Gemi Siciline İlk Kayıtta Hangi Hususlar Yazılır? Mülkiyet İtirazı ve İnşa İpoteklerinin Aktarılması | TTK 963 (2026)

Kısa ve Net Cevap

TTK m.963, ilk tescil başvurusundan sonra gemi siciline hangi kayıtların geçirileceğini ve iki kritik geçiş sorununu düzenler: ilk tescilden önce ileri sürülen mülkiyet itirazı ile yapı hâlindeki gemi sicilindeki ipoteklerin gemi siciline aktarılması. Sicil müdürlüğü, TTK m.960 ve m.961 kapsamında bildirilen ve belgelenen gemi ile malik bilgilerini tescil eder; Türk Bayrağı çekme hakkının dayanağı sicile yansır. Gemi ilk kez gemi siciline geçirilirken mülkiyete yönelik bir itiraz varsa bu itirazın sicilde görünür hâle getirilmesi mümkündür. İnşa hâlindeki gemi sicilinde kayıtlı ipotekler ise gemi tamamlanıp gemi siciline geçtiğinde kanundaki düzen uyarınca dereceleri korunarak aktarılır.

Bu madde özellikle yeni inşa gemi teslimlerinde, tersane finansmanında ve “tescil günü kimin malik olduğu” tartışmalı dosyalarda önemlidir. İlk tescil yalnız teknik bir kayıt değil; daha önce oluşmuş mülkiyet ve teminat ilişkilerinin yeni sicile nasıl taşınacağını belirleyen kritik bir geçiş anıdır.

1. TTK m.963 İlk Tescil Aşamasında Ne Düzenler?

TTK m.959-962, ilk tescilin kim tarafından isteneceğini, hangi bilgilerin bildirileceğini ve bunların nasıl belgelenmesi gerektiğini düzenler. TTK m.963 ise bu hazırlık aşamasından sonra sicile geçirilecek kayıtların ve önceki hukuki durumların yeni sicile taşınmasının hukuki sonucunu kurar.

Bu nedenle m.963’ü yalnız “sicile yazılacak bilgiler” maddesi olarak okumak eksik olur. Maddenin uygulamadaki asıl önemi, gemi daha önce yapı sicilindeyken kurulmuş ipotekler ile ilk tescilden önce ileri sürülmüş mülkiyet itirazlarının yeni sicilde görünür ve korunabilir hâle gelmesidir.

İlk tescil dosyasının hazırlanması bakımından TTK 959-960 ilk tescil başvurusu ve TTK 961 tescil belgeleri rehberleri birlikte okunmalıdır. TTK m.963 bu belgelerin sicil sonucuna dönüşme aşamasıdır.

2. Gemi Siciline Hangi Teknik ve Tanımlayıcı Bilgiler Geçirilir?

İlk kayıt, TTK m.960’ta bildirilen geminin adı, cinsi, esas yapım malzemesi, bağlama limanı, yapım yeri ve yılı, resmî ölçme sonuçları ve makine gücü gibi temel tanımlayıcı veriler üzerine kurulur. Bu bilgiler TTK m.961’e uygun belgelerle desteklenir.

Sicildeki teknik tanımlayıcıların güncel olması, ileride yapılacak satış, ipotek, haciz, sigorta ve liman işlemleri bakımından zorunludur. Gemi adı değişse bile IMO numarası, yapı numarası veya diğer resmî tanımlayıcılar işlem zincirinin aynı gemiye ait olduğunu göstermeye yardımcı olur.

İlk tescilden sonra sicile kayıtlı bir unsur değişirse TTK m.964 devreye girer. Bu nedenle ilk kayıt ile değişiklik kaydı birbirinden ayrılmalıdır. İlk tescilde eksik veya yanlış veri verilmesi, sonraki işlemlerde sürekli düzeltilmesi gereken bir kayıt problemi yaratır.

3. Malik Bilgisi ve Mülkiyetin Dayanağı Sicile Nasıl Yansır?

Malikin kimliği ve gemiyi edinme sebebi ilk tescil başvurusunda açıklanır. Sicil müdürlüğü bu bilgileri belgelerle doğruladıktan sonra malik kaydını oluşturur. Sicilde görünen malik, TTK m.974’te düzenlenen karine nedeniyle sonraki işlemlerde önemli bir hukuki konuma sahiptir.

Bu sebeple özellikle yeni inşa gemilerde tersane, sipariş veren, finansör ve proje şirketi arasındaki sözleşmelerin mülkiyetin kime ve hangi anda geçtiğini açıkça göstermesi gerekir. İnşa bedelinin ödenmesi tek başına her durumda sicil maliki olunduğunu göstermez; sözleşme ve TTK’nın mülkiyet hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

İkinci el ithal gemilerde de yabancı sicil malik kaydı ile satış sözleşmesindeki satıcının aynı kişi olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yabancı sicilden geçişte ayrıca TTK 962 terkin belgesi ve çifte kayıt yasağı uygulanır.

4. Gemi İlk Kez Tescil Edilirken Mülkiyete İtiraz Edilebilir mi?

TTK m.963, ilk tescil sırasında mülkiyete ilişkin bir itirazın sicilde görünür hâle gelmesini sağlayan özel bir mekanizma içerir. Böyle bir itirazın amacı, tescilin üçüncü kişiler bakımından yaratacağı güven etkisi karşısında gerçek hak iddiasının kaybolmasını önlemektir.

İtiraz eden kişi yalnız “gemi benim” şeklinde soyut iddia ileri sürmek yerine mülkiyet iddiasının hukuki ve maddi dayanaklarını ortaya koymalıdır. İnşa sözleşmesi, satış sözleşmesi, ödeme belgeleri, teslim tutanağı, yabancı sicil kaydı veya mahkeme kararı gibi belgeler somut olayın niteliğine göre önem taşır.

İlk tescil tamamlandıktan sonra sicilin gerçek hak durumuna aykırı olduğu iddiası varsa TTK m.975’teki sicilin düzeltilmesi ve m.976’daki itiraz kaydı hükümleri ayrıca gündeme gelir. Dolayısıyla m.963’teki ilk kayıt itirazı ile sonradan ortaya çıkan düzeltme istemi aynı hukuki yol değildir.

5. İnşa Hâlindeki Gemi Üzerindeki İpotek İlk Tescilde Ne Olur?

Gemi inşa hâlindeyken TTK m.986-992 kapsamında yapı siciline kaydedilebilir ve yapı üzerinde ipotek kurulabilir. Gemi tamamlanıp gemi siciline geçtiğinde bu teminatların ortadan kaybolması kredi veren açısından kabul edilemez bir boşluk yaratır. TTK m.963 bu nedenle yapı sicilindeki ipoteklerin yeni gemi siciline aktarılmasını düzenler.

Aktarımın hukuki önemi, ipoteğin yalnız isim olarak devam etmesi değildir. Teminatın derece ve önceliği korunmalıdır. Tersane finansmanı, proje kredisi veya inşa bedeli teminatında kredi kuruluşu, yapım sürecindeki ipotek kaydının tamamlanmış gemi siciline doğru aktarılıp aktarılmadığını kapanış günü kontrol etmelidir.

Bu geçiş, sonradan kurulacak yeni ipoteklerin sırasını da etkileyebilir. Alıcı veya yeni finansör, “gemi yeni tescil edildi, üzerinde ipotek yoktur” varsayımıyla hareket etmemeli; yapı sicili kayıtlarını ve aktarım işlemlerini incelemelidir.

6. Yapı Sicili İpoteğinin Derecesi Neden Önemlidir?

Gemi ipoteğinde sıra, alacağın gemi değerinden hangi öncelikle karşılanacağını etkiler. Yapı hâlinde kurulmuş bir ipotek, gemi tamamlandığında derecesini kaybetseydi finansman güvenliği zedelenirdi. TTK m.963’ün aktarım mantığı bu sürekliliği sağlar.

Yeni bir banka gemi tamamlandıktan sonra kredi kullandıracaksa yapı sicilinden gelen ipoteklerin derecesini, miktarını, kapsamını ve fek şartlarını önceden incelemelidir. Eski finansman kapatılacaksa fek ve yeni ipotek tescili eşzamanlı planlanmalıdır.

İpotek derecesi dışında gemi alacaklısı hakkı gibi kanuni öncelikler de bulunabilir. gemi alacaklısı hakkı rehberi, sicildeki ipotek sırasından farklı kanuni önceliklerin nasıl doğduğunu açıklar.

7. Tersane Tesliminde Sicil ve Finansman Kapanışı Nasıl Yapılmalıdır?

Yeni inşa gemide teslim günü; fiziki teslim, mülkiyetin geçişi, yapı sicilinden çıkış, gemi siciline ilk kayıt, bayrak belgeleri ve ipotek işlemlerinin aynı takvimde yönetildiği bir kapanış günüdür. Bu işlemler arasında zaman boşluğu bırakılması tarafların riskini artırır.

Alıcı, teslimden önce yapı sicili dökümünü almalı; mevcut ipotek, şerh veya haciz olup olmadığını kontrol etmelidir. Tersane, yapım bedeli veya diğer alacakları nedeniyle kanuni ipotek hakkı ileri sürebilecekse TTK m.1013 ayrıca incelenmelidir.

Finansör açısından kredi kullandırım şartları; geminin tam ve geçerli şekilde tescili, eski yapı ipoteklerinin beklenen sırayla aktarılması veya fekki ve yeni gemi ipoteğinin kurulmasıyla ilişkilendirilmelidir. Para transferi sicil işlemlerinden bağımsız bırakılmamalıdır.

8. İlk Tescilde Malik veya İpotek Sırası Tartışmalıysa Hangi Deliller Korunmalıdır?

Uyuşmazlıkta ilk tescil dosyasının tamamı önem taşır: başvuru dilekçesi, yapı sicili kayıtları, satış veya inşa sözleşmesi, ödeme belgeleri, teslim tutanakları, banka yazıları, fek belgeleri, ipotek sözleşmeleri ve sicil müdürlüğünün işlem kayıtları birlikte saklanmalıdır.

TTK m.973 gemi sicilinin açıklığını düzenler. Herkes sicil kayıtlarını inceleyebilir ve örnek alabilir; dosyadaki bazı belgeler için haklı menfaatin inandırıcı biçimde ortaya konulması gerekir. Uyuşmazlık çıkmadan önce güncel sicil örneği almak, sonradan değişen kayıtların tarihsel takibini kolaylaştırır.

İlk tescil yanlış yapılmışsa TTK m.975’teki düzeltme istemi, m.976’daki itiraz kaydı ve gerektiğinde ihtiyati tedbir birlikte değerlendirilmelidir. Üçüncü kişilerin sicile güvenerek hak kazanması riskine karşı hızlı hareket edilmesi gerekir.

9. TTK m.963 Uyuşmazlığında Yargıtay Kararları Nasıl Kullanılmalıdır?

İlk tescil ve yapı ipoteği uyuşmazlıklarında kararın hangi kanun dönemine ait olduğu önemlidir. 6102 sayılı TTK’dan önceki 6762 sayılı Kanun sistematiği ve madde numaraları farklıdır. Eski kararın sonucu güncel hükme doğrudan aktarılmamalıdır.

Bu yazıda doğrulanmamış esas veya karar numarası kullanılmamıştır. Somut dosyada resmî Yargıtay/UYAP kaynaklarından tam metin karar bulunmalı; geminin yapı sicilindeki durumu, ipotek derecesi, ilk tescil tarihi ve tarafların mülkiyet iddiaları karardaki olgularla karşılaştırılmalıdır.

İçtihat kanun metninin yerine geçmez. Önce TTK m.963 ile bağlantılı m.959-962 ve yapı siciline ilişkin m.986-992 uygulanır; sonra benzer uyuşmazlıktaki içtihat değerlendirilir.

10. İlk Kayıt ve Yapı İpoteği Kontrol Listesi

• İlk tescil başvurusundaki gemi ve malik bilgilerini TTK m.960-961 belgeleriyle karşılaştırın.
• Gemi daha önce yabancı sicildeyse terkin belgesini kontrol edin.
• Türkiye’de inşa edilmiş gemide yapı sicili dökümünü alın.
• Yapı sicilinde ipotek, haciz veya şerh bulunup bulunmadığını inceleyin.
• İlk tescilden önce mülkiyet itirazı ileri sürülmüşse dayanak belgeleri dosyalayın.
• Yapı ipoteklerinin gemi siciline aktarımını ve derecelerini doğrulayın.
• Eski finansman kapanacaksa fek belgelerini tescil günü hazır tutun.
• Yeni ipotek kurulacaksa TTK m.1014-1016 koşullarını kapanış planına bağlayın.
• Güncel sicil örneğini tescil tamamlandıktan hemen sonra alın.
• Sicil hatası varsa düzeltme ve itiraz mekanizmalarını gecikmeden değerlendirin.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı TTK
• T.C. UAB Türk Gemi Sicilleri
• Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil
• Denizcilik Genel Müdürlüğü – Gemi Sicil Yönetmeliği

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber TTK m.963 ile bağlantılı m.959-962, m.973-976, m.986-992 ve m.1013-1016 hükümleri; UAB’nin güncel gemi sicili kaynakları kontrol edilerek hazırlanmıştır. Doğrulanmamış içtihat numarası kullanılmamıştır.

Gemi ilk tescili, yapı sicili, gemi ipoteği ve tersane teslim işlemleri Mersin’den Türkiye genelinde takip edilmektedir.

Gemi İlk Tescili İçin İletişim

Son mevzuat ve kaynak kontrolü: 17 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →