK m.234/2’ye göre mağdur 18 yaşını doldurmamışsa ve vekili yoksa, istemi aranmaksızın kendisine bir vekil görevlendirilir. Çocuk mağdurun ayrıca “avukat istiyorum” demesi, anne-babasının talepte bulunması veya ailenin maddi yetersizliğini belgelemesi gerekmez. Bu koruma, suçun türünden bağımsız olarak çocuğun mağdur sıfatına ve vekilinin bulunmamasına dayanır.
Özet: Çocuk mağdura barodan avukat otomatik atanır mı?
Evet. CMK m.234/2, 18 yaşını doldurmamış mağdurun vekili yoksa istem aranmaksızın vekil görevlendirilmesini emreder. Bu hüküm, m.234/1-a-(5)’teki belirli suçlarda talep üzerine vekil isteme hakkından farklıdır. Çocuk bakımından kanun, suçun cinsel saldırı veya başka belirli bir suç olmasını değil, mağdurun 18 yaşından küçük olmasını ve vekilinin bulunmamasını esas alır.
Çocuk mağdurun ceza muhakemesindeki korunması yalnız vekil görevlendirmesiyle sınırlı değildir. CMK m.236’da mağdur çocuğun dinlenmesine ilişkin özel hükümler bulunur; suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdurun tanık olarak bir defa dinlenmesi esası ve bazı suçlarda uzman eşliğinde dinleme gibi güvenceler öngörülür. Vekil ise bu işlemlerde çocuğun hukuki menfaatlerini temsil eder.
CMK 234/2 Çocuk Mağdur İçin Ne Emreder?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.234/2’nin güncel metni; mağdur 18 yaşını doldurmamış, sağır ve dilsiz veya meramını ifade edemeyecek derecede malul ise ve vekili bulunmuyorsa istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirileceğini düzenler. Çocuk mağdur bakımından “istemi aranmaksızın” ifadesi zorunlu bir koruma getirir.
Bu nedenle çocuk mağdur için m.234/1-a-(5)’te sayılan suç listesine veya alt sınırı beş yıldan fazla hapis eşiğine ayrıca bakılması gerekmez. m.234/2 bağımsız bir görevlendirme nedenidir. Örneğin suç m.234/1-a-(5)’te özel olarak sayılmasa bile mağdur 18 yaşını doldurmamış ve vekili yoksa zorunlu vekil görevlendirilir.
Kanunun kullandığı avukatlık sıfatı “vekil”dir. Çocuk suç isnadı altında olsaydı avukat “müdafi” olurdu; çocuk suçtan zarar gören mağdur olduğunda görevlendirilen avukat onun vekilidir. Bu iki rolün karıştırılmaması gerekir.
18 Yaş Sınırı Nasıl Uygulanır?
CMK m.234/2 açık biçimde “onsekiz yaşını doldurmamış” mağduru kapsar. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.3 de çocuğu daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişi olarak tanımlar. Dolayısıyla erken erginlik veya evlilik gibi medeni hukuk olguları, Çocuk Koruma Kanunu bakımından çocuk tanımını ortadan kaldırmaz.
Ceza muhakemesi bakımından önemli tarih, mağdurun işlem ve statüsünün değerlendirildiği somut aşamadır. Suç işlendiğinde çocuk olup soruşturma sırasında 18 yaşını dolduran kişinin özel usul güvencelerinin uygulanması, her hükmün amacı ve zaman bakımından kapsamına göre ayrıca değerlendirilmelidir. m.234/2’nin açık lafzı mağdurun 18 yaşını doldurmamış olmasını esas alır.
Dosyada doğum tarihi kimlik kaydıyla açıkça belirlenmelidir. Yaş konusunda tereddüt varsa usulî korumanın geciktirilmemesi ve yaş tespitinin resmi kayıtlarla yapılması gerekir.
Çocuk “Avukat İstemiyorum” Derse veya Ailesi Talep Etmezse Vekil Görevlendirilir mi?
Evet. CMK m.234/2’de görevlendirme talebe bağlı değildir. Çocuğun “avukat istemiyorum” demesi veya anne-babanın ayrıca vekil talebinde bulunmaması, seçilmiş vekili bulunmayan çocuk mağdur için kanuni zorunluluğu ortadan kaldırmaz.
Bu sonuç çocuğun görüşünün önemsiz olduğu anlamına gelmez. Çocuk yaşı ve gelişim düzeyine uygun biçimde bilgilendirilmeli ve süreç hakkında görüşü alınmalıdır. Ancak kanunun kurduğu vekil güvencesi, çocuğun tek başına vazgeçmesine bırakılmamıştır.
Talebe bağlı mağdur vekilliği ile fark burada açıktır. Yetişkin mağdur, m.234/1-a-(5) kapsamındaki bir suçta barodan vekil görevlendirilmesini ister. Çocuk mağdurda ise m.234/2 doğrudan istemsiz görevlendirme öngörür.
Çocuk Mağdur İçin Ailenin Geliri veya Malvarlığı Araştırılır mı?
Hayır. CMK m.234/2 ekonomik yetersizlik şartı içermez. Çocuk mağdurun ailesinin geliri yüksek, taşınmazı var veya özel avukat tutabilecek durumda olsa bile çocuk adına görevi üstlenmiş bir vekil bulunmuyorsa kanuni koruma devam eder.
Bu sistem baro adli yardımından farklıdır. TBB Adli Yardım Yönetmeliğinde ücretsiz avukat başvurusu için maddi durum ve hukuki isteme ilişkin belgeler değerlendirilir. CMK m.234/2 ise çocuğun ceza muhakemesinde özel korunma ihtiyacını esas alır.
Aile dilerse özel bir avukat seçebilir. Seçilmiş vekil gerçekten görevi üstlenmişse çocuk artık “vekili bulunmayan” durumda değildir. Ancak yalnız “avukat bulacağız” denilerek çocuk kritik bir ifade veya işlem sırasında vekilsiz bırakılmamalıdır.
Anne-Baba veya Kanuni Temsilci Çocuk İçin Özel Avukat Seçebilir mi?
Çocuğun kanuni temsilcisi, temsil yetkisi ve menfaat çatışması bulunmayan hâllerde çocuk adına özel avukat seçebilir. Bu durumda özel vekil çocuğun ceza dosyasındaki haklarını takip eder ve m.234/2’nin “vekili bulunmayan” şartı ortadan kalkar.
Ancak vekil çocuğun hukuki menfaatlerini temsil eder; anne veya babanın kişisel avukatı değildir. Çocuğun menfaati ile kanuni temsilcinin menfaati arasında çatışma varsa, temsil ilişkisinin bağımsız biçimde değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle suç isnadı aile içinden bir kişiye yönelmişse, anne veya babanın tutumu çocukla çatışabilir. Böyle bir dosyada çocuğun haklarının bağımsız vekil tarafından korunması, CMK m.234/2’nin koruma amacına uygundur.
Çocuk Mağdur ile Kanuni Temsilcinin Menfaati Çatışırsa Ne Olur?
Çocuk mağdurun hukuki menfaati, ebeveynin veya diğer kanuni temsilcinin iradesiyle her zaman aynı değildir. Failin aile üyesi olması, şikâyetten vazgeçme baskısı, maddi bağımlılık veya aile içi çıkar ilişkileri çocuğun bağımsız korunmasını gerektirebilir.
Görevlendirilen vekil, çocuğun haklarını meslek kuralları ve ceza muhakemesi hükümleri içinde bağımsız biçimde takip eder. Vekilin görevi, ebeveynin talimatlarını sorgusuz yerine getirmek değil, temsil ettiği çocuk mağdurun hukuki menfaatlerini korumaktır.
Temsil yetkisi veya menfaat çatışmasının boyutu vesayet ya da kayyım ihtiyacını gündeme getiriyorsa ilgili medeni hukuk ve çocuk koruma hükümleri ayrıca uygulanır. CMK vekilliği bu kurumların yerine geçmez; ancak ceza muhakemesindeki hukuki temsil boşluğunu önler.
Çocuk Mağdurun İfadesinde Vekil Ne Yapar?
Vekil, çocuk mağdurun ifade veya dinleme işlemi öncesinde dosyanın niteliğini değerlendirir, çocuğun haklarının yaşına uygun biçimde açıklanmasını sağlar ve işlemin usul güvencelerine uygun yürütülmesini takip eder. Çocuğun tekrar tekrar travmatik anlatıma zorlanmaması, soru biçimi ve uzman desteği gibi konular özel önem taşır.
Vekil ayrıca delil taleplerini sunabilir, soruşturmanın amacını bozmamak koşuluyla m.234’teki dosya inceleme haklarını kullanabilir ve çocuğun ceza muhakemesi içindeki diğer haklarını takip edebilir. Görevi yalnız ifadede hazır bulunmakla bitmez.
Çocuğun beyanının alınmasında CMK m.236’nın özel kuralları dikkate alınır. Vekil, gerekli uzman eşliği ve özel ortam hükümlerinin uygulanmasını talep edebilir.
CMK 236 Çocuk Mağdurun Dinlenmesi İçin Hangi Güvenceleri Getirir?
CMK m.236, mağdur çocukların dinlenmesine ilişkin özel korumalar içerir. İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk olmadıkça soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenir.
Kanun ayrıca çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişinin bulundurulmasını öngörür. Güncel m.236’da çocukların cinsel istismarı suçundan mağdur olan çocukların soruşturmada beyanlarının özel ortamda Cumhuriyet savcısı tarafından uzman aracılığıyla alınmasına ilişkin hükümler de bulunmaktadır.
Bu güvenceler vekil görevlendirmesinin yerine geçmez. Uzman, çocuğun iletişim ve psikolojik ihtiyaçlarına destek sağlar; vekil ise hukuki temsil görevini yürütür.
Dava Açıldığında Çocuk Mağdurun Vekili Devam Eder mi?
Ceza davası açıldığında mağdurun kovuşturma hakları CMK m.234/1-b’de düzenlenir. Katılma talebinde bulunulması ve katılan sıfatının kazanılması hâlinde CMK m.239 ayrıca vekil görevlendirmesine ilişkin hüküm getirir.
CMK m.239/2 de mağdur veya suçtan zarar görenin çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması hâlinde, vekili bulunmuyorsa istem aranmadan vekil görevlendirileceğini düzenler. Böylece çocuk mağdurun zorunlu vekil güvencesi kovuşturma aşamasında da sürer.
Katılanın vekil hakkı, CMK 239 katılanın barodan avukat isteme hakkı ve genel mağdur vekilliği için CMK 234 mağdurun barodan avukat hakkı rehberleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Çocuk Mağdurun Vekil Ücretini Ailesi mi Öder?
CMK m.234/2 gereğince baro tarafından görevlendirilen vekilin tarife ücreti, 5320 sayılı Kanun m.13 uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesindeki ödenekten karşılanır. Çocuğun ailesi baro görevlendirme ücretini özel avukatlık bedeli olarak ödemez.
Bu durum özel avukat seçme hakkını ortadan kaldırmaz. Aile veya yetkili kanuni temsilci çocuğa özel vekil seçerse, özel avukatlık ücret ilişkisi CMK kamu görevlendirmesinden farklı olarak ayrıca doğar.
CMK ücret sisteminin ayrıntısı için CMK avukatı ücretini kim öder? rehberi incelenebilir.
Çocuk Mağdur Dosyasında Vekil Görevlendirilmediği Anlaşılırsa Ne Kontrol Edilir?
Öncelikle mağdurun işlem tarihindeki yaşı ve dosyada seçilmiş bir vekilin bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Mağdur 18 yaşını doldurmamış ve vekili yoksa m.234/2’nin istem aranmadan görevlendirme hükmü uygulanmalıdır.
Ardından ifade/dinleme tutanağında vekil katılımı, baro görevlendirme kaydı ve varsa özel vekâletname incelenir. Çocuk veya ailenin “avukat istemiyoruz” şeklindeki beyanı tek başına zorunluluğu kaldırmaz.
Eksiklik önemli bir muhakeme işlemini etkilemişse bunun hukuki sonucu somut işlemin niteliğine göre değerlendirilir. “Her eksiklik otomatik olarak bütün dosyayı geçersiz kılar” veya “hiçbir sonucu yoktur” şeklindeki iki uç genelleme yerine, temsil hakkına etkisi ve ilgili kanun yolu incelenmelidir.
CMK 234/2 Çocuk Mağdur Vekilliği Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. Çocuk mağdur avukat istemese de vekil atanır mı?
Evet. Vekili yoksa CMK m.234/2 uyarınca istem aranmaksızın görevlendirilir.
2. Aile “avukat istemiyoruz” derse görevlendirme yapılmaz mı?
Yapılır. Kanuni zorunluluk aile talebine bağlı değildir.
3. Ailenin geliri yüksekse baro avukatı atanmaz mı?
Gelir şartı yoktur; çocuk mağdurun vekili bulunmaması esas alınır.
4. Hangi yaşa kadar çocuk mağdur sayılır?
CMK m.234/2 18 yaşını doldurmamış mağduru kapsar.
5. Suç türü önemli mi?
Çocuğun m.234/2 kapsamındaki zorunlu vekil hakkı için belirli suç listesi şart değildir.
6. Özel avukat varsa ayrıca baro vekili atanır mı?
Görevi üstlenmiş özel vekil varsa çocuk “vekili bulunmayan” durumda değildir.
7. Çocuk mağdurun dinlenmesinde uzman bulunur mu?
CMK m.236’daki şartlara göre çocuk veya psikolojisi bozulmuş mağdurun dinlenmesinde uzman bulundurulmasına ilişkin özel hükümler uygulanır.
8. Dava açılınca vekillik sona erer mi?
Hayır. Kovuşturmada m.234 ve katılma hâlinde m.239 hükümleri uygulanır.
9. Vekilin ücretini aile mi öder?
CMK görevlendirme ücreti 5320 m.13 uyarınca kamu bütçesinden karşılanır.
10. Vekil ile pedagog/uzman aynı kişi midir?
Hayır. Vekil hukuki temsil yapar; uzman çocuğun dinlenme/iletişim ve psikolojik sürecine ilişkin farklı görev üstlenir.
Resmî Kaynaklar
- Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – CMK m.234 ve m.236
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu – resmî metin
- Adalet Bakanlığı – 5271 sayılı CMK resmî PDF
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İçerik 15 Eylül 2026 tarihinde CMK m.234/2, m.236 ve m.239/2 ile 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.3 esas alınarak kontrol edilmiştir.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
