Borsa İstanbul Temsilcisinin Yükümlülükleri Nelerdir? Yönetmelik m.9 | 2026
Yönetmelik m.9 kimlere uygulanır?
Yönetmeliğin 9. maddesi, Borsa İstanbul’da işlem yapma yetkisi verilen kuruluşların Borsa veya takas ve saklama işlemlerinde kendilerini temsil etmek üzere görevlendirdiği temsilcilerin yükümlülüklerini düzenler. Temsilcinin statüsü Yönetmeliğin 7. maddesinde kurulurken, 9. madde bu statünün hangi davranış yükümlülükleriyle kullanılacağını belirler.
Bu nedenle m.7 ile m.9 birlikte okunmalıdır. Kuruluş, temsilciyi Borsanın belirlediği şekil ve şartlara uygun temsil belgesiyle bildirir; temsilci ise yetkiyi kullanırken m.9’daki kişisel yükümlülüklere uyar. Temsilci görevlendirme ve değişiklik bildirimi ayrıntıları için Borsa İstanbul temsilci bildirimi m.7 rehberimize bakılabilir.
Madde 9, temsilcinin yalnız işverene karşı iş sözleşmesinden doğan sorumluluklarını değil, Borsa düzeni içindeki özel görevlerini tanımlar. Dolayısıyla temsilci aynı fiille hem kurum içi disiplin kurallarını hem Borsa düzenlemelerini ihlal edebilir. Somut olayda hukuki sonuç, fiilin niteliği ve ilgili diğer düzenlemelerle birlikte belirlenir.
İyi niyet ve dürüstlük yükümlülüğü ne anlama gelir?
m.9’un ilk bendine göre temsilci; kendisini temsilci tayin eden kuruluşa, bu kuruluşun müşterilerine ve diğer işlem yapma yetkisi verilenlere karşı iyi niyet ve dürüstlük ilkelerine uygun davranmak zorundadır. Bu hüküm, temsilcinin aynı anda birden fazla ilişki bakımından dürüst davranma borcu bulunduğunu açıkça gösterir.
Kuruluşa karşı dürüstlük; verilen görev ve yetkinin amacı dışında kullanılmamasını, kurum kayıtlarının gerçeğe uygun tutulmasını ve çıkar çatışmalarının gizlenmemesini gerektirir. Müşteriye karşı dürüstlük; emrin talimata uygun iletilmesi, müşteri iradesinin değiştirilmemesi ve müşterinin aleyhine yetkisiz işlem yapılmamasını gerektirir. Diğer işlem yapma yetkisi verilenlere karşı dürüstlük ise Borsa piyasasının güvenilir işleyişiyle doğrudan bağlantılıdır.
Dürüstlük yükümlülüğü soyut bir nezaket kuralı değildir. Temsilcinin emir, işlem, bilgi, belge ve sistem erişimiyle ilgili bütün faaliyetlerinin hukuki değerlendirilmesinde temel davranış standardıdır. Yönetmeliğin 53. maddesinde bazı kusurlu veya kasıtlı davranışların disiplin cezasına bağlanmış olması, bu davranış standardının yaptırım sistemiyle desteklendiğini gösterir.
Temsilci hangi mevzuata uymak zorundadır?
m.9 temsilcinin sermaye piyasası mevzuatına, Borsa düzenlemelerine ve ilgili diğer düzenlemelere uymasını zorunlu tutar. Bu nedenle temsilci yalnız 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve Yönetmelik metnini bilmekle yetinemez; görev yaptığı piyasa, pazar, platform veya sisteme ait Borsa düzenlemeleri de görev alanının parçasıdır.
Emir iletimi yapan bir temsilci için müşteri emirleri ve Borsa emir kuralları; takas veya saklama sürecinde görev yapan bir temsilci için takas ve temerrüt düzenlemeleri; kotasyon sürecinde çalışan bir temsilci için kotasyon ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleri ön plana çıkar. Hangi kuralların uygulanacağı temsilcinin fiilen yaptığı işleve göre belirlenir.
Kuruluşun da m.8 uyarınca mevzuata ve Borsa düzenlemelerine uyma yükümlülüğü vardır. Bu iki hüküm birbirini tamamlar: m.8 kuruluşun sürekli uyum yükümlülüklerini, m.9 ise temsilcinin kişisel davranış yükümlülüklerini düzenler.
Borsa görevlileri temsilciden bilgi ve belge isteyebilir mi?
Evet. Yönetmelik m.9, temsilcinin Borsa görevlileri tarafından istenecek her türlü bilgi ve belgeyi vermesini açık yükümlülük olarak düzenler. Bu yükümlülük, Borsanın denetim ve gözetim fonksiyonunun temsilci düzeyindeki karşılığıdır.
İstenen bilginin temsilcinin görev alanıyla ilişkili olması halinde temsilci, kurum içi süreçleri gerekçe göstererek Borsa talebini kendiliğinden cevapsız bırakamaz. Talep kurumsal onay veya hukuk/uyum incelemesi gerektiriyorsa bu süreç hızla işletilmeli; cevap süresi kaçırılmamalıdır. Belgenin hangi tarihte, hangi görevliye ve hangi kanaldan sunulduğu kaydedilmelidir.
Temsilcinin elinde bulunmayan veya erişim yetkisi dışında kalan bir belge talep edildiğinde de talep gizlenmemeli; kurumun yetkili birimine derhal aktarılmalıdır. “Bende yok” ifadesi, kuruluş nezdinde mevcut olan ve Borsanın görev alanına giren bir belgenin sunulmaması için yeterli gerekçe oluşturmaz.
Borsa incelemesine yardım ve kolaylık gösterme yükümlülüğü
m.9’a göre temsilci, Borsa görevlilerince yapılacak incelemelerde gerekli yardım ve kolaylığı göstermek zorundadır. Bu yükümlülük yalnız belge teslimini değil, incelemenin fiilen yürütülmesine engel olmamayı da kapsar. Sistem kayıtlarının gösterilmesi, işlem akışının açıklanması, yetki ve erişim bilgilerinin doğrulanması veya belirli kayıtların bulunmasına yardımcı olunması bu kapsamda gündeme gelebilir.
Yönetmeliğin 45. maddesi Borsaya geniş bilgi ve belge isteme yetkisi tanır. m.9 ise temsilciyi bu denetim ilişkisinin doğrudan muhataplarından biri haline getirir. Temsilcinin incelemeyi geciktirmesi, kayıtları saklaması veya gerçeğe aykırı bilgi vermesi olayın niteliğine göre disiplin hükümlerini de gündeme getirebilir.
İnceleme sırasında sözlü açıklama verilmişse temsilci hangi konuda ne söylediğini kurum içinde kayıt altına almalıdır. Tutanak düzenlenmişse içeriği okunmadan imzalanmamalı; maddi hata varsa imzadan önce düzeltilmesi istenmelidir. Borsa mevzuatındaki tutanak düzeni ayrıca ilgili denetim hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Temsilcinin yetkisi sınırsız mıdır?
Hayır. Temsilcinin yetkisi hem temsil ettiği kuruluşun Borsa nezdindeki işlem yapma yetkisiyle hem de kendisine verilen temsil kapsamıyla sınırlıdır. Kuruluşun yetkili olmadığı bir piyasada temsilci kişisel girişimiyle işlem yetkisi yaratamaz. Aynı şekilde temsil belgesinde veya sistem profilinde tanımlanmayan bir fonksiyon da kendiliğinden kullanılamaz.
Yetki sınırı teknik erişim kontrolleriyle desteklenmelidir. Kullanıcı hesabında yalnız görev için gerekli piyasa ve işlem fonksiyonları açık olmalı; ortak kullanıcı hesabı veya şifre paylaşımı yapılmamalıdır. Böylece hem yetkisiz işlem riski azaltılır hem geçmiş bir emrin hangi kişi tarafından gönderildiği ispatlanabilir.
Görev değişikliği veya işten ayrılma halinde temsil yetkisi ile sistem erişimi aynı süreçte güncellenmelidir. m.8, temsilcilerin yetkilerindeki değişikliklerin gerçekleştiği tarihte Borsaya bildirilmesini ayrıca zorunlu tutar. Bu nedenle insan kaynakları kaydı, Borsa bildirimi ve teknik erişim yönetimi birbiriyle bağlantılı yürütülmelidir.
Temsilcinin sorumluluğu kuruluşun sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?
Hayır. Temsilcinin m.9 kapsamında kişisel yükümlülüklerinin bulunması, işlem yapma yetkisi verilen kuruluşun m.8’deki iç kontrol, risk yönetimi, emir güvenliği ve personel gözetimi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Aynı olayda temsilcinin kişisel eylemi ile kuruluşun kontrol eksikliği ayrı hukuki değerlendirmelere konu olabilir.
Örneğin temsilci yetki sınırı dışında emir iletmişse temsilcinin davranışı incelenir; fakat kuruluşun bu işlemi teknik olarak neden engelleyemediği, kullanıcı yetkisinin neden fazla geniş tanımlandığı veya periyodik erişim kontrolünün yapılıp yapılmadığı da araştırılabilir. Kuruluşun “temsilci yaptı” savunması tek başına kurumun kendi yükümlülüklerini kaldırmaz.
Tersine, kuruluşun prosedür eksikliği de temsilcinin açık kasıtlı davranışını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle sorumluluk analizi kişi, kurum, yetki, talimat, teknik kontrol ve işlem kaydını birlikte kapsamalıdır.
Temsilci müşteri emrinde hangi kayıtları korumalıdır?
Temsilcinin görev alanı müşteri emirleriyle bağlantılıysa, emrin kaynağı, zamanı, içeriği, değişiklik veya iptal talimatı, Borsaya iletim zamanı ve gerçekleşme sonucu izlenebilir olmalıdır. Yönetmeliğin 29. maddesi müşteri emirlerinin Borsaya iletilmesine ilişkin temel kuralları düzenler; temsilci m.9 kapsamındaki dürüstlük ve mevzuata uyum yükümlülüğü nedeniyle bu emir akışında özel özen göstermek zorundadır.
Telefon, elektronik kanal veya diğer geçerli yöntemlerle alınan talimatların kayıt biçimi ilgili SPK ve Borsa düzenlemelerine göre belirlenir. Temsilci, kurumun kayıt sistemini devre dışı bırakarak kişisel mesajlaşma kanalı üzerinden emir yürütmemelidir. Kayıt dışı kanal, hem ispat hem müşteri güvenliği hem de denetim açısından ciddi risk yaratır.
Emrin reddedilmesi, değiştirilmesi veya iptal edilmesi gereken durumlarda da ilgili Borsa ve müşteri emri kuralları uygulanmalıdır. Temsilcinin kişisel takdiri mevzuat ve müşteri talimatının yerine geçmez.
Çıkar çatışması olduğunda temsilci nasıl davranmalıdır?
m.9’daki iyi niyet ve dürüstlük yükümlülüğü, temsilcinin kişisel çıkarı ile müşteri veya kurum çıkarının çatıştığı durumların gizlenmemesini gerektirir. Kuruluşun çıkar çatışması politikası ve sermaye piyasası düzenlemeleri uyarınca temsilci ilgili durumu yetkili birime bildirmeli ve gerekiyorsa işlemden çekilmelidir.
Temsilcinin kendi hesabı, yakını, ilişkili kişi veya menfaat bağlantılı hesap lehine müşteri emrinin önüne geçmesi; müşterinin emrinden öğrenilen bilgiyi kişisel işlemde kullanması veya kurumun işlem sırasını kişisel menfaat için değiştirmesi dürüstlük yükümlülüğüyle bağdaşmaz. Fiilin niteliğine göre sermaye piyasası mevzuatındaki daha ağır hükümler de gündeme gelebilir.
Kuruluş, çıkar çatışması beyanlarını düzenli olarak yenilemeli ve personel işlemlerini risk bazlı biçimde izlemelidir. Temsilci açısından da yalnız yıllık beyan değil, yeni bir çıkar çatışması doğduğu anda bildirim esastır.
Bilgi güvenliği ve temsilci yükümlülüğü
Temsilci, görevi nedeniyle müşteri bilgilerine, emir akışına, piyasa verisine ve kurumun sistemlerine erişebilir. Bu erişim yalnız görev amacıyla kullanılmalıdır. Kullanıcı adı ve şifre paylaşımı, yetkisiz kişiye ekran veya veri aktarımı, kişisel cihazda izinsiz kayıt tutma veya kurum dışına veri çıkarma hem kurumun m.8’deki güvenlik yükümlülüklerini hem temsilcinin m.9’daki mevzuata uyum sorumluluğunu etkiler.
Kuruluşun siber güvenlik, erişim kontrolü ve veri kaybı önleme politikaları Borsa düzenlemeleriyle uyumlu biçimde temsilcilere uygulanmalıdır. Erişim yetkileri görev değişikliklerinde güncellenmeli, kritik işlem sistemlerinde güçlü kimlik doğrulama kullanılmalı ve kullanıcı hareketleri kaydedilmelidir.
2026 temsilci uyum kontrol listesi
Temsilci göreve başlamadan önce temsil belgesi ve sistem erişimi doğrulanmalıdır. Görev tanımı ve piyasa kapsamı yazılı olmalıdır. Temsilci, görev yaptığı piyasanın güncel Borsa düzenlemelerini okumalı ve değişiklikler kendisine duyurulmalıdır. Müşteri emri, bilgi-belge talebi, denetim, çıkar çatışması ve bilgi güvenliği süreçleri ayrı prosedürlerle gösterilmelidir.
Periyodik kontrolde şu sorulara cevap verilmelidir: Temsil belgesi hâlen geçerli mi? Borsa kaydı ile görev tanımı aynı mı? Kullanıcı hesabı yalnız gerekli yetkileri mi içeriyor? Müşteri emirleri izlenebilir mi? Borsa bilgi-belge taleplerine zamanında cevap verilmiş mi? Eğitim ve mevzuat güncellemeleri tamamlanmış mı? Çıkar çatışması ve personel işlem kayıtları güncel mi? İşten ayrılan veya görevi değişen temsilcinin erişimi kapatılmış mı?
Tespit edilen eksiklikler için sorumlu kişi ve kapanış tarihi belirlenmeli, düzeltmenin yapıldığı belgeyle ispatlanmalıdır. Böylece temsilci uyumu yalnız personel dosyasında duran bir form değil, sürekli izlenen bir kontrol alanı haline gelir.
m.9 ihlali hangi sonuçları doğurabilir?
m.9’daki yükümlülüklere aykırılığın sonucu fiilin niteliğine göre belirlenir. Yönetmeliğin disiplin hükümleri temsilcilere de uygulanabilecek uyarma, kınama, para cezası, geçici işlem yapma yetkisi kaldırma veya temsilcilikten çıkarma sonuçları öngörür. Hangi yaptırımın uygulanacağı için m.51–55 arasındaki disiplin hükümleri ve somut fiil birlikte incelenir.
Fiil aynı zamanda 6362 sayılı Kanun kapsamında suç, piyasa bozucu eylem veya başka bir hukuka aykırılık oluşturuyorsa Borsa disiplin süreci tek hukuki sonuç değildir. Borsa, ilgili hükümler çerçevesinde Kurula bildirim yapabilir; ayrıca özel hukuk, ceza hukuku veya iş hukuku sonuçları doğabilir.
Bu nedenle temsilcinin görev tanımı ve eğitiminde yalnız işlem teknikleri değil, kişisel hukuki sorumluluk da açık biçimde anlatılmalıdır.
Temsilci için eğitim ve mevzuat güncelleme sistemi nasıl kurulmalıdır?
m.9 temsilcinin sermaye piyasası mevzuatına ve Borsa düzenlemelerine uyma yükümlülüğünü kişisel olarak kurduğu için, göreve başlama eğitimi tek başına yeterli değildir. İlgili piyasa kuralları değiştiğinde temsilciye güncel metin ulaştırılmalı, değişikliğin günlük iş akışındaki sonucu açıklanmalı ve kritik değişikliklerde eğitim kaydı tutulmalıdır.
Eğitim içeriği temsilcinin gerçek görevine göre hazırlanmalıdır. Emir iletiminde çalışan kişi için emir kabulü, değişiklik, iptal ve kayıt kuralları; takas birimindeki kişi için teslim, ödeme, temerrüt ve teminat süreçleri; denetim muhatabı olan kişi için bilgi-belge teslim ve tutanak usulü öne çıkar. Her temsilciye ilgisiz genel sunum vermek yerine yetki profiline göre eğitim matrisi kullanılması daha doğru bir iç kontrol yöntemidir.
Temsilcinin verdiği yanlış bilgi nasıl ele alınmalıdır?
Borsa görevlisine sunulan bilgi veya belgede hata fark edildiğinde temsilci ve kurum hatayı gizlememeli; doğru kayıt tespit edilir edilmez ilgili birim üzerinden düzeltme yapılmalıdır. İlk gönderimin tarihi, hatanın nasıl fark edildiği ve düzeltilmiş belgenin hangi tarihte sunulduğu kayıt altına alınmalıdır. Bilerek gerçeğe aykırı bilgi verilmesi ile sonradan tespit edilen maddi hata aynı hukuki nitelikte değildir; somut olayın niteliği disiplin hükümleri bakımından ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle Borsaya gönderilen kritik bilgiler mümkünse ikinci kontrol sürecinden geçirilmelidir. Özellikle işlem kayıtları, müşteri hesapları, temsil yetkileri ve mali verilerde kaynak sistem ile gönderilen rapor arasında mutabakat yapılması temsilcinin kişisel hata riskini azaltır.
Temsilci dosyasında hangi belgeler tutulmalıdır?
Temsilci dosyasında Borsaya sunulan temsil belgesi, kurum içi görevlendirme, görev tanımı, yetki matrisi, sistem kullanıcı profili, eğitim kayıtları, lisans veya nitelik belgeleri, çıkar çatışması beyanları, Borsa bilgi talepleri ve verilen cevaplar, görev/yetki değişiklikleri ve yetki sona erdiğinde erişim kapatma kayıtları bulunmalıdır. Böyle bir dosya hem m.7’deki temsil statüsünü hem m.9’daki yükümlülüklerin nasıl uygulandığını birlikte gösterir.
Dosya yalnız insan kaynaklarında tutulmamalı; uyum ve bilgi teknolojileri kayıtlarıyla eşleştirilmelidir. Geçmiş işlem uyuşmazlığında temsilcinin o tarihte hangi sistem yetkisine sahip olduğu ve hangi eğitimleri aldığı ancak tarihçeli kayıtlarla kesin biçimde ortaya konabilir.
Resmî kaynaklar
Güncel Yönetmelik ve Borsa alt düzenlemeleri için Borsa İstanbul Yönetmelikler, Sermaye Piyasası Kurulu mevzuatı için SPK, yürürlükteki mevzuat kontrolü için Mevzuat Bilgi Sistemi kullanılmalıdır. Bu yazı 16 Eylül 2026 itibarıyla güncel düzenleme esas alınarak hazırlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
1. Borsa temsilcisinin temel yükümlülüğü nedir?
Temsilci iyi niyet ve dürüstlükle hareket etmeli, sermaye piyasası mevzuatına ve Borsa düzenlemelerine uymalıdır.
2. Temsilci müşteriye karşı da sorumlu mudur?
Evet. m.9 iyi niyet ve dürüstlük yükümlülüğünü temsil edilen kuruluşun müşterilerine karşı da açıkça düzenler.
3. Borsa temsilciden doğrudan bilgi isteyebilir mi?
Evet. Temsilci Borsa görevlilerinin istediği bilgi ve belgeleri vermek zorundadır.
4. İncelemeye yardım etmek zorunlu mu?
Evet. Temsilci Borsa görevlilerinin incelemelerinde gerekli yardım ve kolaylığı göstermek zorundadır.
5. Temsilcinin yetkisi kuruluşun yetkisinden geniş olabilir mi?
Hayır. Temsilci, kuruluşun işlem yapma yetkisi ve kendisine tanımlanan temsil kapsamı içinde hareket eder.
6. Temsilci değişikliği Borsaya bildirilir mi?
Evet. Temsilci yetkilerindeki değişiklikler m.8 ve ilgili Borsa düzenlemeleri uyarınca bildirilmelidir.
7. Temsilcinin kişisel sorumluluğu kuruluşu tamamen kurtarır mı?
Hayır. Kuruluşun kendi iç kontrol ve gözetim yükümlülükleri ayrıca devam eder.
8. Yönetim Kurulu temsilcilere ek yükümlülük koyabilir mi?
Evet. m.9’un ikinci fıkrası temsilcilerin tabi olacağı diğer yükümlülüklerin Yönetim Kurulu tarafından belirlenebileceğini düzenler.
9. Temsilci Borsa sistem erişimini başkasıyla paylaşabilir mi?
Yetkisiz erişim ve kullanıcı paylaşımı Borsa ve kurum güvenlik kurallarıyla bağdaşmaz; kişisel ve izlenebilir erişim kullanılmalıdır.
10. m.9 ihlalinde disiplin cezası uygulanabilir mi?
Fiilin niteliğine göre Yönetmeliğin m.51–55 arasındaki disiplin hükümleri uygulanabilir; ayrıca başka hukuki sonuçlar da doğabilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
