CMK 142 Tazminat Başvurusu Nasıl Yapılır? 3 Ay–1 Yıl Süre ve Görevli Ağır Ceza Mahkemesi | 2026
Haksız yakalama, tutuklama, ölçüsüz arama, hukuka aykırı elkoyma veya geç iade gibi koruma tedbirleri nedeniyle tazminat hakkı doğsa bile doğru sürede ve doğru mercie başvurulmazsa hak kaybı yaşanabilir. Ceza Muhakemesi Kanununun 141. maddesi hangi hâllerde tazminat istenebileceğini, 142. maddesi ise istemin nasıl ve ne zaman yapılacağını düzenler.
Bu yazı tazminat nedenlerini tek tek tekrar etmek yerine, doğrudan CMK 142 başvuru usulüne odaklanır: üç aylık süre ne zaman başlar, bir yıllık üst süre nasıl işler, hangi ağır ceza mahkemesi yetkilidir, dilekçede neler bulunmalıdır ve eksik başvuru nasıl tamamlanır?
- CMK 142 hangi tazminatları düzenler?
- 3 aylık süre ne zaman başlar?
- 1 yıllık üst süre nasıl hesaplanır?
- Kesinleşme ve tebliğ farkı
- Görevli ve yetkili ağır ceza mahkemesi
- Tazminat konusu işlem aynı mahkemeyle ilgiliyse
- Dilekçede zorunlu bilgiler
- Hangi belgeler eklenmeli?
- Eksik dilekçe tamamlatılır mı?
- Maddi ve manevi zarar nasıl yazılır?
- Tazminat Komisyonu istisnası
- Karara karşı kanun yolu
- Sık sorulan sorular
CMK 142 Hangi Tazminat İstemlerine Uygulanır?
CMK 141, koruma tedbirleri nedeniyle Devletten tazminat istenebilecek hâlleri sayar. CMK 142 ise bu istemlerin usulünü düzenler. Ancak güncel CMK 141 metninde bazı özel bentler bakımından Tazminat Komisyonu yolu öngörülmüşse, bu bentlerde özel kanuni yol uygulanır.
Bu nedenle ilk adım, somut zararın CMK 141’in hangi bendine dayandığını belirlemektir. Ölçüsüz arama, haksız veya geç iade edilen elkoyma, yakalama/tutuklama gibi her zarar aynı hukuki nedenle ortaya çıkmaz.
CMK 142’de 3 Aylık Başvuru Süresi Ne Zaman Başlar?
Kanun, ilgili karar veya hükmün kesinleştiğinin kişiye tebliğinden itibaren üç aylık süre öngörür. Bu nedenle kararın verildiği tarih, kesinleşme tarihi ve kesinleşmenin ilgilisine tebliğ tarihi birbirinden ayrılmalıdır.
Örneğin beraat kararı ilk derece mahkemesinde verildiği gün kesinleşmeyebilir. İstinaf veya temyiz süreci tamamlandıktan sonra kesinleşme gerçekleşir; üç aylık sürenin başlangıcı da kanundaki tebliğ kuralına göre belirlenir.
Dosyada kesinleşme şerhi ve tebligat kaydı mutlaka alınmalıdır. “UYAP’ta dosya kapandı” bilgisi tek başına süre başlangıcını güvenli biçimde göstermez.
Bir Yıllık Üst Süre Nasıl İşler?
CMK 142 yalnız tebliğden itibaren üç ayı düzenlemekle kalmaz, her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıllık üst süre getirir. Bu üst süre, tebliğin çok geç yapılması veya kişinin tebliğ tarihini farklı değerlendirmesi nedeniyle tazminat başvurusunun süresiz ertelenmesini önler.
Bu nedenle güvenli uygulama, karar kesinleşir kesinleşmez tazminat dosyasını hazırlamaktır. Bir yıllık üst süre dolduktan sonra yalnız “tebliğ yeni yapıldı” iddiasıyla başvuru hakkının devam ettiği varsayılmamalıdır.
Kesinleşme Tarihi ile Tebliğ Tarihi Neden Ayrı Kontrol Edilir?
Kesinleşme, kararın olağan kanun yollarıyla değiştirilemeyecek hâle gelmesidir. Tebliğ ise bu kesinleşme bilgisinin ilgili kişiye usulüne uygun şekilde bildirilmesidir. CMK 142, üç aylık süre bakımından tebliği; bir yıllık üst sınır bakımından kesinleşmeyi esas alır.
Bu nedenle başvuru dilekçesinde hem kesinleşme hem tebliğ tarihi ayrı satırda yazılmalıdır. Tebligat mazbatası veya UYAP tebliğ kaydı eklenmesi süre tartışmasını azaltır.
Görevli Mahkeme Hangisidir?
CMK 142’nin genel sisteminde tazminat istemi ağır ceza mahkemesinde görülür. Kanun, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesini esas alan özel yetki kuralı getirir.
Bu düzenleme, kişinin koruma tedbirinin uygulandığı uzak yerde yeniden dava açmak zorunda kalmasını önleyerek başvuru kolaylığı sağlar.
Tazminat Konusu İşlem Aynı Ağır Ceza Mahkemesiyle İlişkiliyse Ne Olur?
Kanun, kişinin oturduğu yerdeki ağır ceza mahkemesinin tazminat konusu işlemle ilişkili olması ve aynı yerde başka ağır ceza mahkemesi bulunmaması ihtimalini de düzenler. Böyle durumda tarafsızlık ve görünüm sorununu önlemek için en yakın yer ağır ceza mahkemesine ilişkin özel yetki kuralı uygulanır.
Başvuru yapılmadan önce ilgili yerde kaç ağır ceza mahkemesi bulunduğu ve tazminat konusu işlemin hangi mahkemeyle bağlantılı olduğu kontrol edilmelidir.
Dilekçede Hangi Bilgiler Zorunludur?
CMK 142, istem sahibinin açık kimliği ve adresi ile zarara yol açan işlemin niteliği ve niceliği hakkında bilgilerin dilekçede yer almasını ister. Zararın ne olduğu ve hangi miktarın hangi hesapla istendiği açıkça belirtilmelidir.
Dilekçede soruşturma/dava numarası, koruma tedbirinin tarihi, nihai karar, kesinleşme ve tebliğ bilgisi, maddi zarar kalemleri, manevi zarar gerekçeleri ve talep sonucu düzenli kronoloji halinde yazılmalıdır.
Tazminat Dilekçesine Hangi Belgeler Eklenmelidir?
Koruma tedbiri ve zararın türüne göre yakalama/tutuklama kararları, arama ve elkoyma tutanakları, hâkim onayı, beraat veya KYOK kararı, kesinleşme şerhi, tebligat kaydı ve iade tutanakları eklenebilir.
Maddi zarar için ücret bordrosu, vergi kaydı, fatura, banka dekontu, tamir/ekspertiz raporu, araç kira gideri veya gelir kaybını gösteren ticari kayıtlar kullanılabilir.
Manevi zarar bakımından tedbirin süresi, kişinin aile ve mesleki hayatına etkisi, basın veya sosyal çevre etkisi gibi somut olgular açıklanmalıdır.
Eksik Dilekçe Doğrudan Reddedilir mi?
CMK 142, dilekçe veya eklerinde kanunun istediği bilgi ve belgelerin yetersiz olması halinde mahkemenin eksikliği tamamlatmasına ilişkin usul içerir. Bu nedenle her biçim eksikliği otomatik ve anında nihai ret sonucu doğurmaz.
Mahkemenin verdiği tamamlatma süresi ciddiye alınmalıdır. Süresinde eksiklik giderilmezse başvurunun reddi gündeme gelebilir ve bu kararın kanun yolu ayrıca değerlendirilir.
Maddi Zarar Nasıl Hesaplanmalıdır?
Maddi zarar gerçek, somut ve koruma tedbiriyle nedensellik bağı bulunan ekonomik kayıptır. Haksız tutuklamada kaybedilen ücret; ölçüsüz aramada onarım gideri; geç iade edilen araçta ikame araç gideri veya belgelenebilir işletme kaybı örnek olabilir.
Her zarar kalemi ayrı başlıkta tutar ve belgeyle gösterilmelidir. “Toplam 1.000.000 TL maddi zarar” şeklindeki açıklamasız talep yerine hesap tablosu hazırlanması daha güçlüdür.
Manevi Zarar Nasıl Açıklanmalıdır?
Manevi tazminat sabit tarifeye bağlı değildir. Müdahalenin süresi, ağırlığı, kişinin yaşı, aile ve meslek hayatına etkisi, kamuya yansıma ve ihlalin niteliği dikkate alınır.
Talep edilen tutarın neden hakkaniyetli olduğu somut olay üzerinden açıklanmalıdır. Yalnız yüksek bir rakam yazılması, manevi zararın gerekçelendirilmesi anlamına gelmez.
Ölçüsüz Arama Tazminatı Nasıl İspatlanır?
CMK 141/1-i kapsamında aramanın hangi nedenle ölçüsüz olduğu ve bu uygulamanın hangi zararları doğurduğu gösterilmelidir. Fotoğraf, video, tamir faturası ve arama tutanağı önemlidir.
Bu özel tazminat nedeni için CMK 141 ölçüsüz arama tazminatı rehberimiz incelenebilir.
Haksız Elkoyma veya Geç İade Tazminatı
CMK 141/1-j; koşulları oluşmadan elkoyma, kötü muhafaza, amaç dışı kullanım ve zamanında iade etmeme hâllerini kapsar. Elkoyma/iade tarihleri, adli emanet kayıtları ve eşyanın ekonomik kullanım değeri önemlidir.
Ayrıntılı açıklama için haksız elkoyma ve geç iade tazminatı rehberimiz incelenebilir.
Tazminat Komisyonu Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?
CMK 141’in güncel metninde bazı özel tazminat bentleri bakımından başvurunun 6384 sayılı Kanun kapsamındaki Tazminat Komisyonu tarafından karara bağlanmasına ilişkin düzenlemeler bulunur. Bu nedenle her CMK 141 talebinin otomatik olarak ağır ceza mahkemesine yöneltileceği varsayılmamalıdır.
Somut talebin dayandığı bent önce belirlenmeli; güncel CMK 141/2 ve 6384 sayılı Kanun kontrol edilmelidir. Komisyon kapsamı dışında kalan klasik CMK 142 tazminat istemlerinde ağır ceza mahkemesi usulü uygulanır.
Duruşma Yapılır mı?
CMK 142 tazminat yargılamasında mahkeme, dosya ve tarafların sunduğu deliller üzerinden zararı araştırır; kanunda öngörülen usule göre ilgili taraf ve Hazine temsilinin katılımı sağlanır. Maddi zarar hesabında gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılabilir.
Başvuru sahibi yalnız dilekçe vermekle yetinmemeli, zarar hesabını destekleyen belgeleri baştan düzenli sunmalıdır.
Tazminat Kararına Karşı Kanun Yolu Var mı?
CMK 142 kapsamında ağır ceza mahkemesinin verdiği tazminat kararlarına karşı Ceza Muhakemesi Kanununun ilgili kanun yolu hükümleri uygulanır. Kararın tebliğinden sonra güncel kanun yolu süresi ve merci mutlaka kararın başındaki/sonundaki kanun yolu bildirimi ile güncel CMK metninden kontrol edilmelidir.
Tazminat Komisyonu kapsamındaki özel başvurularda ise 6384 sayılı Kanundaki özel itiraz yolu uygulanır; iki süreç birbirine karıştırılmamalıdır.
Tazminat Davasında Faiz İstenebilir mi?
Maddi veya manevi tazminata faiz talebi, istem ve güncel yargısal uygulama çerçevesinde değerlendirilir. Dilekçede faiz isteniyorsa başlangıç tarihi ve talebin hukuki dayanağı açıkça yazılmalıdır.
Mahkemenin taleple bağlılık ve tazminat hesabı ilkeleri nedeniyle faiz konusu sonradan varsayılmamalıdır.
Avukatlık Ücreti ve Yargılama Gideri
Tazminat davasında vekâlet ücreti ve yargılama giderleri hükmün sonucuna ve ilgili tarife/usul hükümlerine göre değerlendirilir. Başvuru sahibi zarar kalemlerini açık yazmalı ve ayrıca yargılama giderleriyle vekâlet ücretine karar verilmesini talep edebilir.
Resmî Kaynaklar
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun güncel m.141-144 hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Tazminat Komisyonu kapsamına giren özel başvurular bakımından 6384 sayılı Kanunun güncel metni ve Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonu duyuruları esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
CMK 142 tazminat süresi kaç aydır?
Kesinleşmenin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay içinde başvuru yapılmalıdır.
Bir yıllık süre ne demektir?
Her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıllık üst süre vardır; tebliğ gecikse bile bu üst sınır dikkate alınır.
Tazminat davası nerede açılır?
Kanunun özel Komisyon yolu öngörmediği CMK 141 taleplerinde CMK 142’deki ağır ceza mahkemesi yetki kuralı uygulanır.
Kararı veren mahkeme tazminat davasına bakabilir mi?
CMK 142, tazminat konusu işlemle ilişkili mahkeme bulunması hâli için özel yetki düzenlemesi getirir.
Dilekçede zarar miktarı yazılmalı mı?
Evet. Zarara yol açan işlem ile zararın niteliği ve niceliği açıkça gösterilmelidir.
Eksik belge varsa dava hemen reddedilir mi?
Kanun eksikliğin tamamlatılmasına ilişkin usul öngörür; verilen sürede tamamlanmaması ret sonucuna yol açabilir.
Manevi tazminat için fatura gerekir mi?
Hayır. Manevi zarar olayın etkileri üzerinden değerlendirilir; ancak somut olgularla gerekçelendirilmelidir.
Her CMK 141 talebi ağır ceza mahkemesine mi yapılır?
Hayır. Güncel CMK 141’de Tazminat Komisyonuna bırakılan özel bentler varsa o taleplerde özel yol uygulanır.
Tazminat kararına itiraz edilebilir mi?
Başvurunun türüne göre CMK veya 6384 sayılı Kanundaki ilgili kanun yolu uygulanır.
Süre hesabında UYAP kapanış tarihi yeterli mi?
Hayır. Kesinleşme şerhi ve kesinleşmenin tebliğ tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Sonuç
CMK 142 tazminat başvurusunda en kritik üç unsur doğru hukuki bent, doğru merci ve süredir. Kesinleşmenin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıllık üst süre birlikte takip edilmelidir. Komisyon kapsamına girmeyen taleplerde zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesi esas alınır ve kanundaki özel bağlantı hâli ayrıca kontrol edilir.
Dilekçede koruma tedbirinin kronolojisi, kesinleşme ve tebliğ tarihleri, maddi zarar hesabı, manevi zarar gerekçesi ve bütün destekleyici belgeler eksiksiz sunulmalıdır. Başvuru öncesinde güncel CMK 141/2 ve 6384 sayılı Kanun kontrol edilerek talebin Tazminat Komisyonuna mı yoksa ağır ceza mahkemesine mi ait olduğu kesinleştirilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 16 Eylül 2026. İçerik 5271 sayılı CMK m.141-144 ve 6384 sayılı Kanunun güncel başvuru rejimi esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
