Piyasa Gözetimi ve Denetimi Nasıl Yapılır? 7223 m.15 | 2026

Piyasa gözetimi ve denetimi nedir?

Piyasa gözetimi ve denetimi, ürünlerin piyasaya arz edildikten veya piyasada bulunduruldukları sırada mevzuata uygunluklarının kamu otoritesince kontrol edilmesini sağlayan idari denetim mekanizmasıdır. 7223 sayılı Kanun bu denetimi ürün güvenliği sisteminin temel unsurlarından biri olarak düzenler.

Denetimin amacı yalnız ceza vermek değildir. Esas amaç, uygun olmayan veya riskli ürünün tespit edilmesi, uygunsuzluğun giderilmesi ve kullanıcıların korunmasıdır. Bu nedenle denetim sonucunda düzeltici faaliyet, satışın durdurulması, piyasadan çekme veya geri çağırma gibi tedbirler uygulanabilir.

İşletmeler ürünün piyasaya çıkmış olmasını “uygunluk süreci tamamlandı” şeklinde görmemelidir. Piyasa gözetimi, ürün piyasadayken de teknik mevzuata uygunluğun devam ettiğini kontrol eder.

Denetimi hangi kuruluş yapar?

Yetkili kuruluş, ilgili ürün grubunun teknik düzenlemesini hazırlayan, yürüten veya o ürünleri denetlemekle görevli kamu kuruluşudur. Ürün grubuna göre yetkili kuruluş değişebilir. Bu nedenle elektrikli ekipman, makine, yapı malzemesi, oyuncak veya başka ürünler aynı kurum tarafından denetlenmeyebilir.

İşletme kendi ürün portföyü için hangi kamu kuruluşunun yetkili olduğunu önceden belirlemelidir. Denetim yazısı veya talebi geldiğinde doğru birimle iletişim kurulmalı ve kurumun istediği bilgi-belgeler süresinde hazırlanmalıdır.

Birden fazla teknik düzenlemeye tabi ürünlerde birden fazla yetkili kuruluşun görev alanı bulunabilir. Her mevzuat katmanı ayrıca değerlendirilmelidir.

Denetim ne zaman yapılabilir?

Piyasa gözetimi planlı programlar kapsamında, risk analizi sonucunda, ihbar veya şikâyet üzerine, kaza veya ürün güvenliği olayı sonrasında ya da başka bir kamu otoritesinden gelen bilgi üzerine başlatılabilir. Denetimin mutlaka bir tüketici şikâyetine dayanması gerekmez.

Yetkili kuruluşlar piyasadaki ürünleri risk esaslı olarak seçebilir. Önceki uygunsuzluklar, belirli ürün gruplarındaki risk yoğunluğu, ithalat verileri, geri çağırmalar ve piyasa bilgileri denetim önceliğini etkileyebilir.

İşletme bu nedenle yalnız denetim geleceği zaman dosya hazırlamak yerine sürekli uyum sistemi kurmalıdır.

Hangi ürünler denetlenebilir?

7223 sayılı Kanunun kapsamına giren ve piyasada bulunan ürünler, kendi teknik düzenlemeleri ve genel ürün güvenliği kuralları çerçevesinde denetlenebilir. Ürünün yeni, ithal veya yerli olması denetimden otomatik muafiyet yaratmaz.

Değişiklik yapılarak yeniden piyasaya arz edilen kullanılmış ürünler ve Kanunun açıkça kapsadığı eski/kullanılmış ithal ürünler de teknik uygunluk bakımından denetime konu olabilir.

Online satışta sunulan ürünlerin de piyasaya arz ve piyasada bulundurma kuralları geçerlidir; uzaktan satışa ilişkin özel 2026 düzenlemeleri ayrıca uygulanır.

Belge ve işaret kontrolü nasıl yapılır?

Denetimde ürün üzerindeki CE veya diğer uygunluk işaretleri, model/seri/parti bilgileri, imalatçı ve ithalatçı kimlik/adres bilgileri, Türkçe kullanım ve güvenlik talimatları ile ilgili teknik düzenlemenin öngördüğü belgeler kontrol edilebilir.

İşaretin yalnız bulunması yeterli değildir. Ürün modeliyle, uygunluk beyanıyla ve gerekiyorsa onaylanmış kuruluş belgesiyle uyumlu olup olmadığı incelenebilir.

Belge üzerinde başka model bulunması, zorunlu işaretin eksikliği veya imalatçı/ithalatçı bilgilerinin bulunmaması biçimsel görünse bile teknik mevzuat uygunsuzluğu doğurabilir.

İktisadi işletmeciden hangi bilgiler istenebilir?

İmalatçı, yetkili temsilci, ithalatçı ve dağıtıcı kendi kanuni rolleri kapsamında yetkili kuruluşla iş birliği yapmak ve gerekçeli talepler üzerine ürünün uygunluğunu gösteren bilgi ve belgeleri sunmak zorundadır.

Teknik dosya, uygunluk beyanı, test raporları, sertifikalar, üretim/ithalat kayıtları, tedarik zinciri bilgileri, şikâyet ve geri çağırma kayıtları somut denetimin konusuna göre talep edilebilir.

İşletme belgeleri farklı departmanlarda dağınık halde tutmamalı; ürün modeli ve seri/parti bazında erişilebilir bir dosya sistemi oluşturmalıdır.

Fiziksel ürün incelemesi nasıl yürür?

Yetkili kuruluş ürünün fiziksel özelliklerini, işaretlerini, güvenlik bileşenlerini, ambalajını ve kullanıcı bilgilerini inceleyebilir. İnceleme satış noktası, depo, üretim/ithalat ortamı veya mevzuatın izin verdiği başka yerde yapılabilir.

Fiziksel incelemede görülen açık risk, belge denetiminden bağımsız biçimde ilave test veya hızlı tedbir ihtiyacı doğurabilir. Örneğin koruyucu parçası bulunmayan veya ciddi elektriksel tehlike işareti taşıyan ürün yalnız sertifikası var diye güvenli kabul edilmeyebilir.

İşletme denetim tutanağındaki ürün model ve seri bilgilerini kontrol etmeli ve alınan numunenin hangi partiye ait olduğunu kendi kayıtlarında eşleştirmelidir.

Numune ve test ne zaman kullanılır?

Belge veya görsel inceleme ürünün teknik şartları karşılayıp karşılamadığını belirlemeye yetmiyorsa numune alınarak test ve muayene yapılabilir. Test kriteri ilgili teknik düzenleme ve ürün için uygulanabilir standartlara göre belirlenir.

Numunenin doğru ürün ve partiyi temsil etmesi, mühür/teslim kayıtları ve laboratuvar sürecinin izlenebilir olması önemlidir. İşletme aynı partiden kendi referans numunesini veya üretim kalite kayıtlarını da koruyabilir.

Test sonucunun uygunsuzluk göstermesi halinde etkilenen ürün kapsamı ve düzeltici tedbir ayrıca belirlenir.

Riskli ürün ile yalnız uygunsuz ürün arasındaki fark

Her mevzuat uygunsuzluğu aynı risk seviyesinde değildir. Etiket veya belirli belge eksikliği teknik uygunsuzluk oluşturabilirken yangın, elektrik çarpması, boğulma veya ciddi yaralanma ihtimali daha ağır ürün güvenliği riski doğurabilir.

Alınacak tedbirin kapsamı riskin gerçekleşme olasılığı ve zarar ciddiyetiyle bağlantılıdır. Ciddi riskte daha hızlı ve geniş tedbir uygulanması gerekir.

Bununla birlikte düşük riskli görülen uygunsuzluk da giderilmeden ürünün piyasada tutulması her durumda mümkün değildir; teknik düzenlemenin şartı yerine getirilmelidir.

Denetim sonucunda hangi tedbirler gündeme gelir?

Uygunsuzluğun niteliğine göre ürünü uygun hale getirme, piyasaya arzın veya piyasada bulundurmanın durdurulması/sınırlandırılması, piyasadan çekme ve geri çağırma gibi düzeltici tedbirler gündeme gelebilir.

Yetkili kuruluş ekonomik operatörün gönüllü ve yeterli önlem alıp almadığını değerlendirir. Önlem yetersizse kanuni yetkiler kullanılabilir.

Kanunun m.20 hükmündeki idari para cezaları da ihlal edilen yükümlülüğe göre ayrıca uygulanabilir. Ceza tutarları işlem tarihinde geçerli güncel değer üzerinden belirlenir.

İşletme denetimde nasıl hareket etmeli?

Denetim geldiğinde ilk adım ürün güvenliği sorumlusunu ve hukuk/uyum birimini devreye almaktır. Talep edilen ürün, belge ve kayıtlar eksiksiz hazırlanmalı; yanlış veya tahmine dayalı bilgi verilmemelidir.

Tutanağa geçen ürün kodu, seri/parti, alınan numune, belge teslimi ve beyanlar dikkatle kontrol edilmelidir. İşletmenin teknik itirazı veya açıklaması varsa belgeyle desteklenerek sunulmalıdır.

Uygunsuzluk tespit edilirse savunma hazırlamakla yetinmeyip derhal düzeltici faaliyet planı başlatılmalıdır. Riskli ürünün satışına denetim sonucu kesinleşene kadar devam etmek ayrıca zarar yaratabilir.

Piyasa denetimi hazırlık kontrol listesi

Ürün portföyü ve yetkili kuruluş matrisi hazırlanmalı; her ürün için teknik düzenleme, teknik dosya, uygunluk beyanı, işaret ve zorunlu Türkçe belgeler tek dosyada toplanmalıdır.

Model/seri/parti kayıtları tedarik zinciriyle eşleştirilmeli; şikâyet, test ve geri çağırma kayıtları güncel tutulmalıdır. Denetimde belge sunacak sorumlular ve iletişim zinciri önceden belirlenmelidir.

Numune alınması halinde ürün kimliği ve tutanak kayıtları ayrıca takip edilmeli; test sonucu geldiğinde teknik ekip hızlı risk analizi yapmalıdır.

Sonuç olarak piyasa gözetimi ve denetimi, ürün güvenliği mevzuatının sahadaki uygulama mekanizmasıdır. İşletmenin en güçlü hazırlığı, denetim anında belge üretmek değil, ürün piyasaya çıkmadan başlayıp piyasadaki ömrü boyunca devam eden gerçek bir uygunluk sistemi kurmaktır.

İlgili içerikler

• Teknik Düzenlemeye Uygun Olmayan Ürün Satılabilir mi?
• İmalatçı Teknik Dosyayı Kaç Yıl Saklar?
• Ürün Tedarik Zinciri Kayıtları – İzlenebilirlik
• Piyasa gözetimi ve ürün denetimi için iletişim

Resmî kaynaklar

• 7223 sayılı Kanun – Resmî Gazete
• Ticaret Bakanlığı – 7223 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular