Yüklenici Ölür veya İşi Yapma Yeteneğini Kaybederse Ne Olur? TBK 486 | 2026
Kısa ve net cevap: Eser sözleşmesi yüklenicinin kişisel özellikleri dikkate alınarak kurulmuşsa, yüklenicinin ölümü veya kusuru olmaksızın işi tamamlayamayacak hâle gelmesi durumunda sözleşme TBK m.486 uyarınca kendiliğinden sona erer. İş sahibi, tamamlanan kısım kendisi için kullanılabilir nitelikteyse bu kısmı kabul etmek ve karşılığını ödemek zorundadır. Yüklenicinin kişiliği sözleşme için belirleyici değilse ölüm her zaman sözleşmeyi otomatik sona erdirmez.
TBK 486 Hangi Durumda Uygulanır?
TBK m.486, yüklenicinin kişisel özelliklerinin sözleşmenin kurulmasında belirleyici olduğu eser sözleşmelerini düzenler. Böyle bir sözleşmede yüklenici ölür veya kusuru olmaksızın eseri tamamlayamayacak hâle gelirse sözleşme kendiliğinden sona erer. Sona erme için ayrıca iş sahibinin fesih bildirimi yapması gerekmez.
Ancak her eser sözleşmesinde yüklenicinin kişiliği belirleyici değildir. Büyük bir inşaat şirketinin standart yapım sözleşmesinde şirketin belirli bir gerçek kişi çalışanının ölümü sözleşmeyi sona erdirmez. Buna karşılık belirli bir sanatçının portre yapması, belirli bir mimarın kişisel tasarımı, ustanın benzersiz el işçiliği veya belirli uzmanın şahsi becerisine dayalı özel eserlerde kişisel unsur sözleşmenin temelidir.
Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi, yasama bilgileri için TBMM kanun sayfası incelenebilir.
Yüklenicinin Kişisel Özelliklerinin Dikkate Alınması Ne Demektir?
Sözleşmenin belirli kişinin yetenek, sanat, uzmanlık, şöhret veya güven ilişkisi nedeniyle yapılmış olması gerekir. İş sahibi “bu işi yalnız bu kişi yapsın” iradesiyle sözleşme kurmuşsa kişisel özellik belirleyicidir. Buna karşılık sonuç standartlaştırılmış ve başka uzmanlar tarafından aynı şekilde tamamlanabiliyorsa kişisel unsur daha zayıftır.
Değerlendirmede sözleşme metni, işin niteliği, yüklenicinin işi şahsen yapma yükümlülüğü, alt yüklenici kullanımına izin verilip verilmediği ve tarafların sözleşme öncesi yazışmaları dikkate alınır. Sözleşmede “iş bizzat X tarafından yapılacaktır” kaydı güçlü bir göstergedir.
TBK m.471 de yüklenicinin, eseri doğrudan doğruya kendisi meydana getirmek veya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlü olduğunu; ancak eserin meydana getirilmesinde yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına yaptırabileceğini düzenler. Bu nedenle m.486, m.471’deki şahsen ifa sistemiyle bağlantılıdır.
Yüklenicinin Ölümü Sözleşmeyi Her Zaman Bitirir mi?
Hayır. Yalnız yüklenicinin kişisel özellikleri dikkate alınarak kurulmuş sözleşmelerde ölüm, TBK m.486 kapsamında kendiliğinden sona erme sonucunu doğurur. Kişisel unsur yoksa yüklenicinin mirasçıları veya işletmenin devamını sağlayan kişiler bakımından sözleşmenin akıbeti genel hükümler ve sözleşme şartlarına göre değerlendirilir.
Örneğin tek kişinin sanatına bağlı heykel siparişinde sanatçının ölümü eserin aynı kişisel nitelikle tamamlanmasını imkânsızlaştırır. Buna karşılık müteahhitlik işletmesinin sahibinin ölümü, işin şirket organizasyonu ve teknik ekip tarafından sürdürülebildiği durumda otomatik olarak TBK m.486 sonucu doğurmayabilir.
“Kusuru Olmadan İşi Tamamlayamayacak Hâle Gelme” Nedir?
TBK m.486 yalnız ölümü değil, yüklenicinin kendi kusuru olmaksızın eseri tamamlayamayacak hâle gelmesini de düzenler. Belirli kişisel beceriyi ortadan kaldıran kalıcı sağlık olayı, fiili yetenek kaybı veya sözleşmenin özüne bağlı başka kişisel imkânsızlık bu kapsamda olabilir.
Burada geçici rahatsızlık ile kalıcı veya sözleşme süresi içinde aşılması mümkün olmayan imkânsızlık ayrılmalıdır. Birkaç günlük hastalık nedeniyle sözleşme kendiliğinden sona ermez. İşin zamanı, kişisel ifanın önemi ve engelin süresi birlikte değerlendirilir.
Ayrıca yüklenicinin kendi kusuruyla işi yapamayacak hâle gelmesi TBK m.486’nın koruyucu rejiminden farklıdır. Örneğin yüklenicinin kendi sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle gerekli mesleki yetkisini kaybetmesi kusur tartışmasını gündeme getirebilir.
Tamamlanan Kısım İş Sahibi İçin Kullanılabilir Olursa Ne Olur?
TBK m.486, sözleşmenin sona ermesine rağmen o ana kadar tamamlanan kısmın iş sahibi için kullanılabilir olabileceğini kabul eder. İş sahibi, tamamlanmış kısım kendisi için kullanılabilir nitelikteyse bunu kabul etmek ve karşılığını ödemek zorundadır.
“Kullanılabilirlik” yalnız fiziksel varlığı ifade etmez. Tamamlanan bölüm, iş sahibinin sözleşmedeki amacı bakımından ekonomik veya teknik değer taşımalıdır. Örneğin çok aşamalı bir mimari projede tamamlanan uygulama projeleri başka bir mimar tarafından kullanılabilecek nitelikteyse değer taşıyabilir. Buna karşılık yalnız sanatçının tamamlayacağı bütünsel bir eserin yarım kısmı iş sahibi açısından bağımsız kullanıma elverişli olmayabilir.
Ödenecek karşılık, tamamlanan kısmın sözleşme bedelindeki payı ve ekonomik değeri üzerinden belirlenir. Taraflar anlaşamazsa bilirkişi incelemesi gerekebilir.
İş Sahibinin Kullanamayacağı Yarım İş İçin Ücret Ödenir mi?
TBK m.486’nın açık sistemi, iş sahibinin yalnız kendisi için kullanılabilir nitelikteki tamamlanan kısmı kabul edip karşılığını ödemesini öngörür. Tamamlanan bölümün hiçbir bağımsız kullanım veya ekonomik değeri yoksa ücret talebi aynı şekilde kurulamaz.
Ancak yüklenicinin hazırladığı malzemeler, iş sahibinin mülkiyetindeki unsurlar veya tarafların yaptığı avans ödemelerinin tasfiyesi ayrıca değerlendirilmelidir. Sözleşmenin sona ermesi tüm hesap kalemlerini otomatik olarak yok etmez.
Yüklenicinin Mirasçıları İşi Bitirmek Zorunda mı?
Kişisel özellik nedeniyle TBK m.486 kapsamında sözleşme kendiliğinden sona ermişse mirasçılar, ölen kişinin kişisel edimini yerine getirmek zorunda değildir. Zaten kanunun sona erme sebebi, o kişiye özgü edimin başka biri tarafından aynı sözleşme çerçevesinde yerine getirilememesidir.
Buna karşılık kişisel unsur bulunmayan bir işletme işi söz konusuysa miras hukuku ve işletmenin devamına ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle “yüklenici öldü, bütün eser sözleşmeleri otomatik bitti” şeklinde genel bir sonuç yanlıştır.
Yüklenici Bir Şirketse TBK 486 Nasıl Uygulanır?
Tüzel kişi yüklenicide şirketin “ölümü” söz konusu olmaz; ancak tasfiye, sona erme veya faaliyet imkânsızlığı başka hükümleri gündeme getirebilir. TBK m.486’nın tipik uygulaması gerçek kişinin kişisel yeteneğine dayalı eser sözleşmesidir.
Şirketin belirli bir uzmanı sözleşmenin şahsen ifa şartı hâline getirilmişse, o uzmanın ölümü veya yetenek kaybı sözleşmedeki özel düzenlemeye göre sonuç doğurabilir. Fakat yalnız şirket çalışanlarından birinin ayrılması, şirketin edimi başka yetkin personelle yerine getirebildiği durumda otomatik sona erme sebebi değildir.
TBK 485 ile TBK 486 Arasındaki Fark
TBK m.485 iş sahibiyle ilgili beklenmedik olay nedeniyle eserin tamamlanmasının imkânsızlaşmasını düzenler. TBK m.486 ise yüklenicinin kişisel özelliklerine bağlı sözleşmede onun ölümü veya kusursuz yetenek kaybını esas alır. Riskin hangi tarafta ve hangi kişisel unsurda doğduğu iki maddeyi ayırır.
İş sahibinden kaynaklanan imkânsızlık için TBK 485 rehberi, yüklenicinin işi başkasına verip veremeyeceği için TBK 471 şahsen ifa ve alt yüklenici rehberi incelenebilir.
Avans ve Ön Ödemeler Ne Olur?
Sözleşme sona erdiğinde önce tamamlanan ve kullanılabilir kısmın karşılığı belirlenir. İş sahibinin daha önce ödediği avans bu hesaba mahsup edilir. Avans tamamlanan kısmın değerinden fazlaysa fazla ödemenin iadesi; düşükse bakiye ödeme gündeme gelebilir.
Yüklenicinin kusuru olmadan sona erme olduğu için tarafların birbirlerine yönelik ek zarar talepleri genel hükümler ve sözleşmedeki özel kayıtlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Delil Olarak Hangi Belgeler Önemlidir?
Sözleşmenin bizzat yüklenicinin kişisel özelliklerine bağlı kurulduğunu göstermek için sözleşme maddeleri, teklif, portföy seçimi, yazışmalar ve şahsen ifa kayıtları önemlidir. Yeteneğin kaybı iddiasında ilgili durumun kalıcı ve işi tamamlamaya engel niteliği somutlaştırılmalıdır.
Tamamlanan kısmın kullanılabilirliği için proje dosyaları, teslim edilen tasarımlar, imalat seviyesi, teknik raporlar ve bilirkişi incelemesi kullanılabilir. Bedel hesabı bakımından sözleşme fiyatı ve tamamlanma oranı ayrıca belirlenir.
Mersin’de Kişisel Ustalığa Dayalı Eser Sözleşmeleri
Mersin’de mimari tasarım, özel mobilya, sanat eseri, restorasyon, tekne ve özel üretim işlerinde belirli ustanın kişisel becerisi sözleşmenin merkezinde olabilir. Böyle dosyalarda ilk aşamada “işi o kişi mi yapacaktı, yoksa işletme sonucu mu taahhüt etti?” sorusunun cevabı belirlenmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu TBK m.486 uyuşmazlıklarında kişisel ifa şartını, sona erme tarihini, tamamlanan kısmın kullanılabilirliğini ve avans/bedel hesabını birlikte değerlendirir.
Sık Sorulan Sorular
Usta ölürse sözleşme otomatik biter mi?
Yalnız sözleşme ustanın kişisel özellikleri dikkate alınarak kurulmuşsa TBK m.486 kapsamında kendiliğinden sona erer.
Usta hastalanırsa sözleşme biter mi?
Geçici hastalık yeterli değildir. Kusuru olmaksızın işi tamamlayamayacak nitelikte bir yetenek kaybı bulunmalıdır.
Mirasçılar işi başka ustaya tamamlatmak zorunda mı?
Kişisel edime dayalı sözleşme m.486 uyarınca sona ermişse mirasçılar aynı kişisel edimi yerine getirmek zorunda değildir.
Yarım iş için ödeme yapılır mı?
Tamamlanan kısım iş sahibi için kullanılabilir nitelikteyse kabul edilip karşılığı ödenir.
Ödenen avans yanar mı?
Hayır; avans tamamlanan kısmın bedeliyle mahsup edilerek tasfiye hesabı yapılır.
Şirket sahibinin ölümü müteahhitlik sözleşmesini bitirir mi?
Her durumda değil. Şirketin edimi kurumsal organizasyonla sürdürülebiliyorsa gerçek kişinin ölümü otomatik sona erme sebebi değildir.
Yüklenici kendi kusuruyla mesleğini yapamaz hâle gelirse TBK 486 uygulanır mı?
Madde kusursuz imkânsızlaşmayı düzenler. Yüklenicinin kusuru varsa sözleşmeye aykırılık ve tazminat hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Tamamlanan kısmın kullanılabilir olup olmadığına kim karar verir?
Taraflar anlaşamazsa işin niteliğine göre teknik bilirkişi incelemesiyle objektif kullanım ve ekonomik değer belirlenebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
