Finansal Şirket Kurucu Ortak Şartları Nelerdir? 6361 m.6 | 2026

6361 m.6 Kimlere Uygulanır?

6361 sayılı Kanunun 6. maddesi doğrudan şirket kurucu ortaklarını hedef alır. Ancak denetim yalnız şirket sermayesinde ilk sırada görünen gerçek ve tüzel kişilerle sınırlı değildir. Maddenin ikinci fıkrası, tüzel kişi kurucu ortağın sermayesinde yüzde on ve daha fazla paya sahip ortaklar ile tüzel kişi kurucunun kontrolünü elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişilerin de birinci fıkradaki şartları taşımasını zorunlu kılar. Böylece araya holding, yatırım şirketi veya başka tüzel kişiler konularak kurucu uygunluğu denetiminin aşılması önlenir.

Bu yapı, 6361 m.5 kuruluş şartlarındaki “şeffaf ve açık ortaklık yapısı” zorunluluğuyla birlikte okunmalıdır. Başvuru dosyasında doğrudan ortaklık tablosu yeterli değildir; kontrol zinciri, nihai pay sahipleri, oy hakları, imtiyazlar ve yönetim kurulunu belirleme yetkileri gösterilmelidir. Tüzel kişi kurucunun yurt dışında yerleşik olması da m.6’daki incelemeyi ortadan kaldırmaz. Yabancı sicil belgeleri, pay sahipliği belgeleri ve kontrol yapısını gösteren kayıtlar hukuken kullanılabilir biçimde sunulmalıdır.

Kurucu uygunluğu bir “form doldurma” işlemi değildir. Kanun, finansal sektörde güvenin korunması için kurucu ortakların geçmiş mali ve hukuki durumunu, sektörel bağlantılarını, sermaye koyma gücünü ve itibari yeterliliğini esas alır. Bu nedenle ortaklık yapısı tasarlanırken m.6 şartları şirket kurulmadan önce her gerçek ve tüzel kişi bakımından ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

İflas, Konkordato ve Yeniden Yapılandırma Şartı

m.6/1-a uyarınca kurucu ortak; İcra ve İflas Kanunu veya diğer mevzuat hükümlerine göre müflis olmamalı, konkordato ilan etmiş olmamalı, uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma başvurusu tasdik edilmiş olmamalı ve hakkında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmamalıdır. Kanun bu durumları kurucu ortaklık bakımından açık engel olarak düzenler. Bu nedenle yalnız güncel ticaret sicili kaydına bakmak yeterli değildir; kurucu gerçek kişinin ve tüzel kişinin geçmişte bu hukuki statülerden birine girip girmediği belgeyle değerlendirilmelidir.

İflas ve konkordato şartı, kurucunun taahhüt edilen sermayeyi karşılayabilmesiyle de doğrudan bağlantılıdır. Finansal kuruluşun başlangıç sermayesinin ekonomik olarak güçlü, gerçek ve sürdürülebilir kaynaklardan gelmesi gerekir. Kurucunun mali sıkıntı içinde olması veya borçlarını yeniden yapılandırmak zorunda kalmış bulunması, kanunun aradığı finansal güven standardıyla bağdaşmaz. Bu nedenle başvuru sırasında mali tablolar, vergi ve banka kayıtları, gerekiyorsa bağımsız denetim verileri ve sermaye kaynağını açıklayan belgeler birlikte okunmalıdır.

Kurucu tüzel kişinin bağlı olduğu grup içinde başka şirketlerin finansal zorluk yaşaması tek başına m.6/1-a’daki yasakla eş anlamlı değildir; belirleyici olan kanunda kurucu için sayılan hukuki durumun gerçekleşip gerçekleşmediğidir. Ancak grup içi finansman akışları sermaye kaynağını etkiliyorsa m.6/1-d’deki mali güç ve itibar incelemesinde ayrıca önem kazanır.

Sorunlu Bankalarda Yüzde On Pay veya Kontrol İlişkisi

m.6/1-b, 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 71. maddesi uygulanan bankalarda veya 6361 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilmiş bankalarda doğrudan ya da dolaylı yüzde on veya daha fazla paya sahip olmayı yahut kontrolü elde bulundurmayı kurucu ortaklık bakımından engel sayar. Burada iki ayrı bağlantı dikkate alınır: sermaye oranı ve kontrol.

Yüzde on eşiği doğrudan pay sahipliğiyle sınırlı değildir. Dolaylı pay sahipliği de hüküm kapsamındadır. Ayrıca pay oranı yüzde ondan düşük olsa bile kanunun “kontrol” tanımı içinde yönetim kurulu çoğunluğunu belirleme, oy hakkı çoğunluğu üzerinde tasarruf veya imtiyazlı paylarla hâkimiyet gibi araçlar varsa ayrıca inceleme gerekir. 6361 m.3’te kontrol kavramı yalnız sermayenin yüzde elli birine sahip olma şartına bağlanmamış, fiilî yönetim hâkimiyetini kapsayacak biçimde tanımlanmıştır.

Başvuruda bu geçmiş ilişkinin tespiti için kurucunun önceki ve mevcut iştirakleri, yönetim yetkileri ve kontrol ettiği tüzel kişiler listelenmelidir. Yalnız bugünkü ortaklık yapısını gösteren belge yeterli değildir. Kurucu uygunluk beyanı geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde doğru ve eksiksiz hazırlanmalıdır. Gerçeğe aykırı beyanla alınan kuruluş izninin m.7 uyarınca iptal edilebilmesi, bu aşamadaki doğruluğun önemini artırır.

Faaliyet İzni Kaldırılan Finansal Kuruluşlarla Geçmiş İlişki

m.6/1-c; tasfiyeye tabi tutulan bankerler ile iradi tasfiye haricinde faaliyet izni kaldırılan faktoring, finansal kiralama, finansman, tasarruf finansman ve sigorta şirketleri ile para ve sermaye piyasalarında faaliyet gösteren kurumlarda doğrudan veya dolaylı yüzde on veya daha fazla paya sahip olmayı ya da kontrolü elinde bulundurmayı da kurucu ortaklık bakımından engel olarak sayar. Bu hüküm, yalnız banka geçmişini değil, finansal sektörün farklı alanlarındaki sorunlu kuruluş bağlantılarını da kapsar.

Burada “iradi tasfiye haricinde” ifadesi önemlidir. Şirketin ortaklarının serbest iradesiyle ve mevzuata uygun biçimde sona erdirilmesi ile düzenleyici müdahale sonucunda faaliyet izninin kaldırılması aynı hukuki sonucu doğurmaz. Kurucu uygunluk incelemesinde geçmiş şirketin neden tasfiye edildiği veya faaliyet izninin hangi sebeple kaldırıldığı somut belgelerle ayrıştırılmalıdır.

Ortaklık ve kontrol ilişkisi yine doğrudan veya dolaylı olabilir. Bu nedenle kurucu gerçek kişinin daha önce yönettiği ya da pay sahibi olduğu şirketler, tüzel kişi kurucunun grup yapısı ve geçmiş iştirakleri taranmalıdır. Yabancı ülkedeki finansal kuruluş bağlantılarında, yerel düzenleyici kurum kayıtları ve faaliyet izni statüsü de dosyaya eklenmelidir.

Mahkûmiyet Kontrolü Hangi Çerçevede Yapılır?

m.6/1-ç, kurucu ortaklar bakımından kapsamlı bir mahkûmiyet engeli getirir. Taksirli suçlar hariç olmak üzere kanunda belirlenen sürelerin üzerindeki hapis cezaları ile bankacılık, finansal kuruluşlar, sermaye piyasası ve ödünç para verme mevzuatının hapis cezası gerektiren hükümlerine aykırılıklar; ayrıca zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, belirli kaçakçılık suçları, ihaleye fesat, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, devlet güvenliğine ve anayasal düzene ilişkin suçlar, terör suçları ve vergi kaçakçılığı gibi maddede açıkça sayılan suçlar kurucu uygunluğu bakımından değerlendirilir.

Kanunun metni “affa uğramış olsalar bile” ifadesini de içerdiğinden, adli sicil değerlendirmesi yalnız güncel adli sicil belgesindeki görünürlüğe indirgenmemelidir. Başvuru formu ve beyanlarda maddenin tam kapsamına uygun bilgi verilmelidir. Yurt dışında alınmış mahkûmiyet kararları veya yabancı adli sicil kayıtları varsa bunların hukuki niteliği ve Türk hukukundaki karşılığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Kurucu gerçek kişiler yanında, tüzel kişi kurucunun yüzde on ve daha fazla pay sahibi veya kontrol sahibi kişileri de m.6/2 nedeniyle bu inceleme zincirine girer. Dolayısıyla grup şirketi üzerinden dolaylı kuruculuk oluşturmak, kişisel uygunluk şartlarını devre dışı bırakmaz.

Mali Güç ve İtibar Nasıl Birlikte Değerlendirilir?

m.6/1-d, kurucuların taahhüt ettikleri sermaye miktarını karşılayabilir düzeyde mali güç ve itibara sahip bulunmasını şart koşar. Bu hüküm iki ayrı fakat bağlantılı kriter içerir. Mali güç, kurucunun sermaye taahhüdünü gerçek kaynaklarla yerine getirebilme kapasitesidir. İtibar ise finansal piyasada güvenilir ortak olmanın gerektirdiği mali ve ticari güven standardını ifade eder.

Mali güç incelemesinde kurucunun net varlıkları, gelir kaynakları, borçluluk düzeyi, şirket ise özkaynak yapısı, kârlılığı ve nakit akımı önem taşır. Sermayenin borçlanılarak veya geçici grup içi transferle görünürde karşılanması, “muvazaadan ari” sermaye şartıyla birlikte değerlendirilmelidir. Kurucunun taahhüt ettiği sermaye ile belgelediği mali kapasite arasında açık bir orantı bulunmalıdır.

İtibar kavramı keyfî bir soyut değerlendirme değildir. Kurucunun finansal piyasadaki geçmişi, düzenleyici yükümlülüklere uyumu ve güvenilir ekonomik faaliyeti bu çerçevede önem taşır. Başvuruda bankacılık referansları, denetlenmiş mali tablolar, vergi durumu ve faaliyet geçmişi gibi belgeler mali güç ve itibarın birlikte gösterilmesine hizmet eder.

Tüzel Kişi Kurucuda Şeffaf ve Açık Ortaklık Yapısı

m.6/1-e, kurucu tüzel kişi ise ortaklık yapısının şeffaf ve açık olmasını ayrıca zorunlu kılar. Bu şart, m.5/1-g’de şirketin kendisi için aranan ortaklık şeffaflığının kurucu tüzel kişi seviyesine taşınmasıdır. Amaç, finansal şirketi gerçekte kimin kontrol ettiğinin ve sermaye kaynağının hangi kişilere dayandığının tespit edilebilir olmasıdır.

Birden fazla ülkede kurulmuş şirketlerden oluşan grup yapısı kurulabilir; ancak her halka belgelenmeli ve nihai gerçek kişi veya kontrol sahibi belirlenebilir olmalıdır. Pay oranı, oy hakkı, yönetim kurulunu atama yetkisi, imtiyaz ve sözleşmesel kontrol hakları birlikte gösterilmelidir. Nominee veya emanetçi yapılar, pay sahipliğinin ekonomik yararlanıcısını gizliyorsa düzenleyici incelemeyi engelleyebilir.

Başvuru ekinde güncel ortaklık şeması, her tüzel kişi için sicil belgeleri, pay sahipliği kayıtları ve varsa borsa kotasyonu gibi bilgiler bulunmalıdır. Belgeler arasında isim, oran veya kontrol bilgisi farklıysa başvurudan önce düzeltilmeli; açıklanamayan boşluk bırakılmamalıdır.

İşin Gerektirdiği Dürüstlük ve Yeterlilik Şartı

m.6/1-f, kurucu ortakların işin gerektirdiği dürüstlük ve yeterliliğe sahip olmasını zorunlu tutar. Bu kriter, yalnız belirli bir mahkûmiyetin bulunmamasıyla sınırlı değildir. Finansal kuruluş kuruculuğu, müşteri varlıkları ve sözleşme ilişkileri üzerinde yüksek güven gerektirdiği için, kurucunun iş geçmişi ve finansal faaliyetleri de bütünlük içinde değerlendirilir.

Yeterlilik şartı, kurucunun bizzat günlük operasyonu yöneteceği anlamına gelmez; yönetim ve üst yönetim için m.13 ayrıca mesleki nitelikler getirir. Ancak kurucunun oluşturduğu şirket modelini finanse edebilmesi, şeffaflığını sağlayabilmesi ve düzenleyici yükümlülükleri yerine getirecek bir organizasyon kurabilmesi gerekir. Kuruluş izni dosyasındaki iş planı ile kurucunun mali ve kurumsal kapasitesi bu nedenle birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Dürüstlük ve yeterlilik beyanları standart metinle geçiştirilmemelidir. Geçmiş idari yaptırımlar, ortaklık ilişkileri veya düzenleyici uyuşmazlıklar başvuru bakımından açıklama gerektiriyorsa belgeli şekilde sunulmalıdır. Eksik veya yanlış bilgi, yalnız dosyanın gecikmesine değil, kuruluş izninin gerçeğe aykırı beyanla alınması halinde m.7’deki iptal sonucuna yol açabilir.

Nitelikler Sonradan Kaybedilirse Ne Olur?

6361 m.6/3, şirket sermayesinde yüzde on veya daha fazla paya sahip ya da şirket kontrolünü elinde bulunduran kişiler ile belirli dolaylı ortak ve kontrol sahiplerinin birinci fıkradaki nitelikleri sonradan kaybetmesi halinde özel bir sonuç düzenler. Mali güç ve itibar bendindeki istisna saklı olmak üzere, gerekli nitelikleri kaybeden kişilerin sahip oldukları payları durumlarını Kanuna uygun hâle getirecek şekilde altı ay içinde devretmeleri gerekir.

Kanun ayrıca bu süre içinde devredilecek hisselere düşen oy haklarının kimlerce ve nasıl kullanılacağını Kurulun belirleyeceğini düzenler. Böylece uygunluğunu kaybeden pay sahibinin şirket yönetimi üzerindeki etkisinin aynı şekilde devam etmesi otomatik kabul edilmez. Şirket ortaklık yapısını sürekli izlemeli ve yalnız yıllık genel kurul döneminde kontrol etmemelidir.

Bu yükümlülük, kurucu uygunluğunun kuruluş gününde tamamlanıp biten bir test olmadığını gösterir. Pay sahiplerinin hukuki statüsündeki önemli değişiklikler, yeni kontrol ilişkileri ve pay devirleri düzenli uyum takibine alınmalıdır. Ayrıca yüzde on ve üzeri yeni pay edinimleri veya kontrol değişiklikleri m.11 kapsamında önceden Kurul iznine tabidir.

Kurucu Uygunluk Dosyası Nasıl Hazırlanır?

Her kurucu için ayrı bir dosya oluşturulmalı; gerçek ve tüzel kişi ayrımı gözetilmelidir. Dosyada kimlik veya ticaret sicili belgeleri, ortaklık ve kontrol şeması, iflas-konkordato durumuna ilişkin kayıtlar, adli sicil ve mevzuatın istediği beyanlar, geçmiş finansal kuruluş ortaklıkları, mali tablolar, sermaye kaynağı ve taahhüt edilen tutarı karşılayabilme kapasitesini gösteren belgeler bulunmalıdır. Tüzel kişi kurucuda yüzde on ve üzeri pay sahibi veya kontrol sahipleri için de alt dosyalar hazırlanmalıdır.

Belgeler güncel olmalı, yabancı ülke belgeleri gerekiyorsa apostil veya konsolosluk tasdiki ile Türkçe tercüme işlemleri tamamlanmalıdır. Ortaklık şemasındaki her yüzde, sicil belgesi veya güvenilir şirket kaydıyla doğrulanmalıdır. Kurucu tarafından verilen beyanlar bağımsız belgelerle çelişmemelidir. Başvuru öncesinde kuruluş izni ve m.5 kuruluş şartları dosyasıyla çapraz kontrol yapılmalıdır.

1. Doğrudan ve dolaylı bütün kurucuları belirleyin.
2. Yüzde on ve üzeri pay sahiplerini ve kontrol sahiplerini ayrı listeleyin.
3. İflas, konkordato ve yeniden yapılandırma durumlarını belgeleyin.
4. Geçmiş banka ve finansal kuruluş bağlantılarını tarayın.
5. m.6/1-ç kapsamındaki mahkûmiyet kontrolünü tamamlayın.
6. Sermaye taahhüdü ile mali güç arasında belge bağlantısı kurun.
7. Tüzel kişi kurucunun ortaklık zincirini nihai kontrole kadar açın.
8. Bütün beyanları tarih, oran ve unvan bakımından tutarlılık kontrolünden geçirin.

İlgili İçerikler

• 6361 m.4 kuruluş izni
• 6361 m.5 kuruluş şartları
• Mersin ticari sözleşmeler avukatı
• İletişim

Resmî Kaynaklar

• 6361 sayılı Kanun
• BDDK
• Finansal Kurumlar Birliği