Serbest Bölgede Doğal Gazı Kim Sağlar? 3218 m.9 | 2026
3218 m.9’a 2023 yılında hangi doğal gaz hükümleri eklendi?
26 Ocak 2023 tarihli 7435 sayılı Kanunun 3. maddesiyle 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 9. maddesine iki yeni fıkra eklendi. Bu fıkralar serbest bölgelerde doğal gaz altyapısının kimin tarafından kurulacağı, gazın kimden satın alınacağı, bölge içinde kimin dağıtıp satacağı ve lisanslı dağıtım şirketinin hangi şartlarda devreye girebileceği konularını açık bir hukuki çerçeveye bağladı.
Değişiklikten önce doğal gaz altyapısı serbest bölgenin işletme sözleşmesi, enerji mevzuatı ve bölgesel uygulamalar üzerinden ele alınırken 2023 değişikliği işleticinin rolünü kanun düzeyinde açıkça tanımladı. Bu nedenle 2026’da serbest bölgede üretim tesisi kuracak yatırımcı enerji planını yalnızca yerel doğal gaz dağıtım şirketiyle görüşerek tamamlayamaz; serbest bölge işleticisinin kanuni yetkisini de dikkate almalıdır.
Kanunun güncel metni Ticaret Bakanlığının Serbest Bölgeler Mevzuatı sayfasından kontrol edilmelidir. Enerji piyasası yönünden EPDK’nın güncel düzenlemeleri ayrıca uygulanır.
İşleticinin doğal gaz konusundaki kanuni yetkileri
3218 m.9 doğal gaz altyapısını kurmak ve işletmek görevini serbest bölge işleticisine verir. İşletici kamu kuruluşları veya özel kuruluşlardan doğal gaz satın alabilir; aldığı gazı serbest bölge içinde dağıtır ve kullanıcılara satar. Bu modelde kullanıcı ile şehir dağıtım şirketi arasında doğrudan klasik abonelik ilişkisi bulunmayabilir.
İşletici altyapı yatırımının kapasitesini kullanıcıların mevcut ve öngörülen ihtiyaçlarına göre planlamalıdır. Üretim tesislerinin saatlik tüketimi, basınç ihtiyacı, yedek kapasite, ölçüm istasyonları ve güvenlik ekipmanı teknik projede dikkate alınır. Yeni büyük tüketicinin bölgeye gelmesi halinde mevcut şebekenin yeterliliği yeniden değerlendirilmelidir.
İşleticinin yetkisi sadece ticari satıştan ibaret değildir; altyapının güvenli işletilmesi, bakım, arıza yönetimi ve kullanıcı bağlantılarının koordinasyonu da bu sorumlulukla bağlantılıdır. Teknik yükümlülükler doğal gaz piyasası ve iş güvenliği mevzuatıyla birlikte uygulanır.
Serbest bölge kullanıcısı başka yerden doğal gaz alabilir mi?
Kanunun hükmü nettir: işleticinin izni olmaksızın doğal gaz ihtiyacı başka bir yerden karşılanamaz. Bu nedenle kullanıcı, daha ucuz tedarikçi bulduğu gerekçesiyle serbest bölge altyapısını bypass ederek doğrudan başka satıcıdan gaz temin edemez. İşleticinin izin ve koordinasyonu zorunludur.
Bu sınırlama serbest bölgenin ortak enerji altyapısının güvenli ve bütünleşik işletilmesini amaçlar. Bir kullanıcının bağımsız bağlantı kurması şebeke basıncı, ölçüm, emniyet ve maliyet paylaşımı üzerinde etkili olabilir. Kanun bu nedenle bireysel çözümleri işletici iznine bağlamıştır.
Kullanıcının mevcut sözleşmesinde enerji tedariki, bağlantı bedeli, ölçüm, kayıp-kaçak veya kapasite bedeli gibi kalemler bulunabilir. Kanun değişikliği bu sözleşmelerin emredici mevzuata aykırı hükümlerini korumaz. Yeni yatırım veya kapasite artışı öncesinde sözleşmenin güncel m.9’a uyumu kontrol edilmelidir.
Doğal gaz dağıtım şirketi serbest bölge içinde faaliyet gösterebilir mi?
Evet, ancak iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: işleticinin talebi ve bölgede faaliyet gösteren doğal gaz dağıtım şirketinin kabulü. Bu şartlar gerçekleşirse dağıtım şirketi serbest bölge içinde şebeke yatırımı yapabilir veya yapılmış şebekeyi mülkiyetiyle birlikte devralabilir.
Dağıtım şirketinin serbest bölge içindeki faaliyeti EPDK tarafından belirlenen koşullar çerçevesinde yürütülür. Bu modelde şebekenin mülkiyeti, yatırım bedeli, devir koşulları, bakım ve dağıtım tarifesi ayrı sözleşme ve düzenlemelere bağlanır. Kullanıcılar açısından da abonelik veya gaz satış ilişkisinin tarafı değişebilir.
Kanun ayrıca önemli bir sınır çizmiştir: Doğal gaza ilişkin faaliyetlerin işletici tarafından yürütüldüğü serbest bölgelerde, doğal gaz iletim ve dağıtım lisansı sahibi şirketlerin bu bölge bakımından herhangi bir hak, yetki veya sorumluluğu bulunmaz. Bu hüküm yetki çatışmasını önler.
EPDK hangi aşamada devreye girer?
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gaz piyasasında lisans ve düzenleme yetkisine sahiptir. 3218 m.9’un ikinci doğal gaz fıkrası, dağıtım şirketinin serbest bölge içinde faaliyet göstermesini EPDK tarafından belirlenen koşullara bağlar. Bu nedenle işleticinin dağıtım şirketiyle anlaşması tek başına yeterli değildir; enerji piyasası mevzuatındaki lisans ve teknik şartlar da yerine getirilmelidir.
Şebeke devri yapılacaksa varlıkların teknik durumu, değerlemesi, bakım geçmişi ve emniyet belgeleri önem kazanır. EPDK düzenlemeleri ile Ticaret Bakanlığının serbest bölge mevzuatı birlikte uygulanır. Kurumlar arası yetki ayrımı sözleşmede doğru yansıtılmalıdır.
EPDK’nın güncel karar ve mevzuatı EPDK resmî sitesinden izlenmelidir. Tarife veya lisans koşulları zaman içinde değişebileceğinden yatırım modelinde eski düzenlemeler kullanılmamalıdır.
İşletici doğal gazı istediği fiyattan satabilir mi?
Hayır. 3218 m.9, serbest bölge içinde doğal gaz dağıtım ve satışı nedeniyle kullanıcılardan tahsil edilecek bedele ilişkin üst limitin Ticaret Bakanlığı tarafından yönetmelikle düzenleneceğini açıkça öngörür. Bu hüküm kullanıcıların tekel niteliğindeki altyapı karşısında korunmasını amaçlar.
Faturada doğal gazın birim bedeli yanında dağıtım, altyapı, ölçüm veya başka hizmet kalemleri varsa bunların kanuni ve sözleşmesel dayanağı bulunmalıdır. Kullanıcı, dönemsel faturayı tüketim miktarı, sayaç kaydı ve yürürlükteki üst limitlerle karşılaştırmalıdır.
Uyuşmazlık halinde sözleşme, tarife, sayaç kayıtları ve Bakanlık düzenlemesi birlikte incelenir. İşletici ile kullanıcı arasında ticari sözleşme bulunması, kanuni üst limiti aşan tahsilatın geçerli olacağı anlamına gelmez.
Kullanıcı kendi doğal gaz tesisini kurabilir mi?
Kanun, işleticinin izni olmaksızın doğal gaz ihtiyacının başka bir yerden karşılanamayacağını ve bu amaçla münferiden tesis kurulamayacağını düzenler. Bu nedenle kullanıcının kendi bağlantı hattını, basınç düşürme istasyonunu veya bağımsız tedarik altyapısını kurma girişimi öncelikle işletici iznine ve ilgili teknik mevzuata tabidir.
Bu yasak tesis içindeki kullanıcıya ait normal iç tesisatı kapsam dışı bırakmaz; kullanıcı tesisinin makine bağlantıları ve bina içi gaz hattı yine teknik güvenlik kurallarına göre kurulabilir. Ancak bölge ortak şebekesini bypass eden bağımsız tedarik altyapısı kanunun sınırlamasına tabidir.
Yeni fabrika projesinde doğal gaz ihtiyacı mimari ve mekanik proje aşamasında işleticiden alınacak kapasite bilgisiyle uyumlu planlanmalıdır. Yapı ve tesis izinlerinin serbest bölge müdürlüğü tarafından verildiği 3218 m.5 hükmü de unutulmamalıdır. Bu süreç için yapı ruhsatı rehberimize bakılabilir.
Doğal gaz tedarik sözleşmesinde hangi maddeler olmalı?
- Bağlantı ve teslim noktası.
- Sözleşme kapasitesi ve azami saatlik çekiş.
- Gaz kalitesi ve basınç sınırları.
- Sayaç tipi, okuma ve itiraz yöntemi.
- Birim fiyat ve yasal üst limit ilişkisi.
- Altyapı/bağlantı bedelleri.
- Kesinti ve bakım bildirimleri.
- Acil durum ve güvenlik prosedürü.
- Asgari tüketim veya kapasite bedeli varsa açık düzenleme.
- Teminat ve ödeme koşulları.
- Fesih ve tesisin devri.
- Uyuşmazlık çözümü.
Özellikle kesintisiz üretim yapan işletmeler, gaz kesintisinin üretim kaybı sonucunu sözleşmede ele almalıdır. Alternatif yakıt sisteminin kurulması düşünülüyorsa bunun m.9’daki izin rejimine ve çevre/yapı izinlerine uygunluğu önceden teyit edilmelidir.
Yeni yatırımcı için doğal gaz kontrol listesi
Yatırımcı önce serbest bölge işleticisinden mevcut doğal gaz altyapısı, kullanılabilir kapasite ve bağlantı koşulları hakkında yazılı bilgi almalıdır. İkinci olarak prosesin saatlik ve yıllık tüketimini mühendislik hesabıyla belirlemelidir. Üçüncü olarak bağlantı maliyeti ve gaz fiyatını yatırım fizibilitesine eklemelidir.
Dördüncü olarak yapı projesinde gaz odası, vana, sayaç, havalandırma ve yangın güvenliği gereklilikleri gösterilmelidir. Beşinci olarak iş sağlığı ve güvenliği risk analizi yapılmalıdır. Altıncı olarak işletici veya dağıtım şirketiyle imzalanacak sözleşme m.9 ve EPDK mevzuatıyla karşılaştırılmalıdır.
Mersin Serbest Bölge bakımından uygulama
Mersin Serbest Bölge’de doğal gaz kullanan veya yeni üretim hattı kuracak işletmeler için 3218 m.9 doğrudan uygulanır. Enerji yoğun üretim yapan şirketler kapasite artışı planlarken MESBAŞ ve ilgili teknik birimlerle altyapı yeterliliğini önceden teyit etmelidir. Bölgede doğal gaz faaliyetinin kim tarafından yürütüldüğü güncel işletme modeline göre kontrol edilmelidir.
Gaz maliyeti yatırım kararında önemli olduğundan yalnızca piyasa gaz fiyatına bakılmamalı; bölge içi dağıtım/satış bedeli, bağlantı maliyeti ve varsa kapasite ücretleri birlikte hesaplanmalıdır. Bakanlığın yönetmelikle belirlediği üst limitler sözleşme kontrolünde esas alınır.
Yasal dayanak ve resmî kaynaklar
- 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.9: doğal gaz altyapısının kurulması, işletilmesi, gazın satın alınması, dağıtılması ve satılması.
- 7435 sayılı Kanun m.3: 2023 yılında m.9’a doğal gaz fıkralarını ekleyen düzenleme.
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı
- Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
Sık sorulan sorular
Serbest bölgede doğal gazı kim satar?
Kural olarak işletici gazı kamu/özel kuruluştan alıp bölge içinde dağıtır ve satar; kanundaki koşullarla lisanslı dağıtım şirketi de faaliyeti yürütebilir.
Kullanıcı doğrudan başka tedarikçiden gaz alabilir mi?
İşleticinin izni olmadan alamaz.
Kullanıcı kendi gaz hattını kurabilir mi?
İşleticinin izni olmadan doğal gaz ihtiyacını karşılamak amacıyla münferit tesis kurulamaz.
Dağıtım şirketi serbest bölgeye yatırım yapabilir mi?
İşleticinin talebi ve dağıtım şirketinin kabulüyle, EPDK koşulları çerçevesinde yatırım yapabilir veya mevcut şebekeyi devralabilir.
İşletici gaz fiyatını serbestçe belirleyebilir mi?
Ticaret Bakanlığı bölge içi dağıtım ve satış nedeniyle tahsil edilecek bedele ilişkin üst limiti yönetmelikle düzenler.
Doğal gaz altyapısı yapı ruhsatından bağımsız mı?
Hayır. Tesis projeleri ve serbest bölge müdürlüğü izinleriyle koordineli yürütülmelidir.
EPDK’nın yetkisi ne zaman devreye girer?
Lisanslı dağıtım şirketinin serbest bölge içinde faaliyet göstermesi halinde EPDK tarafından belirlenen koşullar uygulanır.
2023 öncesi sözleşmeler değişiklikten etkilenir mi?
Emredici kanun hükümleri yürürlükteki sözleşmelere uygulanır; sözleşmenin güncel m.9 ile uyumu ayrıca incelenmelidir.
Serbest bölgede doğal gaz, sıradan şehir aboneliğinden farklı özel kanuni modele sahiptir. İşletici yetkisi, EPDK şartları, Bakanlık üst limiti ve kullanıcı tesis izinleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 17 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
