HMGS Muafiyet Şartları 2026: 24.10.2019 ve 31.03.2024 Geçiş Kuralları
Kısa ve net cevap: HMGS ve İYÖS muafiyetinin temel dayanağı 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu Geçici m.80’dir. 2026 Adalet Bakanlığı ilanına göre 24 Ekim 2019 tarihinden önce ilgili yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıranlar mezuniyet tarihine bakılmaksızın; 31 Mart 2024 tarihinden önce ilgili yükseköğretim kurumundan mezun olanlar ise kayıt tarihine bakılmaksızın HMGS veya İYÖS’ten muaftır. Kanunun lafzında, 24.10.2019’dan sonra kayıt yaptırıp 31.03.2024’ten önce mezun olanlara da başarı şartının uygulanmayacağı ayrıca düzenlenmiştir.
Muafiyet hesabında yalnız diploma tarihi veya üniversiteye ilk giriş tarihi yeterli olmayabilir. Hukuk fakültesine yatay geçiş, yurtdışı hukuk fakültesi mezuniyeti, fark dersleri, denklik, İYÖS kapsamındaki bölümler arasında geçiş ve öğrenci affıyla geri dönüş gibi durumlar için Adalet Bakanlığının resmî Sıkça Sorulan Sorular açıklamaları özel önem taşır.
- HMGS muafiyetinin kanuni dayanağı
- 24 Ekim 2019 tarihi neden önemli?
- 31 Mart 2024 tarihi neden önemli?
- 2019 öncesi kayıtlı öğrenciler
- 2019 sonrası kayıt ve 2024 öncesi mezuniyet
- Hukuk fakültesine yatay geçiş yapanlar
- Yurtdışı hukuk fakültesinden mezun olanlar
- Fark dersleri hangi tarihi etkiler?
- Öğrenci affıyla geri dönenler
- İYÖS bakımından denklik tarihi
- HMGS’ye girip geçmek zorunda olanlar
- Muafiyet belgesi ve staj işlemleri
- Sık sorulan sorular
HMGS muafiyetinin kanuni dayanağı: 2547 Geçici m.80
Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı sistemi 2547 sayılı Kanun Ek m.41 ile kurulmuş, geçiş uygulaması ise Geçici m.80 ile düzenlenmiştir. Geçici m.80’in temel kuralına göre Ek 41’de düzenlenen ve ilgili meslek kanunlarında aranan HMGS veya İYÖS’te başarılı olma şartı, ilgili yükseköğretim kurumlarına maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kayıt yaptıranlar hakkında uygulanır.
Bu hükme 7417 sayılı Kanun’la ikinci bir koruma eklenmiştir. Buna göre 24.10.2019 tarihinden sonra ilgili yükseköğretim kurumuna kayıt yaptırmış olsa bile 31.03.2024 tarihinden önce mezun olanlar bakımından sınavda başarılı olma şartı uygulanmaz. Böylece iki farklı geçiş grubu korunmuştur: yeni sistemden önce kayıtlı olanlar ve yeni sistemden sonra kayıtlı olmakla birlikte 31 Mart 2024’ten önce mezuniyetini tamamlayanlar.
2026-HMGS/2 ve İYÖS için Adalet Bakanlığının 31 Temmuz 2026 tarihli ilanı bu geçiş kuralını pratik biçimde özetlemektedir. İlanda 24/10/2019 tarihinden önce ilgili yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıranların mezuniyet tarihine bakılmaksızın ve 31/03/2024 tarihinden önce mezun olanların kayıt tarihine bakılmaksızın sınavdan muaf olduğu belirtilmiştir.
24 Ekim 2019 tarihi neden önemli?
7188 sayılı Kanun’la getirilen sistemin yürürlük tarihi 24 Ekim 2019’dur. Geçici m.80, yeni başarı şartının bu tarihten sonra ilgili yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıranlara uygulanmasını öngörür. Bu nedenle hukuk fakültesine veya İYÖS kapsamındaki ilgili yükseköğretim programına hangi tarihte kayıt yapıldığı temel kontrol noktasıdır.
Adalet Bakanlığının resmî SSS açıklamasında 24.10.2019 tarihinde ilgili programa kaydolanların da muaf olduğu belirtilmiştir. Uygulamada kayıt tarihi değerlendirilirken Bakanlığın bu resmî açıklaması ve adayın YÖKSİS/öğrenci kayıtları esas alınmalıdır.
Önemli olan kişinin herhangi bir üniversiteye ilk kez kayıt olduğu tarih değildir. Özellikle hukuk fakültesine sonradan geçiş yapılmışsa, Adalet Bakanlığı hukuk fakültesine geçiş tarihini kayıt tarihi olarak esas almaktadır. Bu nedenle başka bir fakültede 2018’de üniversite öğrencisi olup 2020’de hukuk fakültesine yatay geçiş yapan kişi, yalnız 2018 tarihine dayanarak muafiyet iddia edemez.
31 Mart 2024 tarihi neden önemli?
7417 sayılı Kanun’la Geçici m.80’e eklenen cümle, 24.10.2019’dan sonra ilgili yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıran fakat 31.03.2024 tarihinden önce mezun olanları HMGS/İYÖS başarı şartından muaf tutar. Bu hüküm, ilk kayıt tarihi yeni sistem döneminde olan fakat mezuniyetini geçiş döneminde tamamlamış kişileri korur.
Kanun metni “31/3/2024 tarihinden önce mezun olanlar” ifadesini kullanır. Bu nedenle sınır tarihe çok yakın mezuniyetlerde resmi mezuniyet kaydının tarihi önemlidir. Diploma belgesinin fiziksel olarak daha sonra teslim alınması, tek başına mezuniyet tarihini değiştirmez; üniversite kayıtlarında yer alan resmi mezuniyet tarihi esas alınır.
Yurtdışı veya denklik dosyalarında ise mezuniyet tarihinin nasıl belirleneceği farklılaşabilir. Bu konu için Adalet Bakanlığı açık özel açıklamalar yayımlamıştır.
24.10.2019 öncesi hukuk fakültesine kayıtlı olanlar HMGS’ye girer mi?
Geçiş kuralına göre ilgili tarihten önce hukuk fakültesine kayıt yaptırmış olanlar HMGS başarı şartından muaftır. Mezuniyetin 2024, 2025 veya 2026’da gerçekleşmiş olması tek başına bu muafiyeti ortadan kaldırmaz. Adalet Bakanlığı 2026 ilanında da “mezuniyet tarihine bakılmaksızın” ifadesini kullanmaktadır.
Örneğin 2018 yılında hukuk fakültesine kayıt olmuş, eğitimine çeşitli nedenlerle ara vermiş ve 2026’da mezun olmuş bir kişi bakımından ilk kayıt tarihi yeni sistemden önceyse Geçici m.80 koruması gündeme gelir. Ancak kayıt ilişkisinin niteliği ve sonradan başka programa geçiş yapılıp yapılmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
24.10.2019 sonrası kayıt olup 31.03.2024 öncesi mezun olanlar
Bu grup için Geçici m.80’in 7417 sayılı Kanun’la eklenen ikinci cümlesi doğrudan uygulanır. Kişi 24 Ekim 2019’dan sonra ilgili programa kaydolmuş olsa da 31 Mart 2024’ten önce mezun olduysa HMGS veya İYÖS başarı şartı uygulanmaz.
Örneğin 2020’de hukuk fakültesine kaydolup hızlandırılmış/önceki derslerin sayılması gibi hukuken geçerli nedenlerle Mart 2024’ten önce mezun olmuş bir kişi, kayıt tarihinin 2019 sonrasında olması nedeniyle tek başına HMGS’ye tabi sayılmaz. Mezuniyet tarihi ikinci geçiş kuralını sağlar.
31.03.2024 sonrası mezun olanlar her durumda HMGS’ye girer mi?
Hayır. Mezuniyetin 31 Mart 2024 sonrasında olması tek başına HMGS zorunluluğu doğurmaz. Önce ilk kayıt tarihi kontrol edilir. Kişi 24 Ekim 2019 öncesinde ilgili hukuk fakültesine kayıt yaptırmışsa, daha sonra mezun olmuş olsa bile geçiş muafiyeti devam edebilir.
HMGS zorunluluğunun tipik olarak doğduğu grup, 24.10.2019 sonrasında ilgili programa kayıt yaptıran ve 31.03.2024 öncesi mezuniyet istisnasına girmeyen kişilerdir. Somut kayıtta yatay geçiş, yurtdışı denklik veya program değişikliği varsa ayrıca özel kurallar incelenmelidir.
Başka bölümden hukuk fakültesine yatay geçiş yapanlarda hangi tarih esas?
Adalet Bakanlığının resmî SSS açıklamasına göre hukuk fakültesi dışında bir yükseköğretim kurumuna kayıt olup daha sonra yatay geçiş veya benzeri yolla hukuk fakültesine geçen ve mezun olan kişiler bakımından hukuk fakültesine geçiş tarihi kayıt tarihi olarak esas alınır.
Örneğin öğrenci 2018’de işletme bölümüne başlamış, 2020’de hukuk fakültesine yatay geçiş yapmışsa HMGS açısından 2018’deki üniversiteye ilk kayıt tarihi değil, 2020’deki hukuk fakültesine geçiş tarihi önemlidir. Bu kişi ayrıca 31.03.2024 öncesi mezuniyet istisnasını sağlamıyorsa HMGS başarı şartına tabi olur.
Bu kural, “üniversiteye 2019’dan önce girdim, o halde HMGS’den muafım” şeklindeki yaygın fakat eksik yorumu önler. Geçici m.80 “ilgili yükseköğretim kurumuna” kayıt tarihini esas alır.
Yurtdışındaki hukuk fakültesinden Türkiye’ye yatay geçiş yapanlar
Adalet Bakanlığı SSS’sine göre yurtdışında bir hukuk fakültesine kayıt olup sonradan Türkiye’deki hukuk fakültesine yatay geçiş yapanlar bakımından yurtdışındaki hukuk fakültesine kayıt tarihi esas alınır. Bu düzenleme, yurtdışında hukuk eğitimine gerçekten başlamış kişilerin kayıt kronolojisini korur.
Ancak yurtdışındaki eğitimin niteliği, okulun hukuk fakültesi olması ve sonraki denklik/mezuniyet işlemleri resmi belgeler üzerinden değerlendirilmelidir. Başka bir yabancı bölümden Türkiye’de hukuk fakültesine geçişte aynı sonuç otomatik olarak varsayılmamalıdır.
Yurtdışında hukuk fakültesinden mezun olanlarda mezuniyet tarihi nasıl belirlenir?
2547 Ek m.41, yabancı hukuk fakültesini bitirenlerin Türkiye’deki hukuk fakülteleri programına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarılı olmak suretiyle denklik belgesi almalarını HMGS’ye başvuru şartları arasında ele alır. Adalet Bakanlığının SSS açıklaması, yurtdışı hukuk mezunları açısından mezuniyet tarihi değerlendirilirken fark derslerinin başarıyla tamamlandığı tarihin esas alınacağını belirtir.
Bu nedenle yabancı üniversitedeki diploma tarihi tek başına 31.03.2024 geçiş istisnasını sağlamayabilir. Fark dersleri daha sonra tamamlanmışsa Bakanlığın resmî yaklaşımı o tamamlanma tarihini esas almaktadır.
Örneğin yabancı hukuk fakültesi diploması 2023 tarihli olsa fakat Türkiye’de gerekli fark dersleri 2025’te tamamlanmışsa, yalnız yabancı diploma tarihine dayanılarak 31 Mart 2024 öncesi mezuniyet muafiyeti kurulamaz.
Öğrenci affıyla geri dönenlerde muafiyet
Adalet Bakanlığı, 24.10.2019 tarihinden önce ilgili hukuk fakültesine veya İYÖS kapsamındaki yükseköğretim kurumuna kayıt yaptırmış ancak sonradan ilişiği kesilmiş ve öğrenci affı ya da benzeri nedenle geri dönmüş kişiler için ilk kayıt tarihini esas almaktadır.
İlk kayıt tarihi 24 Ekim 2019’dan önceyse, ilişiğin kesilip daha sonra yeniden kurulmuş olması tek başına HMGS/İYÖS muafiyetini ortadan kaldırmaz. Burada kritik unsur, kişinin ilgili programa gerçekten hangi tarihte kayıt olduğu ve affın aynı eğitim ilişkisini yeniden kurup kurmadığıdır.
İYÖS bakımından yurtdışı denklik tarihi
İYÖS’e girebilen siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanlarının yabancı yükseköğretim eşdeğerleri bakımından Adalet Bakanlığı farklı bir açıklama yapmıştır. Yurtdışındaki ilgili programa 24.10.2019’dan sonra girmiş ve 31.03.2024 öncesinde mezun olmuş kişilerde denklik tarihi esas alınır. Denklik 31.03.2024’ten sonra verilmişse Bakanlık açıklamasına göre kişi İYÖS’e girmek zorundadır.
Bu ayrım, yurtdışı hukuk fakültesi mezunları için fark derslerinin tamamlanma tarihi kuralıyla karıştırılmamalıdır. HMGS ve İYÖS’in başvuru grupları farklı olduğundan resmi SSS’de ayrı senaryolar düzenlenmiştir.
İYÖS kapsamındaki bir bölüme sonradan geçiş yapılırsa hangi tarih esas?
Adalet Bakanlığı, İYÖS bakımından da ilgili programa geçiş tarihine önem verir. Kişi 2019 öncesinde başka bir yükseköğretim programına başlamış ancak İYÖS’e girme hakkı sağlayan bölüme 24.10.2019’dan sonra yatay geçiş yapmışsa, yalnız ilk üniversite kayıt tarihine dayanmak yeterli değildir.
Bu nedenle psikoloji gibi İYÖS kapsamına girmeyen bir bölümden iktisat gibi kapsam dahilindeki bölüme sonradan geçen aday, ilgili bölüme geçiş tarihini esas alarak muafiyetini kontrol etmelidir.
2026 HMGS’ye kimler başvurabilir?
2026 Adalet Bakanlığı ilanına göre HMGS’ye hukuk fakültesinden mezun olanlar ile yabancı hukuk fakültesini bitirip Türkiye’deki hukuk fakültesi programına göre eksik kalan derslerden sınava girip başarılı olmak suretiyle denklik belgesi alanlar başvurabilir. Sınav tarihi itibarıyla bu şartı sağlayabilecek durumda olanların da başvurusuna imkan tanınmıştır.
Muaf olmakla başvuru hakkına sahip olmak farklı konulardır. Muaf kişi, meslek sürecinde HMGS başarı belgesi sunmak zorunda değildir; HMGS’ye tabi kişi ise sınava başvuru koşullarını sağlayıp 70 ve üzeri puanla başarılı olmalıdır.
2026-HMGS/2’de başarı puanı, ders ağırlıkları ve puanlama formülünü 2026 HMGS/2 kaç puanla geçilir? rehberimizde ayrıntılı açıkladık.
HMGS başarı belgesi hangi süreçlerde önem taşır?
HMGS başarı şartı ilgili meslek kanunlarıyla avukatlık stajı, noterlik stajı ve hâkim-savcı yardımcılığı sınavı gibi süreçlere bağlanmıştır. Kişinin Geçici m.80 kapsamında muaf olmaması hâlinde, ilgili mesleki aşamada sınav başarısının belgelendirilmesi gerekir.
Türkiye Barolar Birliği de 2024 tarihli duyurusunda, 24.10.2019’dan sonra hukuk fakültesine kayıt yaptırıp 31.03.2024’ten önce mezun olanlar saklı kalmak üzere HMGS başarı belgesinin staj başvuru dosyasına eklenmesi gerektiğini barolara duyurmuştur. Bu nedenle avukatlık stajı başvurusunda adayın kayıt ve mezuniyet tarihleri baro dosyasında önem taşır.
Muafiyet konusunda hangi belgeler hazırlanmalı?
Muafiyet iddiası yalnız sözlü beyana bırakılmamalıdır. Hukuk fakültesine ilk kayıt tarihi, varsa yatay geçiş tarihi, mezuniyet tarihi, yurtdışı eğitimde denklik/fark dersleri belgeleri ve öğrenci affı varsa önceki kayıt ilişkisini gösteren resmi belgeler saklanmalıdır.
e-Devlet veya YÖKSİS kaydında tarih uyuşmazlığı varsa üniversitenin öğrenci işleri biriminden resmi belge alınması gerekebilir. Meslek başvurusunu alan baro veya kurum, HMGS zorunluluğunun bulunup bulunmadığını bu kayıtlar üzerinden denetler.
Muafiyet yanlış değerlendirilirse ne yapılabilir?
İlgili kurum kişinin HMGS’ye tabi olduğunu belirterek meslek/staj başvurusunu reddederse, önce ret işleminin hukuki dayanağı ve hangi tarihin esas alındığı belirlenmelidir. Üniversite kaydı, mezuniyet ve geçiş belgeleri ile Geçici m.80 karşılaştırılmalıdır.
İşlemin niteliğine göre idari başvuru ve idari yargı yolu gündeme gelebilir. Süre hesabı işlemi tesis eden kuruma ve özel düzenlemeye göre yapılmalıdır. ÖSYM sınav işlemlerinin kendisine karşı dava söz konusu olduğunda İYUK m.20/B’deki özel 10 günlük rejim ayrıca önem taşır. ÖSYM sınav davalarına ilişkin genel süre rehberimize buradan ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı – 27 Eylül 2026 HMGS/İYÖS İlanı
- Adalet Bakanlığı – HMGS ve İYÖS Sıkça Sorulan Sorular
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 2547 sayılı Kanun Ek m.41 ve Geçici m.80
- ÖSYM – 2026-HMGS/2 ve İYÖS kılavuzu
Sık sorulan sorular
2018’de hukuk fakültesine başlayan biri HMGS’ye girer mi?
İlgili hukuk fakültesine kayıt tarihi 24 Ekim 2019’dan önceyse Geçici m.80 kapsamında HMGS başarı şartından muaftır.
2020’de hukuk fakültesine başlayıp 2023’te mezun olan kişi HMGS’ye girer mi?
31 Mart 2024’ten önce mezun olduğu için Geçici m.80’deki ikinci geçiş istisnası kapsamında HMGS başarı şartı uygulanmaz.
2020’de başlayıp 2025’te mezun olan kişi HMGS’ye girer mi?
Başka bir özel durum yoksa 24.10.2019 sonrası kayıt ve 31.03.2024 sonrası mezuniyet nedeniyle HMGS başarı şartına tabidir.
2018’de başka bölüme başlayıp 2020’de hukuka yatay geçiş yapan kişi muaf mı?
Adalet Bakanlığına göre hukuk fakültesine geçiş tarihi kayıt tarihi sayılır. Bu örnekte 2020 tarihi esas alınır; ayrıca 31.03.2024 öncesi mezuniyet istisnası kontrol edilir.
Yurtdışı hukuk mezununda hangi mezuniyet tarihi esas?
Adalet Bakanlığı SSS’sine göre eksik/fark derslerinin başarıyla tamamlandığı tarih esas alınır.
Öğrenci affıyla geri dönen kişi muafiyetini kaybeder mi?
İlk kayıt tarihi 24.10.2019’dan önceyse Bakanlık açıklamasına göre afla veya benzeri nedenle geri dönüş muafiyeti ortadan kaldırmaz.
31 Mart 2024’te mezun olan kişi kesin muaf mı?
Kanun ve 2026 ilanı “31/03/2024 tarihinden önce” ifadesini kullanır. Sınır gün bakımından resmi mezuniyet kaydı ve kurum uygulaması doğrudan kontrol edilmelidir; “önce” ifadesi görmezden gelinmemelidir.
HMGS muafiyeti İYÖS için de aynı mı?
Geçici m.80 her iki sınavı da kapsar; ancak İYÖS’e girme hakkı veren programlar ve yurtdışı denklik senaryoları farklı olduğundan özel kurallar ayrıca uygulanır.
HMGS’den muaf olan kişi isterse sınava girebilir mi?
Muafiyet, ilgili meslek sürecinde başarı şartının aranmadığını ifade eder. Sınava başvuru ve kabul işlemleri ise ÖSYM kılavuzundaki aday koşullarına tabidir.
Muafiyet belgesi nereden alınır?
Muafiyet esasen kayıt ve mezuniyet tarihinin kanuni geçiş hükmüne uymasıyla doğar. Mesleki başvuruda ilgili kurumun istediği öğrenci kayıt, mezuniyet, denklik veya geçiş belgeleri sunulur.
Sonuç
HMGS muafiyetinde iki tarih birlikte kontrol edilir: 24 Ekim 2019 kayıt tarihi ve 31 Mart 2024 mezuniyet tarihi. Yeni sistemden önce ilgili programa kayıtlı olanlar ile yeni sistem sonrasında kayıt olsa da 31 Mart 2024’ten önce mezun olanlar Geçici m.80 kapsamında korunmuştur.
Yatay geçiş, yurtdışı hukuk, fark dersleri, İYÖS denklik işlemleri ve öğrenci affı gibi özel durumlarda yalnız diploma üzerindeki tarihe bakmak yeterli değildir. Adalet Bakanlığının resmî SSS açıklamaları hangi tarihin esas alınacağını ayrıntılı biçimde göstermektedir. Mesleki başvuruda kayıt kronolojisinin resmi belgelerle kurulması, yanlış HMGS zorunluluğu değerlendirmesinin önüne geçer.
Hukuki içerik ve güncellik notu: Bu rehber 15 Eylül 2026 itibarıyla 2547 sayılı Kanun Geçici m.80 ve Ek m.41, Adalet Bakanlığının 2026-HMGS/2 ilanı ve resmî HMGS/İYÖS Sıkça Sorulan Sorular açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
