Gece Vardiyası 7,5 Saatten Fazla Olabilir mi? İş Kanunu 69 | 2026

Kısa ve net cevap: 4857 sayılı İş Kanunu m.69’a göre işçilerin gece çalışmaları kural olarak 7,5 saati geçemez. Yalnız turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ile 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işlerde, işçinin yazılı onayı alınarak 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Bunun dışındaki sektörlerde işçinin “kabul ediyorum” demesi genel 7,5 saat sınırını ortadan kaldırmaz. Gece-gündüz vardiyası değiştirilecek işçi ayrıca kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

1. İş Kanununda gece dönemi nedir?
2. 7,5 saat sınırı nasıl uygulanır?
3. Hangi işlerde sınır aşılabilir?
4. Yazılı onay nasıl olmalıdır?
5. Gece-gündüz vardiya değişimi
6. 11 saat kesintisiz dinlenme
7. Ara dinlenmesi 7,5 saate dahil mi?
8. Gece çalışması ve fazla çalışma
9. Gece çalışması nasıl ispatlanır?
10. Sınırın ihlali işçi açısından ne doğurur?
11. İşveren için uyum kontrolü
12. Sık sorulan sorular

İş Kanununda “Gece” Hangi Saatlerdir?

İş Kanunu m.69/1, çalışma hayatında “gece”yi en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönem olarak tanımlar. Bu tanım, ceza hukukundaki gece vakti tanımından farklıdır. İş hukukunda sabit bir vardiya adı değil, kanuni çalışma dönemi söz konusudur.

Bir vardiyanın tamamının gece sayılıp sayılmayacağı, çalışma süresinin hangi bölümünün gece dönemine denk geldiğine göre İş Kanunu ve Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik birlikte uygulanarak belirlenir. Vardiya çizelgesinde “akşam vardiyası” yazması, kanuni gece çalışma sınırlarını ortadan kaldırmaz.

İşveren çalışma çizelgesini yalnız giriş saatine göre değerlendirmemelidir. Çalışmanın gece dönemine taşan kısmı, ara dinlenmeleri, vardiyanın bitiş saati ve sonraki postaya geçiş birlikte kaydedilmelidir. Özellikle 19.00-07.00 veya 20.00-08.00 gibi uzun vardiyalarda m.69 incelemesi zorunludur.

Gece Çalışmasında 7,5 Saat Sınırı Nasıl Uygulanır?

İş Kanunu m.69/3’ün genel hükmü açıktır: İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez. Bu sınır haftalık 45 saatten bağımsız, gece çalışmasına özgü koruyucu günlük sınırdır. İşçinin haftalık toplamı 45 saatin altında olsa bile, istisna kapsamı dışında bir işte gece dönemindeki fiilî çalışma 7,5 saati aşmamalıdır.

İşveren “haftada yalnız üç gün çalışıyor, toplam 36 saat” diyerek 12 saatlik gece vardiyasını genel kural hâline getiremez. Günlük ve gece çalışmasına özgü sınırlar, haftalık çalışma hesabından ayrı uygulanır. Denkleştirme sistemi de m.69’daki gece sınırını genel olarak ortadan kaldıran bir izin değildir.

7,5 saatlik sınırın hesabında fiilî çalışma süresi esas alınır. İşçinin serbestçe kullanabildiği kanuni ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Buna karşılık işçinin işyerinde bulunmakla kalmayıp işverenin emir ve talimatı altında fiilen iş görmeye devam ettiği “mola” kaydı, sırf puantajda ara dinlenmesi yazıldığı için gerçek dinlenme sayılmaz.

Hangi İşlerde 7,5 Saatten Fazla Gece Çalışması Yapılabilir?

Güncel m.69 dört hizmet/faaliyet grubu için istisna düzenler. Bunlar turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerdir. Bu alanlarda işçinin yazılı onayı varsa 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

İstisna işyerinin ticaret unvanına değil yürütülen işin niteliğine bağlıdır. Örneğin “turizm” ibaresini unvanında taşımayan fakat mevzuat kapsamında turizm hizmeti yürüten işyerinin durumu işin niteliğine göre belirlenir. Buna karşılık sıradan bir üretim fabrikası, “gece de hizmet veriyoruz” diyerek kendisini özel güvenlik veya sağlık hizmeti istisnasına sokamaz.

2022 değişikliği petrol sektörünün tamamını sınırsız biçimde istisna yapmamıştır. Kanun 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işleri sayar. İşveren faaliyet alanını ve işçinin gerçekten bu kapsamda çalıştığını belgelemelidir.

İstisna bulunması, diğer çalışma süresi kurallarını ortadan kaldırmaz. Günlük çalışma süresinin üst sınırı, haftalık süreler, ara dinlenmesi, hafta tatili, fazla çalışma, iş sağlığı ve güvenliği ile postalar hâlinde çalışma kuralları birlikte uygulanır.

7,5 Saatin Üzerinde Gece Çalışması İçin Yazılı Onay Nasıl Olmalıdır?

İstisna sektörlerinde dahi işçinin 7,5 saatin üzerinde gece çalıştırılabilmesi için yazılı onayı gerekir. Sözlü kabul, vardiyaya bir kez gelmiş olmak veya uzun süre sessiz kalmak kanunun açık “yazılı onay” şartının yerine geçmez. İşveren onay belgesini işçinin özlük dosyasında saklamalıdır.

Onayın hangi çalışma düzenine ilişkin olduğu anlaşılır olmalıdır. İşçiye boş kâğıt imzalatılması veya genel “tüm çalışma koşullarını kabul ederim” cümlesi, kanunun gece çalışmasına ilişkin açık onay şartı yönünden uyuşmazlık yaratır. Belge, işçinin 7,5 saatin üzerinde gece çalışmasına onay verdiğini açık biçimde göstermelidir.

Yazılı onay, kanundaki diğer üst sınırları kaldıran feragat belgesi değildir. İşçi “istediğiniz kadar çalıştırabilirsiniz” şeklinde bir belge imzalasa dahi günlük 11 saatlik çalışma üst sınırı ve zorunlu dinlenme hükümleri geçerliliğini korur. Emredici iş hukuku kuralları sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz.

Gece ve Gündüz Postaları Nasıl Değiştirilmelidir?

İş Kanunu m.69, gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işyerlerinde vardiya sırasına ilişkin kural koyar. Bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, onu izleyen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılması suretiyle postalar sıraya konur. Kanun iki haftalık nöbetleşme esasının da uygulanabileceğini belirtir.

Bu düzenlemenin amacı işçinin sürekli ve sınırsız biçimde gece vardiyasına mahkûm edilmesini önlemektir. Vardiya sistemi işverenin yönetim hakkı içindedir; ancak yönetim hakkı m.69’un koruyucu sınırları içinde kullanılmalıdır. İşçinin vardiya tercihi, işyeri düzeni ve sözleşme hükümleri önem taşısa da kanuni dinlenme ve gece çalışma sınırları ihlal edilemez.

Posta değişimi yalnız çizelgede vardiyanın adını değiştirmek değildir. İşçinin gerçek işe başlama ve bitiş saatleri esas alınır. “Gündüz vardiyası” adı verilen çalışma fiilen gece döneminin büyük kısmını kapsıyorsa hukuki değerlendirme gerçek saatlere göre yapılır.

Vardiya Değişiminde 11 Saat Dinlenme Zorunlu mu?

Evet. İş Kanunu m.69’un son fıkrası, postası değiştirilecek işçinin kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamayacağını açıkça düzenler. Bu dinlenme, 7,5 saatlik gece çalışma sınırından ayrı bir güvencedir.

Örneğin gece vardiyası saat 06.00’da biten işçi, aynı gün saat 12.00’de başlayan gündüz vardiyasına çağrılamaz; arada yalnız altı saat vardır. En az 11 saat kesintisiz dinlenme sağlanmalıdır. İşçinin “ben gelebilirim” demesi emredici dinlenme kuralını ortadan kaldırmaz.

İşveren vardiya değişikliklerini son anda mesajla bildirirken bu 11 saatlik süreyi otomatik hesaplayan bir sistem kurmalıdır. Vardiya çizelgesi, PDKS ve servis saatleri birbiriyle uyumlu olmalıdır. Kâğıt üzerinde 11 saat görünen fakat işçinin servis, zorunlu toplantı veya işbaşı hazırlığı nedeniyle daha erken işveren emrine girdiği düzen ayrıca değerlendirilir.

Ara Dinlenmesi Gece Çalışmasında 7,5 Saate Dahil midir?

İş Kanunu m.68 uyarınca ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Bu nedenle gerçek ve serbestçe kullanılabilen ara dinlenmesi, 7,5 saatlik fiilî çalışma hesabının dışında tutulur. Ancak işçi “mola” sırasında müşteri bekliyor, güvenlik noktasını terk edemiyor, makineyi izliyor veya çağrı geldiğinde derhâl iş yapmak zorundaysa bunun gerçekten ara dinlenmesi olup olmadığı incelenmelidir.

Ara dinlenmesinin süresi günlük çalışma uzunluğuna göre kanunda belirlenir. Dört saat veya daha kısa işlerde 15 dakika, dört saatten fazla ve 7,5 saate kadar işlerde yarım saat, 7,5 saatten fazla işlerde bir saat asgari ara dinlenmesi verilir. Bu süreler kesintisiz ve işin niteliğine uygun kullandırılmalıdır; kanundaki koşullarla bölünebilme meselesi ayrıca değerlendirilir.

Gece vardiyasında işyerinden ayrılmanın güvenlik gerekçesiyle yasak olması tek başına her molayı çalışma süresi yapmaz; belirleyici olan işçinin dinlenme süresinde iş görme ve hazır bulunma yükümlülüğünün sürüp sürmediğidir. işçi hakları rehberi çalışma ve dinlenme haklarının genel çerçevesini açıklar.

Gece Çalışması ile Fazla Çalışma Aynı Şey mi?

Hayır. Fazla çalışma İş Kanunu m.41’de, gece çalışması ise m.69’da düzenlenir. Haftalık 45 saati aşan çalışmalar kural olarak fazla çalışmadır. Gece çalışmasında ise ayrıca günlük 7,5 saatlik özel sınır vardır. Aynı vardiya hem gece çalışma kuralını hem de haftalık fazla çalışma hesabını ilgilendirebilir.

İşveren yalnız aylık bordrodaki “fazla mesai” satırına bakarak m.69’a uyum denetimi yapamaz. Her günün başlangıç ve bitiş saati çıkarılmalı; gece dönemine denk gelen çalışma ayrıca hesaplanmalı; daha sonra haftalık toplam süre değerlendirilmelidir. İşçinin fazla çalışma onayı bulunması, istisna dışındaki işte gece 7,5 saat sınırını kaldırmaz.

Fazla çalışma onayıyla ilgili ayrı kural için fazla mesai onayını geri alma rehberi incelenebilir. O yazıdaki Yönetmelik m.9 onayı ile m.69’daki istisna sektörlerde 7,5 saati aşan gece çalışmasına verilen yazılı onay aynı hukuki işlem değildir.

Gece Çalışması Nasıl İspatlanır?

En güçlü kayıtlar işverenin resmi çalışma kayıtlarıdır: PDKS giriş-çıkış verileri, vardiya çizelgeleri, puantajlar, bordrolar, servis saatleri, işyeri kart geçişleri, güvenlik kayıtları ve dijital iş emirleri. Bu kayıtların tarih ve saatlerinin birbiriyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilir.

İşveren çalışma sürelerine ilişkin kayıt tutmak zorundadır. Kayıtlar hiç sunulmuyorsa işçinin hukuka uygun şekilde elde ettiği mesaj, e-posta, vardiya duyurusu ve tanık anlatımları uyuşmazlıkta önem kazanabilir. Ancak tek bir ekran görüntüsü bütün çalışma dönemini otomatik olarak ispatlamaz; düzenli ve tekrarlanan çalışma sistemi gösterilmelidir.

İşçi kendi hesabını hazırlarken haftaları ayrı ayrı yazmalı, her gün gerçek işe başlama-bitiş saatini, kullanılan gerçek ara dinlenmesini ve gece dönemindeki fiilî süreyi göstermelidir. “Her gün 12 saat çalıştım” şeklindeki yuvarlak beyan yerine tarihli çizelge ispatı güçlendirir.

7,5 Saatlik Gece Sınırının İhlali İşçiye Hangi Hakları Verebilir?

İşverenin çalışma şartlarını İş Kanunu’na aykırı biçimde uygulaması, olayın niteliğine göre işçilik alacakları, idari yaptırımlar ve fesih hakları bakımından sonuç doğurabilir. İşçi önce fiilî çalışma süresini ve ihlalin sürekliliğini belgelendirmelidir. Her tekil vardiya hatası ile sistematik kanuna aykırı çalışma düzeni aynı ağırlıkta değerlendirilmez.

İşçi alacakları bakımından fazla çalışma, hafta tatili veya genel tatil çalışması ayrı hesaplanır. Çalışma koşullarının uygulanmaması veya ücretlerin ödenmemesi İş Kanunu m.24’teki haklı fesih sebepleri bakımından dosya bazında incelenebilir. Fesih yapılmadan önce sebebin kanuni maddeyle açıkça eşleşmesi ve ispat belgelerinin korunması önemlidir.

İşveren gece çalışma sınırlarına aykırı davranıyorsa çalışan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının denetim mekanizmalarına başvurabilir; işçilik alacağı uyuşmazlığında dava öncesi zorunlu arabuluculuk süreci ayrıca uygulanır.

İşveren İçin Gece Vardiyası Uyum Kontrol Listesi

İlk olarak her vardiyanın ne kadarının m.69 anlamında gece dönemine denk geldiği hesaplanmalıdır. İkinci olarak istisna dışı işlerde 7,5 saat sınırı aşılmamalıdır. Üçüncü olarak turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol araştırma-arama-sondaj işlerinde 7,5 saati aşacak işçilerden yazılı onay alınmalıdır.

Dördüncü olarak vardiya değişiminde en az 11 saat kesintisiz dinlenme sağlanmalıdır. Beşinci olarak gece-gündüz postaları kanundaki nöbetleşme esasına göre planlanmalıdır. Altıncı olarak gerçek ara dinlenmeleri PDKS sisteminde çalışma süresinden doğru ayrılmalıdır.

Yedinci olarak yıllık fazla çalışma sınırı, haftalık 45 saat ve günlük genel çalışma sınırları ayrıca kontrol edilmelidir. Sekizinci olarak iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi gece çalışmasının yorgunluk ve iş kazası riskini kapsamalıdır. Dokuzuncu olarak yazılı onay ve vardiya kayıtları işçi özlük dosyasında düzenli saklanmalıdır.

Gece Çalışması İçin 2026 Kontrol Tablosu

Gece Vardiyası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gece vardiyası en fazla kaç saat olabilir?

Genel kural, gece çalışmasının 7,5 saati geçememesidir. İstisna sektörlerde yazılı onayla bu sınır aşılabilir; diğer genel çalışma sınırları yine uygulanır.

12 saat gece vardiyası yasal mı?

İstisna dışındaki işlerde 7,5 saatlik gece çalışma sınırı nedeniyle genel kural olarak hayır. İstisna sektörlerde yazılı onay ve diğer çalışma süresi hükümleri birlikte aranır.

Hangi sektörler 7,5 saati aşabilir?

Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ile 6491 sayılı Kanun kapsamındaki petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri.

İşçinin sözlü onayı yeterli mi?

Hayır. İş Kanunu m.69 yazılı onay arar.

Haftada 45 saat dolmadıysa gece 10 saat çalışılabilir mi?

İstisna dışı işlerde hayır. Gece 7,5 saat sınırı haftalık 45 saatten ayrı koruyucu kuraldır.

Ara dinlenmesi 7,5 saate dahil mi?

Gerçek ve serbestçe kullanılan ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.

Gece vardiyasından sonra gündüz vardiyasına kaç saat sonra geçilir?

Postası değiştirilen işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Sürekli gece çalıştırılmak mümkün mü?

Gece-gündüz nöbetleşmeli işyerlerinde m.69’un posta değiştirme esasları uygulanır. İşin ve sözleşmenin niteliği ayrıca değerlendirilir.

Fazla mesai onayı 7,5 saat sınırını kaldırır mı?

Hayır. İstisna sektörler dışındaki işlerde genel fazla çalışma onayı gece sınırını ortadan kaldırmaz.

Gece çalışması nasıl belgelenir?

PDKS, vardiya çizelgesi, puantaj, bordro, servis ve kart geçiş kayıtları ile diğer hukuka uygun deliller birlikte kullanılır.

İşveren gece çalışmasını yanlış kaydediyorsa ne yapılır?

Gerçek çalışma saatleri tarihli kayıtlarla korunmalı; işverene yazılı bildirim, Bakanlık denetimi ve işçilik alacağı uyuşmazlığında arabuluculuk/dava yolları somut hakka göre değerlendirilmelidir.

Petrol sektöründeki bütün işler istisna mı?

Kanun 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işleri açıkça sayar; işin gerçekten bu kapsamda olması gerekir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• Mevzuat Bilgi Sistemi — 4857 sayılı İş Kanunu m.68-69
• Resmî Gazete — 7429 sayılı Kanun, 28 Aralık 2022
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
• İşçi Hakları Nelerdir?
• Fazla Mesai Onayı Geri Alınabilir mi?

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →