Mersin Ticari Sözleşmeler Avukatı | Sözleşme Hukuku

Ticari Sözleşme Nasıl Kurulur?

Türk Borçlar Kanunu’na göre sözleşme, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarıyla kurulur. İrade açıkça yazılı veya sözlü bildirilebileceği gibi davranıştan da anlaşılabilir. Ancak ticari ilişkide sözleşmenin kurulmuş olması ile hükümlerin ispatlanabilmesi aynı konu değildir. Sipariş, e-posta, teklif, teslim ve ödeme kayıtları bir sözleşme ilişkisi yaratabilir; uyuşmazlık çıktığında bedel, süre ve sorumluluk hükümleri tartışmalı kalabilir.

Taşınmaz devri, kefalet, alacağın devri, finansal kiralama, tüketici işlemleri ve belirli fikrî hak tasarrufları gibi alanlarda özel şekil ve içerik şartları bulunabilir. Tarafların kendi aralarında “değişiklikler ancak yazılı yapılır” kararı alması da sonraki değişikliklerin ispatı ve geçerliliği bakımından önem taşır.

Sözleşmenin adı mı içeriği mi önemlidir?

Mahkeme sözleşmenin başlığından çok tarafların gerçek ve ortak iradesine, edimlerin niteliğine ve fiilî uygulamaya bakar. “Danışmanlık” başlığı altında sonuç taahhüdü, “ön protokol” başlığı altında bağlayıcı satış şartları veya “teminat” adı altında kefalet kurulmuş olabilir. Bu nedenle hukuki nitelendirme, metindeki her yükümlülük ve ekonomik amaç birlikte okunarak yapılır.

İmza Öncesi Sözleşme Kontrolü

Sözleşmenin ilk riski karşı tarafın kimliğidir. Ticaret unvanı, MERSİS ve vergi bilgisi, merkez adresi, imza yetkilileri, temsil şekli, güncel faaliyet durumu ve gerekiyorsa lisans veya ruhsat kontrol edilmelidir. Grup şirketinin güçlü olması, sözleşmeyi imzalayan küçük bağlı şirketin borcunu otomatik olarak güvence altına almaz.

• Doğru tüzel kişi ve ticaret unvanı
• İmza sirküleri ve temsil sınırı
• Vergi, MERSİS ve tebligat adresi
• Teklif ile sözleşmenin uyumu
• Teknik ek ve şartnamenin son sürümü
• Bedel, para birimi ve vergi dağılımı
• Teslim, muayene ve kabul yöntemi
• Teminatın tutarı ve geçerlilik süresi
• Sorumluluk ve sigorta kapsamı
• Fesih sonrası iade ve veri silme planı

Yetkisiz imzanın sonucu

Şirket adına imza atan kişinin temsil yetkisi yoksa veya yetki sınırını aşmışsa işlem şirketi hemen bağlamayabilir. Sonradan icazet, görünüşe güven, ticari mümessil veya şirketin sözleşmeyi fiilen uygulaması gibi olgular sonucu etkileyebilir. İmza anındaki yetki belgesi sözleşme dosyasında saklanmalıdır.

Ekler ve öncelik sırası

Teklif, teknik şartname, sipariş formu, genel işlem şartı ve e-posta arasında çelişki sık görülür. Sözleşme hangi belgenin öncelikli olduğunu açıkça belirlemelidir. “Ekler sözleşmenin ayrılmaz parçasıdır” cümlesi tek başına çelişkiyi çözmez; sürüm numarası, tarih ve öncelik sırası yazılmalıdır.

Ticari Sözleşmede Bulunması Gereken Temel Maddeler

Genel işlem koşulları

Bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak için önceden hazırladığı hükümler TBK m.20–25 denetimine tabi olabilir. Karşı tarafın menfaatine aykırı şaşırtıcı hükümlerin sözleşme kapsamına girmesi için açık bilgi verilmesi ve içeriği öğrenme imkânı sağlanması gerekir. Belirsiz hükümler düzenleyenin aleyhine yorumlanabilir; dürüstlük kuralına aykırı biçimde karşı tarafın durumunu ağırlaştıran kayıtlar geçersiz sayılabilir.

“Okudum, kabul ettim” kaydı her sorunu çözmez. Metnin okunabilir sunulması, atıf yapılan genel şartın teslimi ve beklenmeyen ağır yükümlülüklerin açıkça müzakere edilmesi ispat bakımından önemlidir.

Bedel, Fatura, Ödeme ve Temerrüt

Bedel maddesinde toplam tutar kadar ödeme koşulu da açık olmalıdır. Avans, ara ödeme, hakediş, kabul sonrası ödeme, stopaj, KDV, masraf, kur farkı ve banka giderinin hangi tarafa ait olduğu ayrı yazılmalıdır. Dövizli sözleşmelerde ödeme para birimi ve uygulanabilir kambiyo sınırlamaları kontrol edilmelidir.

Fatura tek başına sözleşmede bulunmayan yeni bir yükümlülük yaratmaz. Tacir, aldığı faturanın içeriğine sekiz gün içinde itiraz etmezse içeriğini kabul etmiş sayılmasına ilişkin TTK m.21/2 karinesi gündeme gelir; ancak bu karine temel sözleşme ilişkisinin ve teslimin ispatı ihtiyacını her durumda kaldırmaz.

Temerrüt ne zaman başlar?

Ödeme günü sözleşmede belirli ise borçlu kural olarak o günün geçmesiyle temerrüde düşebilir. Tarih belirli değilse ihtar gerekebilir. Ticari işlerde faiz türü ve oranı, 3095 sayılı Kanun, TTK m.8 ve tarafların tacir sıfatı dikkate alınarak belirlenir. Bileşik faiz yalnız kanunun izin verdiği sınırlı durumlarda uygulanabilir.

Teminat, Kefalet ve Cezai Şart

Teminat mektubu, kefalet, garanti, rehin, ipotek ve depozito farklı hukuki sonuç doğurur. Teminatın hangi borcu güvence altına aldığı, azami tutarı, süresi, paraya çevirme şartı ve asıl borç sona erdiğinde iadesi açık olmalıdır. “Her türlü borç” kaydı özellikle uzun süreli ticari ilişkilerde kapsam tartışması yaratır.

Gerçek kişinin kefaletinde TBK’nın şekil şartları sıkıdır: kefalet tutarı, tarih ve kefilin sorumlu olduğu tür kanuna uygun biçimde yazılmalı; eş rızası gereken hâller ayrıca kontrol edilmelidir. Şirket yetkilisinin şirket borcuna şahsen kefil olduğu varsayılmamalıdır; temsil imzası ile kişisel taahhüt ayrılmalıdır.

Cezai şart nasıl düzenlenir?

Cezai şart, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde önceden belirlenen yaptırımdır. Hangi ihlalin cezayı doğuracağı, günlük mı tek seferlik mi olduğu, üst sınırı, asıl alacak ve tazminatla ilişkisi yazılmalıdır. Aynı gecikme için hem sınırsız ceza hem bütün zararların talep edilmesi ölçüsüz sonuç yaratabilir.

Hâkim aşırı cezai şartı kural olarak indirebilir. Ancak TTK m.22, tacirin ticari işletmesiyle ilgili işte aşırı ücret veya cezanın indirilmesini istemesini sınırlar. Buna rağmen ekonomik mahvı doğuran ve ahlaka aykırı hâle gelen istisnai durumlar yargısal değerlendirmeye konu olabilir. Cezai şart tutarı işin değeri, ihlalin ağırlığı ve öngörülebilir zararla makul ilişki içinde kurulmalıdır.

Gizlilik, Kişisel Veri ve Fikrî Haklar

Gizlilik maddesi, “tüm bilgiler gizlidir” cümlesinden ibaret olmamalıdır. Gizli bilginin tanımı, kamuya açık veya önceden bilinen veriler, kanuni açıklama zorunluluğu, erişebilecek çalışanlar, güvenlik önlemleri, saklama süresi ve sözleşme sonunda iade veya imha yöntemi belirlenmelidir.

Müşteri, çalışan veya tedarikçi verisi işleniyorsa KVKK bakımından tarafların veri sorumlusu ya da veri işleyen rolü, işleme amacı, aktarım, güvenlik, ihlal bildirimi ve silme yükümlülüğü ayrıca düzenlenmelidir. Sözleşme hükmü, kanunda bulunmayan bir işleme sebebini kendiliğinden yaratmaz.

Yazılım, tasarım, fotoğraf, katalog, teknik çizim ve raporda eserin sahibi ile kullanım hakkı ayrılmalıdır. Devredilen mali haklar, süre, ülke, mecra, alt lisans ve değişiklik yetkisi açıkça sayılmalıdır. “Bütün haklar müşteriye aittir” gibi genel cümle, özel şekil ve hakların ayrı gösterilmesi şartları nedeniyle yetersiz kalabilir.

Rekabet etmeme kaydı

Rekabet yasağı, tarafın ekonomik özgürlüğünü gereğinden fazla sınırlamamalıdır. Faaliyet konusu, coğrafi alan ve süre somut meşru menfaatle orantılı olmalıdır. Çalışan rekabet yasağı, acentelik, şirket pay devri ve bağımsız ticari sözleşmedeki yasaklar farklı kanuni ölçütlere tabidir.

Mücbir Sebep, Aşırı İfa Güçlüğü ve Uyarlama

Mücbir sebep maddesi; deprem, savaş, salgın, ihracat yasağı, kamu kararı, enerji kesintisi veya tedarik zinciri olayının adını yazmakla tamamlanmaz. Olayın tarafın kontrolü dışında bulunması, öngörülememesi veya önlenememesi, edime etkisi, bildirim süresi ve zararı azaltma yükümlülüğü düzenlenmelidir.

Her maliyet artışı mücbir sebep değildir. Edim imkânsızlaşmadan olağanüstü ölçüde ağırlaşmışsa TBK m.138’deki aşırı ifa güçlüğü ve sözleşmenin uyarlanması gündeme gelebilir. Borçlunun sözleşmeyi henüz ifa etmemiş veya haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması gibi şartlar somut olayda önemlidir.

Bildirim yükümlülüğü gerçekçi süreye bağlanmalı ve olayın belgeleri belirtilmelidir. Bildirim yapılmaması yalnız hak kaybı mı doğuracak, yoksa zararın artan kısmından sorumluluk mu yaratacak açıkça yazılmalıdır.

Sözleşmenin Feshi ve Bildirim Şekli

Süreli sözleşmenin bitimi, otomatik yenileme, olağan fesih, haklı nedenle derhâl fesih ve dönme birbirinden farklıdır. İhlalin giderilebilir olduğu hâllerde önce yazılı bildirim ve uygun iyileştirme süresi öngörülebilir. Ağır gizlilik ihlali, yolsuzluk, lisans kaybı veya ödeme aczi gibi hâllerde derhâl fesih düzenlenebilir.

Tacirler arasında temerrüt, fesih veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar TTK m.18/3’te sayılan yöntemlerle yapılmalıdır: noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi. Sözleşmede ek bildirim adresi ve e-posta öngörülebilir; ancak kanuni şeklin gerektiği hâllerde yalnız sıradan e-posta risklidir.

Fesih sonrası ne olur?

• Muaccel alacak ve mahsup hesabı
• Devam eden siparişlerin durumu
• Stok, ekipman ve belgelerin iadesi
• Gizli bilginin silinmesi veya saklanması
• Fikrî hak lisansının sona ermesi
• Müşteriye geçiş ve iş sürekliliği desteği
• Teminatların çözülmesi
• Fesih sonrası devam edecek hükümler

Gizlilik, uyuşmazlık çözümü, ödenmemiş alacaklar ve veri saklama gibi bazı hükümler sözleşme bittikten sonra devam edebilir. Hangi hükmün ne kadar süre yaşayacağı açıkça yazılmalıdır.

Ticari Sözleşme Uyuşmazlığında Deliller

İmzalı ana metin kadar teklif, sipariş, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, muayene-kabul kaydı, e-fatura, banka hareketi, KEP, kurumsal e-posta ve ticari defterler önemlidir. Sözleşmedeki değişiklik yöntemi ile tarafların fiilî uygulaması karşılaştırılır.

Elektronik imza ve KEP kaydı güçlü ispat aracı olabilir. WhatsApp mesajı veya sıradan e-posta da delil olarak değerlendirilebilir; ancak hesabın aidiyeti, içeriğin bütünü ve hukuka uygun elde edilmesi gerekir. Mesajın yalnız seçilmiş kısmı uyuşmazlığın bağlamını göstermeyebilir.

Arabuluculuk, Görevli Mahkeme ve Yetki

Ticari sözleşmeden doğan ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru kural olarak dava şartıdır. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir gibi geçici korumalar için ayrıca başvuru yapılabilir.

Uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Taraflardan yalnız birinin ticari işletmesiyle ilgili olması veya özel kanun hükmü görevi etkileyebilir. Tüketici, iş, kira veya fikrî mülkiyet boyutu bulunan karma sözleşmelerde görev yalnız sözleşme başlığına göre belirlenmez.

Yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve geçerli yetki şartına göre incelenir. Tacirler veya kamu tüzel kişileri, doğmuş ya da doğabilecek uyuşmazlık için belirli mahkeme veya mahkemeleri yazılı sözleşmeyle yetkili kılabilir. Belirsiz “Mersin mahkemeleri” kaydı çoğu durumda anlaşılır olsa da, icra dairelerinin ayrıca yazılması ve münhasırlık niyetinin açık kurulması yararlıdır.

Tahkim seçeneği

Taraflar tahkime elverişli uyuşmazlıkları devlet mahkemesi yerine hakem önüne götürebilir. Tahkim şartı açık, yazılı ve belirli olmalıdır. Kurum, yer, dil, hakem sayısı, uygulanacak hukuk ve acil hakem/tedbir mekanizması işin büyüklüğüne göre belirlenir. Tahkim her sözleşme için daha hızlı veya daha ucuz değildir.

Mersin’de Ticari Sözleşme Yönetimi

Mersin’de liman, lojistik, tarım-gıda, ihracat, inşaat, enerji ve turizm ilişkilerinde teslim yeri, Incoterms, ürün standardı, soğuk zincir, navlun, döviz, gümrük ve mevsimsel takvim sözleşme riskini doğrudan etkileyebilir. Aynı başlıklı sözleşme, liman hizmeti ile yazılım hizmetinde aynı hükümlerle güvenli hâle gelmez.

Sözleşme yaşam döngüsü

1. Ön bilgi: İş modeli, taraflar ve mevzuat yükümlülükleri belirlenir.
2. Taslak: Ticari mutabakat hukuki maddelere dönüştürülür.
3. Müzakere: Açık kalan riskler ve alternatif metinler kaydedilir.
4. İmza: Temsil yetkisi, ekler ve nüshalar doğrulanır.
5. Uygulama: Teslim, kabul, fatura ve değişiklik kayıtları tutulur.
6. İhlal yönetimi: Bildirim, delil koruma ve zarar azaltma yapılır.
7. Sona erme: Hesap, iade, veri ve devam eden hükümler kapatılır.