Ev veya İşyerinde Aramada Kimler Hazır Bulunabilir? CMK 119-120 ve Avukatın Katılma Hakkı | 2026
Ev veya işyeri araması, kişinin özel hayatına ve mülkiyet alanına doğrudan müdahale eden ağır bir koruma tedbiridir. Aramanın yalnız yetkili karar veya yazılı emirle yapılması yetmez; işlemin nasıl yürütüldüğü, kimlerin hazır bulunduğu ve tutanağın nasıl düzenlendiği de Ceza Muhakemesi Kanununda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Uygulamada “arama sırasında ev sahibi evde olmak zorunda mı?”, “avukat gelene kadar polis beklemek zorunda mı?”, “iki komşu bulunması her aramada şart mı?” ve “işyeri sahibinin yerine çalışan katılabilir mi?” soruları sıklıkla karıştırılır. Bunların cevabı CMK m.119 ve m.120 hükümlerinin birlikte, fakat birbirine karıştırılmadan uygulanmasına bağlıdır.
- Aramada hazır bulunma neden önemlidir?
- Yer sahibi aramada bulunabilir mi?
- Yer sahibi yoksa kim çağrılır?
- Avukatın aramada bulunmasına engel olunabilir mi?
- Polis avukat gelene kadar beklemek zorunda mı?
- İki komşu şartı hangi maddede düzenlenir?
- Savcı varsa iki arama tanığı gerekir mi?
- İşyeri aramasında kim hazır bulunur?
- Üçüncü kişinin yerinde arama
- Arama tutanağına itiraz nasıl yazdırılır?
- Avukat bürosunda özel CMK 130 rejimi
- Sık sorulan sorular
Aramada Hazır Bulunma Neden Bir Usul Güvencesidir?
Arama sırasında kolluk, kişinin konutuna, işyerine, aracına veya eşyasına erişebilir; dolap, çekmece, dijital cihaz veya belge üzerinde inceleme yapabilir ve bazı eşyalara el koyabilir. Bu işlemlerin sonradan yalnız kolluk tutanağına dayanması yerine, ilgili kişi veya kanunun öngördüğü bağımsız kişilerin hazır bulunması aramanın denetlenebilirliğini artırır.
Hazır bulunan kişi, aramanın kapsamının dışına çıkıldığını, eşyanın başka bir kişiye ait olduğunu, arama sırasında hasar oluştuğunu veya listede hata bulunduğunu tutanağa geçirebilir. Bu nedenle hazır bulunma hakkı yalnız “orada bulunmak” değil, arama işleminin somut yürütülüşünü gözlemleyebilmek anlamına gelir.
Aranacak Yerin Sahibi Aramada Hazır Bulunabilir mi?
Evet. CMK m.120, aranacak yerin sahibi veya aranacak eşyanın zilyedinin aramada hazır bulunabileceğini kabul eder. Kişinin hazır bulunması aramanın geçerliliğinin tek şartı değildir; arama yapılabilmesi için mutlaka ev sahibinin eve gelmesi beklenmez. Ancak kişi olay yerindeyse aramaya katılmasının engellenmesi için kanuni bir neden bulunmalıdır.
“Yer sahibi” mülkiyet hakkı sahibini, “zilyet” ise eşya veya yer üzerinde fiili hâkimiyeti bulunan kişiyi ifade edebilir. Kiracı, işyeri işletmecisi veya fiilen eşyayı kullanan kişi somut olaya göre zilyet konumunda olabilir.
Yer Sahibi veya Zilyet Bulunmazsa Kim Hazır Bulundurulur?
CMK m.120, yer sahibi veya zilyet bulunmadığında işlemin tamamen tanıksız yürütülmesini önleyen bir sıralama kurar. Kişinin temsilcisi; ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri; birlikte oturduğu kişi veya komşusu hazır bulundurulabilir.
Buradaki amaç, aranan kişi yokken onun menfaatini gözetebilecek veya en azından işlemin nasıl yürütüldüğüne dışarıdan tanıklık edebilecek bir kişinin bulunmasıdır. Hazır bulunan kişinin kimliği ve hangi sıfatla katıldığı tutanağa açıkça yazılmalıdır.
Örneğin ev sahibi şehir dışındaysa ve yetişkin eşi evdeyse, eşin hazır bulunması mümkündür. İşyeri sahibinin bulunmadığı bir durumda yetkili temsilci veya somut koşullara göre işyerinin sorumlusu sürece katılabilir.
Avukatın Aramada Hazır Bulunmasına Engel Olunabilir mi?
CMK m.120’nin açık hükmü, kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamayacağını düzenler. Bu güvence, arama sırasında hukuki itirazların doğru şekilde yapılmasını ve tutanağa geçirilmesini sağlar.
Avukat arama kararının kapsamını, eşya listesini, elkoyma işlemlerini ve tutanak içeriğini denetleyebilir. Arama kararının dışına çıkıldığını düşünürse itirazını tutanağa yazdırabilir; elkonulan eşyanın mülkiyetine, sayısına veya dijital kopya işlemlerine ilişkin şerh düşebilir.
Avukatın hazır bulunması, kolluğun arama yetkisini ortadan kaldırmaz. Avukat aramayı fiilen engelleyemez; ancak hukuka aykırı gördüğü işlemlere itirazını kayda geçirebilir ve sonradan yargısal başvuru yapabilir.
Arama Avukat Gelene Kadar Bekletilmek Zorunda mı?
CMK m.120 “avukatın aramada hazır bulunmasına engel olunamaz” der; ancak bu hüküm her durumda aramanın avukat gelene kadar belirsiz süreyle başlamamasını veya durdurulmasını zorunlu kılan mutlak bir bekleme kuralı şeklinde okunmaz.
Somut olayda avukatın çağrıldığı, kısa sürede gelebileceği ve beklemenin aramanın amacını tehlikeye düşürmeyeceği durumlarda savunma hakkının etkili kullanılmasına imkân verilmesi gerekir. Buna karşılık delilin yok edilmesi riski veya gecikme tehlikesi varsa aramanın sırf avukat henüz gelmedi diye tamamen yapılamaması sonucu çıkarılamaz.
Önemli olan, kolluğun avukatın gelmesini veya aramaya katılmasını bilerek ve hukuki dayanak olmaksızın engellememesidir. Avukat olay yerine geldiğinde aramanın kalan bölümünü izleyebilmelidir.
İki Komşu veya İhtiyar Heyeti Üyesi Bulundurma Kuralı Nerede Düzenlenir?
Uygulamada “CMK 120 iki komşu şartı” şeklinde ifade edilse de iki arama tanığına ilişkin temel hüküm CMK m.119/4’tedir. Buna göre Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapılabilmesi için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
Bu kişiler aranan kişinin temsilcisi olmak zorunda değildir. İşlevleri aramanın yürütülüşüne bağımsız biçimde tanıklık etmektir. Kimlikleri, adresleri ve hangi sıfatla hazır bulundukları tutanakta gösterilmelidir.
CMK 120’de yer sahibi yoksa hazır bulundurulacak temsilci/hısım/birlikte yaşayan kişi/komşu ile CMK 119/4’teki iki arama tanığı aynı hukuki kurum değildir. Somut olayda her iki hükmün şartları aynı anda ortaya çıkabilir.
Cumhuriyet Savcısı Aramada Hazırsa İki Arama Tanığı Gerekir mi?
CMK m.119/4 iki kişi bulundurma şartını, Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerde yapılan arama için getirir. Cumhuriyet savcısı aramayı bizzat hazır bulunarak yürütüyorsa bu fıkradaki iki kişi şartı aynı şekilde doğmaz.
Buna karşılık yer sahibi veya zilyedin aramada bulunabilmesi ve avukatın katılımına engel olunamaması gibi CMK 120 güvenceleri farklıdır. Savcının bulunması, kişinin veya avukatının hazır bulunma hakkını ortadan kaldırmaz.
İşyeri Aramasında Kim Hazır Bulunabilir?
İşyeri de CMK 119/4’te açıkça sayılan kapalı alanlardan biridir. Cumhuriyet savcısı hazır değilse iki arama tanığı kuralı işyerinde de uygulanır. Ayrıca işyeri sahibi, zilyet veya temsilcisi CMK 120 kapsamında aramada bulunabilir.
Şirketlerde şirket müdürü, yönetim yetkilisi, vekil veya işyerinin fiili sorumlusu somut duruma göre temsil ilişkisi içinde olabilir. Yetki belgesinin bulunması ve hazır bulunan kişinin sıfatının tutanağa doğru yazılması önemlidir.
İşyeri çok büyükse veya birden fazla bağımsız bölüm varsa aramanın hangi alanlarda yapıldığı da tutanakta açıkça gösterilmelidir. Kararda belirtilmeyen bağımsız bölümlere geçilmesi ayrıca hukuka uygunluk tartışması doğurabilir.
Başkasına Ait Yerde Arama Yapılırsa Kişiye Amaç Açıklanır mı?
CMK m.117, şüpheli veya sanık dışındaki kişinin üstü, eşyası veya yerinin hangi şartlarla aranabileceğini düzenler. CMK m.120, bu tür aramalarda zilyet veya yerine çağrılan kişiye aramaya başlamadan önce aramanın amacı hakkında bilgi verilmesine ilişkin güvence içerir.
Üçüncü kişi hakkında doğrudan suç şüphesi bulunmasa dahi belirli şüpheliyi yakalamak veya belirli delili elde etmek için kanuni şartlarla arama yapılabilir. Ancak bu yetki üçüncü kişinin bütün özel hayatının genel incelemeye açılması anlamına gelmez.
Arama Tanıkları Kolluk Personeli Olabilir mi?
CMK m.119/4 açıkça “o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi” şeklinde özel bir kaynak gösterir. Bu nedenle aramayı yapan kolluk görevlilerinin kendi aralarında iki kişiyi “arama tanığı” olarak yazması bu özel kanuni güvenceyi karşılamaz.
Tanıkların gerçekten komşu veya ihtiyar heyeti üyesi olup olmadığı, kimlik ve adres bilgileriyle denetlenebilir olmalıdır. Arama tutanağında yalnız okunaksız iki imza bulunması sonradan ciddi tartışma yaratabilir.
Gece Araması ile Hazır Bulunma Kuralları Farklı mı?
Gece vakti arama için CMK’nın ayrıca zaman sınırlamaları ve istisnaları vardır. Gece aramasının kanunen mümkün olduğu bir durumda da CMK 119 ve 120’deki hazır bulunma ve tanık güvenceleri uygulanmaya devam eder.
“Gece olduğu için komşu bulunamadı” şeklindeki fiili güçlük tek başına kanunun açık şartını ortadan kaldırmaz. Kolluk, aramayı hangi kanuni istisna ve usulle yürüttüğünü tutanakta göstermelidir.
Arama Sırasında Avukat Ne Yapabilir?
Avukat kararın kapsamını inceleyebilir, müvekkilin haklarını açıklayabilir, arama yapılan alanları gözlemleyebilir, elkonulan eşyaların doğru listelenmesini takip edebilir ve hukuka aykırı gördüğü işlemlere itirazını tutanağa yazdırabilir.
Dijital cihazlar alınmışsa cihazın ayırt edici bilgileri, adli kopya/yedek işlemleri ve mühürleme süreci kontrol edilebilir. Bilgisayar imajı ve yedek kopyaya ilişkin CMK 134 güvenceleri için CMK 134 rehberimiz incelenebilir.
Avukat, kolluk görevlisinin görevini fiziksel olarak engelleme yetkisine sahip değildir. Hukuki itiraz, şerh, delil güvenliğinin belgelenmesi ve sonradan itiraz yollarının kullanılması savunmanın temel araçlarıdır.
Arama Tutanağına Hangi İtirazlar Yazdırılabilir?
Arama kararının gösterilmediği, adresin yanlış olduğu, karar kapsamı dışındaki alanın arandığı, savcı bulunmadığı halde iki arama tanığı olmadığı, avukatın içeri alınmadığı, eşya listesinin eksik olduğu veya arama sırasında hasar meydana geldiği ileri sürülebilir.
İtirazın soyut bırakılmaması önemlidir. “Arama hukuka aykırı” yerine “Cumhuriyet savcısı aramada bulunmadığı halde CMK 119/4 uyarınca iki komşu veya ihtiyar heyeti üyesi hazır bulundurulmadı” şeklindeki açık kayıt sonradan yargısal denetimi kolaylaştırır.
Arama sonunda verilmesi gereken belge ve eşya listesi için CMK 121 arama sonu belge rehberimiz kullanılabilir.
Avukat Bürosunda Aynı Kurallar mı Uygulanır?
Avukat bürosu özel rejime tabidir. CMK m.130 uyarınca avukat büroları ancak mahkeme kararıyla, kararda belirtilen olayla ilgili olarak ve Cumhuriyet savcısının denetiminde aranabilir; baro başkanı veya temsilci avukat hazır bulundurulur.
Dolayısıyla sıradan işyeri aramasının CMK 119/4 ve 120 hükümleri, avukat bürosundaki özel güvencelerin yerine geçmez. Ayrıntılı açıklama için CMK 130 avukat bürosunda arama rehberimiz incelenebilir.
Usule Aykırı Hazır Bulunma Delili Etkiler mi?
Arama sırasında kanunun zorunlu tuttuğu kişilerin bulunmaması hukuka aykırılık iddiasına konu olabilir. Anayasa m.38/6 kanuna aykırı elde edilen bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini; CMK m.206/2-a ve m.217/2 ise hukuka uygun delil rejimini düzenler.
Özellikle savcı hazır değilken konut veya işyeri aramasında iki arama tanığının bulunmaması veya avukatın fiilen engellenmesi, somut aramanın güvenilirliği ve hukuka uygunluğu bakımından mahkeme önünde tartışılabilir. İhlalin tutanak, kamera kaydı, tanık veya diğer belgelerle somutlaştırılması gerekir.
Resmî Kaynaklar
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun güncel m.116–122 arama hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Özellikle m.119 arama kararı ve arama tanıkları, m.120 aramada hazır bulunabilecekler, m.121 işlem sonunda verilecek belge ve m.130 avukat bürosunda arama bakımından birlikte okunmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Ev sahibi aramada bulunabilir mi?
Evet. CMK 120 uyarınca aranacak yerin sahibi veya eşyanın zilyedi aramada hazır bulunabilir.
Ev sahibi yoksa kim çağrılır?
Temsilcisi, ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri, birlikte oturduğu kişi veya komşusu hazır bulundurulabilir.
Avukat aramaya alınmak zorunda mı?
CMK 120, kişinin avukatının aramada hazır bulunmasına engel olunamayacağını açıkça düzenler.
Polis avukat gelmeden aramaya başlayabilir mi?
Kanunda her durumda avukat gelene kadar sınırsız bekleme zorunluluğu yoktur; ancak avukatın katılımı bilerek engellenemez.
Her ev aramasında iki komşu şart mı?
CMK 119/4’e göre Cumhuriyet savcısı hazır değilse konut, işyeri veya diğer kapalı yerde arama için ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.
Savcı varsa iki komşu gerekir mi?
CMK 119/4’teki iki kişi şartı, Cumhuriyet savcısının hazır olmadığı aramalar için düzenlenmiştir.
Arama tanıkları polis olabilir mi?
CMK 119/4, tanıkları ihtiyar heyeti veya komşulardan öngörür; aramayı yapan kolluk personeli bu özel güvencenin yerine geçmez.
İşyeri aramasında da iki tanık gerekir mi?
Cumhuriyet savcısı hazır değilse CMK 119/4 işyerini de açıkça kapsar.
Avukat tutanağa şerh düşebilir mi?
Evet. Hukuka aykırı veya eksik görülen işlemler ve eşya listesine ilişkin itirazlar tutanağa yazdırılabilir.
Avukat bürosunda sıradan işyeri arama kuralı yeterli mi?
Hayır. Avukat bürosu CMK 130’daki mahkeme kararı, savcı denetimi ve baro temsilcisi gibi özel güvencelere tabidir.
Sonuç
CMK m.120, arama sırasında yer sahibi, zilyet, temsilci veya belirli yakın kişilerin hazır bulunabilmesini ve avukatın katılımının engellenememesini düzenler. CMK m.119/4 ise bundan farklı olarak, Cumhuriyet savcısı bulunmadan konut, işyeri veya diğer kapalı yerde arama yapılacaksa iki komşu veya ihtiyar heyeti üyesinin hazır bulundurulmasını ister.
Arama dosyasında bu iki güvence birbirinden ayrı kontrol edilmelidir. Kimlerin hangi sıfatla hazır bulunduğu, savcının fiilen aramada olup olmadığı, avukatın katılımının engellenip engellenmediği ve itirazların tutanağa geçirilip geçirilmediği, aramanın hukuka uygunluğunun sonradan denetlenmesinde temel öneme sahiptir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 16 Eylül 2026. İçerik 5271 sayılı CMK m.116–121, özellikle m.119/4 ve m.120 esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
