Borsa İstanbul’da İşlem Yetkisi Verilenlerin Yükümlülükleri Nelerdir? m.8 | 2026

Yönetmelik m.8 neden temel uyum maddesidir?

Borsa İstanbul’da işlem yapma yetkisi almak, yalnız başvuru ve yetki belgesiyle tamamlanan tek seferlik bir süreç değildir. Yönetmelik m.8, yetki verildikten sonra kuruluşun faaliyeti boyunca devam eden temel yükümlülükleri tek maddede toplar. Bu nedenle m.5 yetkinin kazanılmasını, m.8 ise yetkinin hukuka uygun biçimde kullanılmasını düzenleyen ana hükümlerden biridir.

Madde kapsamındaki yükümlülüklerin önemli kısmı günlük faaliyetle doğrudan bağlantılıdır. Müşteri emrinin doğru iletilmesi, teminatın zamanında tamamlanması, Borsa incelemesine bilgi verilmesi, bilişim güvenliğinin korunması veya yönetici değişikliğinin bildirilmesi gibi konular yalnız yıllık denetim döneminde değil, olay gerçekleştiği anda önem kazanır.

İşlem yapma yetkisinin alınmasına ilişkin ayrıntılı süreç için m.5 işlem yapma yetkisi rehberimize; temsilci sistemi için m.7 temsilci rehberimize bakılabilir.

Müşterilere karşı dürüstlük ve mevzuata uyum yükümlülüğü

Madde 8’in ilk yükümlülüğü, işlem yapma yetkisi verilenlerin müşterilerine ve diğer işlem yapma yetkisi verilenlere karşı iyi niyet ve dürüstlük ilkelerine uygun davranmasıdır. Bu ilke, müşteri emrinin alınmasından bilgi verilmesine, ücretlendirmeden çıkar çatışmasının yönetimine kadar bütün ilişkiyi etkiler.

İkinci temel yükümlülük, sermaye piyasası mevzuatına, Borsa düzenlemelerine, Borsaca alınan kararlara, ilgili diğer düzenlemelere ve Borsa düzeni ile disiplinine uygun hareket etmektir. Bu hüküm yalnız kanun ve yönetmelik seviyesindeki normları değil, Borsanın yetkisi kapsamında çıkardığı piyasa düzenlemelerini ve kararlarını da uyum sisteminin parçası haline getirir.

Kuruluşun uyum fonksiyonu bu nedenle mevzuat değişikliklerini izleyen pasif bir arşiv birimi olmamalıdır. Yeni düzenleme veya Borsa kararı yayımlandığında hangi iş sürecinin değişeceği, hangi personele duyurulacağı, bilgi sisteminde hangi parametrenin güncelleneceği ve hangi müşteri dokümanının revize edileceği belirlenmelidir.

Sigorta ve teminat yükümlülükleri nasıl işler?

Madde 8, müşterilere ve üçüncü kişilere karşı doğabilecek mali ve hukuki sorumluluğu teminat altına almak üzere Borsa tarafından öngörülen genel ve özel nitelikteki sigorta ve diğer düzenlemelere uyulmasını zorunlu kılar. Kuruluş, faaliyet alanına ilişkin güncel Borsa düzenlemesinde sigorta veya benzeri güvence şartı varsa bunu yerine getirmelidir.

Ayrıca Borsa düzenlemelerinde öngörülen teminatların süresi içinde yatırılması gerekir. Teminat yükseltilmesine karar verilmesi veya mevcut teminatın eksilmesi halinde kuruluş eksikliği süresi içinde tamamlamalıdır. Yönetmeliğin 10. maddesi teminat türleri ve teminat rejimini ayrıca düzenlediği için m.8’deki yükümlülük m.10 ile birlikte okunmalıdır.

Teminat yönetiminde yalnız nominal tutar izlenmemelidir. Teminatın hangi varlık türünde verildiği, değerleme sonucu kabul edilen tutar, bloke durumu, eksilme eşiği, tamamlama süresi ve ilgili piyasa ayrı ayrı takip edilmelidir. Günlük değer değişimleri teminat açığı oluşturabiliyorsa sistem otomatik uyarı üretmelidir.

Borsa incelemesine izin verme ve belge sunma yükümlülüğü

İşlem yapma yetkisi verilen kuruluş, Borsa veya Borsa personeli tarafından yapılacak incelemelere izin vermek, istenen her türlü bilgi ve belgeyi vermek ve gerekli yardım ile kolaylığı göstermek zorundadır. Bu yükümlülük m.45’teki geniş bilgi-belge isteme yetkisiyle de tamamlanır.

Kuruluş “ticari sır”, “müşteri ilişkisi” veya kurum içi gizlilik gerekçesiyle Borsanın görev alanına giren ve usulüne uygun istenen bilgileri kendiliğinden vermekten kaçınamaz. Hangi bilgilerin hangi kanaldan, kim tarafından ve hangi süre içinde sunulduğu kayıt altına alınmalıdır. Belge tesliminin sözlü talimatlarla yürütülmesi, sonradan teslim tarihi ve içerik konusunda ispat sorunu yaratabilir.

Madde 8 ayrıca yıllık faaliyet sonuçları, finansal tablolar, bağımsız denetim raporları ve Borsanın talep edeceği diğer rapor ve belgelerin ilgili düzenlemelerde öngörülen sürelerde Borsaya verilmesini zorunlu tutar. Takvimsel raporlamalar için uyum takvimi oluşturulması, sorumlu kişilerin ve yedeklerin önceden belirlenmesi gerekir.

Dava ve icra takipleri ne zaman Borsaya bildirilir?

Madde 8’de somut bir bildirim yükümlülüğü vardır: işlem yapma yetkisi verilenler, açtıkları davaları ve başlattıkları icra takiplerini derhal; aleyhlerine açılan davaları ve başlatılan icra takiplerini ise öğrendikleri tarihte Borsaya bildirir. Bu hüküm, kuruluşun hukuki risklerinin Borsa tarafından izlenebilmesini sağlar.

Bildirim sistemi kurulurken hukuk biriminin tek başına sorumlu olması yeterli değildir. Şubeler, operasyon, tahsilat, insan kaynakları ve dış avukatlar yeni bir dava veya takip başladığında merkezi hukuk/uyum birimini aynı gün bilgilendirmelidir. Aksi halde kurumun davadan haberdar olduğu tarih ile Borsaya bildirim tarihi arasında açıklanması güç bir gecikme doğabilir.

Bildirim dosyasında dava veya icra takibinin tarafları, esas/takip numarası, konu, talep tutarı varsa mali etkisi, öğrenme veya açılış tarihi ve Borsaya bildirim kanıtı saklanmalıdır. Süreç sonuçlandığında nihai karar veya dosya durumu da ilgili Borsa prosedürüne göre güncellenmelidir.

Aidat, Borsa payı ve diğer mali yükümlülükler

İşlem yapma yetkisi verilenler Borsa payını, aidatları ve diğer mali yükümlülükleri süresi içinde ödemek zorundadır. Bu yükümlülük yetki başvurusundaki ilk ödemelerle sınırlı değildir; faaliyet devam ettiği sürece tahakkuk eden mali kalemler güncel tarife ve Borsa düzenlemelerine göre izlenmelidir.

Mali yükümlülükler için ayrı bir “Borsa ödeme takvimi” tutulması yararlıdır. Faturanın veya tahakkukun tarihi, son ödeme günü, ödeme yapan hesap, dekont, muhasebe kaydı ve hangi piyasa/faaliyetle ilgili olduğu tek dosyada eşleştirilmelidir. Gecikmenin yalnız faiz veya mali sonuç değil, devam eden uyum statüsü bakımından da risk yaratabileceği unutulmamalıdır.

Suiistimal ve yolsuzluğu önleyici denetim süreci

Madde 8, suiistimalleri, yolsuzlukları ve Kanun ile ilgili mevzuata aykırı işlemleri önleyici denetim süreçlerinin kurulmasını ve gerekli tedbirlerin alınmasını açık yükümlülük haline getirir. Bu hüküm, kurumun yalnız gerçekleşmiş ihlale tepki vermesini değil, ihlali önceden azaltacak sistemler kurmasını gerektirir.

İç kontrol yapısında görevlerin ayrılığı, kullanıcı yetkilerinin sınırlandırılması, olağan dışı işlem izleme, personel işlem kontrolleri, müşteri emri ile gerçekleşen işlemin karşılaştırılması, çıkar çatışması kayıtları ve ihbar kanalları yer alabilir. Kontrollerin yalnız prosedürde yazması yetmez; gerçekten işletildiğini gösteren kayıtların üretilmesi gerekir.

Örneğin yüksek riskli bir işlem tipi için ikinci onay mekanizması öngörülmüşse, sistem bu onay olmadan emrin ilerlemesine izin vermemelidir. Manuel istisnalar kayıt altına alınmalı ve sonradan gözden geçirilmelidir. Denetim sonucunda tespit edilen açıklar için düzeltici aksiyon planı hazırlanmalıdır.

Müşteri emirleri ve bilişim sistemleri bakımından sorumluluk

İşlem yapma yetkisi verilen kuruluş, müşterilerin Borsada gerçekleştirilmek üzere verdiği emirleri müşteri talimatlarına ve Borsa düzenlemelerine uygun biçimde Borsaya iletmek zorundadır. Emir içeriğinin değiştirilmesi, geciktirilmesi veya farklı bir işlem türüne dönüştürülmesi ancak hukuki ve sözleşmesel çerçeve izin veriyorsa mümkündür.

Madde 8 bilişim riskini de ayrıntılı biçimde düzenler. Kuruluş, Borsa sistemine gönderdiği emirlerle ilgili riskleri en aza indirecek kontrolleri yapmak, izleme ve kontrol uygulamaları oluşturmak ve Borsa bilişim sistemleri ile piyasa sistemlerinin güvenliğini test eden, tehdit eden veya tehlikeye sokan girişimlerde bulunmamak zorundadır.

Kendi çalışanlarının veya üçüncü kişilerin tahsis edilen altyapıyı kullanarak Borsa sistemlerinin işleyişini engellemesini, riske atmasını veya yanlış çalışmasına yol açmasını önlemek için tedbir alınmalıdır. Yetkisiz erişim, yetkisiz bilgi dağıtımı ve yetkisiz bilgi paylaşımı girişimleri de kontrol edilmelidir. Bu yükümlülük siber güvenliği doğrudan sermaye piyasası uyumunun parçası yapar.

Hangi kurumsal değişiklikler Borsaya bildirilir?

Madde 8; mali durum, ortaklar veya ortakların sermaye payları, yönetim kurulu üyeleri, denetçiler, üst düzey yöneticiler, imzaya yetkili personel, adres ve iletişim bilgileri ile temsilci yetkilerinde meydana gelen değişikliklerin gerçekleştiği tarihte Borsaya bildirilmesini öngörür. Ayrıca her faaliyet için çıkarılan düzenlemelerde bildirilmesi gereken başka değişiklikler de olabilir.

“Gerçekleştiği tarihte” ifadesi, periyodik toplu bildirim yaklaşımının yeterli olmadığını gösterir. Ticaret sicili işlemi, yönetim kurulu kararı veya görev değişikliği kesinleştiğinde Borsa bildirimi iş akışının tetiklenmesi gerekir. Kurum içinde bu değişikliklerden ilk haberdar olan birim ile uyum birimi arasında otomatik bildirim mekanizması kurulmalıdır.

Özellikle ortaklık yapısındaki değişiklikler ve üst düzey yönetici değişimleri yetki şartlarını da etkileyebileceğinden yalnız iletişim güncellemesi gibi görülmemelidir. Değişikliğin Borsa nezdindeki işlem yapma yetkisine, temsil yapısına, teminat veya diğer şartlara etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

2026 için m.8 uyum kontrol listesi

Kuruluşun m.8 uyumu için en az şu başlıklar düzenli kontrol edilmelidir: müşteri emirlerinin talimatla uyumu; Borsa ve SPK düzenlemelerinin güncel takibi; sigorta ve teminatların yeterliliği; teminat tamamlama uyarıları; Borsa inceleme taleplerinin kayıtları; yıllık faaliyet, finansal tablo ve bağımsız denetim raporlarının teslim takvimi; dava ve icra bildirimleri; aidat ve Borsa payı ödemeleri; suiistimal ve yolsuzluğu önleyici kontroller; yetkisiz erişim ve veri paylaşımı önlemleri; kurumsal değişiklik bildirimleri.

Her başlık için “sorumlu birim”, “kontrol sıklığı”, “kanıt belgesi” ve “ihlal halinde eskalasyon” alanları belirlenmelidir. Böylece yükümlülükler soyut bir mevzuat listesi olmaktan çıkar ve ölçülebilir iç kontrol sistemine dönüşür.

m.8 ihlali hangi sonuçlara yol açabilir?

Yükümlülüğün türüne göre sonuç değişir. Eksik teminat, incelemeye izin vermeme veya mali zayıflık gibi bazı durumlar m.11 kapsamında işlem yapma yetkisinin tedbiren kaldırılmasına yol açabilecek sebepler arasında yer alabilir. Disiplin hükümlerine aykırılıklar m.52 ve m.53 kapsamındaki yaptırımları gündeme getirebilir. Piyasa bozucu veya suç niteliğindeki eylemler ise 6362 sayılı Kanun kapsamındaki daha ağır sonuçlara konu olabilir.

Bu nedenle m.8, yalnız “etik davranış” maddesi değildir. Yetki statüsünün devamı, denetim, yaptırım ve piyasa güvenliği bakımından merkezi bir hükümdür. Kuruluşun iç prosedürleri bu maddeyi ayrı ayrı iş süreçlerine dönüştürmelidir.

İhlal tespit edildiğinde nasıl hareket edilmelidir?

Öncelikle ihlalin devam edip etmediği belirlenmeli ve devam eden risk durdurulmalıdır. Örneğin yetkisiz erişim varsa hesap kapatılır; teminat açığı varsa güncel prosedüre göre tamamlanır; gecikmiş bir bildirim varsa doğru ve eksiksiz bilgiyle kayıt altına alınarak yapılır. Ardından olayın başlangıç zamanı, etkilenen işlemler, sorumlu kişiler ve Borsa/SPK bildirim yükümlülüğü değerlendirilir.

İkinci aşamada kök neden analizi yapılmalıdır. Hata insan kaynaklı mı, sistem tasarımı mı, yetersiz kontrol mü, yanlış prosedür mü? Üçüncü aşamada düzeltici ve önleyici tedbirler uygulanmalı; eğitim, sistem kuralı, çift onay, otomatik uyarı veya görev ayrılığı gibi önlemlerle tekrar riski azaltılmalıdır.

Son olarak tüm süreç belgelendirilmelidir. Sonradan yapılacak Borsa veya SPK incelemesinde kurumun yalnız ihlali değil, ihlali nasıl tespit ettiği ve hangi önlemleri aldığı da önem taşıyabilir.

m.8 yükümlülüklerinin yerine getirildiği nasıl ispatlanır?

Uyum bakımından yalnız işlemin yapılmış olması değil, gerektiğinde ispatlanabilmesi de önemlidir. Teminat tamamlama yükümlülüğü için banka dekontu, bloke kaydı ve Borsa kabul kaydı; dava veya icra bildirimi için bildirim tarihi ve teslim/elektronik kayıt; finansal tablo gönderimi için sistem logu ve gönderilen dosyanın sürümü; müşteri emri için talimat, emir iletim kaydı ve gerçekleşme kaydı birlikte saklanmalıdır.

Kurumsal değişikliklerde yönetim kurulu kararı, ticaret sicili belgesi, görev değişikliği yazısı veya ortaklık tablosu ile Borsaya yapılan bildirimin aynı dosyada eşleştirilmesi gerekir. Böylece değişikliğin hangi tarihte gerçekleştiği ve Borsaya hangi tarihte bildirildiği açıkça görülebilir. Temsilci değişikliklerinde ayrıca kullanıcı hesabının kapatıldığı veya yeni yetki profilinin tanımlandığı teknik kayıt korunmalıdır.

İç denetim ve uyum birimi, m.8’deki yükümlülükler için kanıt matrisi hazırlayabilir. Her yükümlülüğün karşısında sorumlu birim, gerçekleşme anı, son tarih, kullanılacak bildirim kanalı, saklanacak belge ve kontrol eden kişi gösterildiğinde mevzuat hükmü günlük operasyonla doğrudan bağlanır. Bu yöntem özellikle personel değişikliklerinde sürecin kişiye bağlı kalmasını önler.

Yönetim kurulunun gözetim sorumluluğu bakımından m.8 nasıl ele alınmalıdır?

m.8’de sayılan yükümlülüklerin önemli bölümü farklı departmanlar tarafından yürütülse de kuruluşun genel uyum yapısı üst yönetim tarafından izlenmelidir. Finans biriminin teminatı, hukuk biriminin davayı, bilgi teknolojilerinin erişim güvenliğini, operasyonun emir akışını yönetmesi yükümlülüklerin birbirinden kopuk olduğu anlamına gelmez. Aynı olay birden fazla m.8 yükümlülüğünü aynı anda etkileyebilir.

Örneğin üst düzey yönetici değişikliği hem Borsaya bildirim hem temsil/erişim hem imza yetkisi hem de iç kontrol matrisinin güncellenmesini gerektirebilir. Bu yüzden önemli değişiklikler için departmanlar arası kontrol listesi kullanılmalı ve dosya ancak bütün yükümlülükler tamamlandıktan sonra kapatılmalıdır. Böyle bir yaklaşım, gecikmiş bildirim ve yetkisiz erişim gibi iki farklı riskin tek olaydan doğmasını önler.

Resmî kaynaklar

Güncel Yönetmelik ve alt Borsa düzenlemeleri için Borsa İstanbul Yönetmelikler, Kurul mevzuatı için Sermaye Piyasası Kurulu, yürürlük kontrolü için Mevzuat Bilgi Sistemi kullanılmalıdır. İçerik 16 Eylül 2026 tarihinde güncel metin üzerinden hazırlanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

1. m.8 sadece yatırım kuruluşlarına mı uygulanır?

Madde, Borsa’da işlem yapma yetkisi verilenlerin yükümlülüklerini düzenler; somut kurumun statüsü ilgili yetkilendirme düzenlemeleriyle belirlenir.

2. Müşteri emri değiştirilerek Borsaya gönderilebilir mi?

Kuruluş, müşteri emirlerini müşteri talimatlarına ve Borsa düzenlemelerine uygun iletmek zorundadır. Değişiklik veya iptal ancak ilgili mevzuat ve emir kuralları çerçevesinde yapılabilir.

3. Teminat eksilirse ne yapılır?

Borsa düzenlemelerinde öngörülen sürede teminat tamamlanmalıdır.

4. Borsa incelemesine izin vermemek mümkün mü?

Hayır. m.8 incelemelere izin verme, istenen bilgi-belgeyi sunma ve gerekli kolaylığı gösterme yükümlülüğü getirir.

5. Kuruluşun açtığı dava Borsaya bildirilir mi?

Evet. Açılan davalar ve başlatılan icra takipleri derhal Borsaya bildirilmelidir.

6. Kuruluşa karşı açılan dava ne zaman bildirilir?

Kuruluş aleyhine açılan dava veya başlatılan icra takibi öğrenildiği tarihte Borsaya bildirilir.

7. Bilişim güvenliği m.8 kapsamında mıdır?

Evet. Yetkisiz erişim, bilgi dağıtımı ve Borsa sistemlerini tehlikeye sokabilecek girişimlere karşı kontrol kurulması açık yükümlülüktür.

8. Ortaklık yapısı değişirse bildirim gerekir mi?

Evet. Ortaklar veya sermaye paylarındaki değişiklikler gerçekleştiği tarihte Borsaya bildirilmelidir.

9. Temsilci yetkisi değişirse Borsaya bildirilir mi?

Evet. Temsilci yetkilerindeki değişiklikler m.8 kapsamında bildirim konusudur.

10. Yönetim Kurulu başka yükümlülükler belirleyebilir mi?

Evet. m.8’in ikinci fıkrası, işlem yapma yetkisi verilenlerin tabi olacağı diğer yükümlülüklerin Yönetim Kurulu tarafından belirlenebileceğini düzenler.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →