Kuyumcular MASAK Yükümlüsü mü? 5549 m.2 ve Tedbirler Yönetmeliği Kapsamı (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun m.2/d ve Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik kapsamında MASAK yükümlüsüdür. Kuyum işletmesinin Ticaret Bakanlığından yetki belgesi almış olması MASAK yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Kuyumcu; müşterinin tanınması, gerekli hâllerde kimlik tespiti, gerçek faydalanıcının belirlenmesi, şüpheli işlem bildirimi, bilgi-belge verme ve muhafaza-ibraz gibi yükümlülükleri ilgili mevzuata göre yerine getirmek zorundadır. MASAK, kıymetli maden, taş ve mücevher ticareti yapanları finansal olmayan belirli iş ve meslekler (FOBİM) arasında ayrıca sınıflandırmakta ve bu sektör için güncel şüpheli işlem bildirim rehberi yayımlamaktadır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kuyumcular neden MASAK yükümlüsü sayılır?
5549 sayılı Kanun m.2/d, “yükümlü” kavramını geniş biçimde tanımlar. Hükümde değerli taş ve maden ile mücevher ticaretiyle iştigal edenler veya bu faaliyetlere aracılık edenler açıkça sayılmıştır. Bu nedenle kuyumcu işletmesinin MASAK kapsamına girip girmediği yorumla belirlenen belirsiz bir konu değildir; doğrudan Kanun hükmüne dayanır.
MASAK’ın güncel Yükümlüler sayfası da kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenleri açıkça yükümlü olarak gösterir. Aynı sayfada bu sektörün Tedbirler Yönetmeliği bakımından finansal olmayan belirli iş ve meslekler, yani FOBİM kapsamına dahil olduğu açıklanır.
Kuyum işletmesi ayrıca Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik kapsamında Ticaret Bakanlığının yetki belgesi rejimine tabidir. Yetki belgesinin kapsamı için Kuyumcu Yetki Belgesi Zorunlu mu? rehberimize bakabilirsiniz. Ticaret Bakanlığı yetki belgesi ile MASAK yükümlülüğü farklı hukuk alanlarında ve farklı amaçlarla uygulanır.
Hangi kuyum ve mücevher işletmeleri MASAK kapsamındadır?
Kanun ve Tedbirler Yönetmeliği, yalnız klasik anlamda “kuyumcu” tabelası taşıyan perakende mağazaları değil, kıymetli maden, taş veya mücevher alım-satımı yapan ve bu işlemlere aracılık eden kişileri kapsar. Faaliyetin gerçek veya tüzel kişi eliyle yapılması yükümlülüğün özünü değiştirmez.
Altın, gümüş, platin, paladyum gibi kıymetli madenlerle; elmas, pırlanta ve diğer kıymetli taşlarla; bu unsurlardan oluşan mücevherlerin alım-satımıyla uğraşan işletmeler mevzuatın hedeflediği sektör içindedir. Aracılık faaliyeti de ayrıca kapsamda olduğundan, malın mülkiyetini mutlaka kendi üzerine almadan alıcı ve satıcıyı buluşturan ticari yapılar da faaliyetlerinin niteliğine göre yükümlü sayılabilir.
Yükümlülük bakımından işlem kanalının fiziksel mağaza, internet sitesi veya başka bir satış kanalı olması tek başına istisna yaratmaz. İnternet üzerinden mücevher satışı yapan ve Kanun kapsamındaki faaliyeti yürüten işletmenin de müşterinin tanınması ve şüpheli işlem değerlendirmesi gibi yükümlülükleri ilgili işlem yapısına göre devam eder.
FOBİM ne demektir ve kuyumcular neden bu gruptadır?
FOBİM, “finansal olmayan belirli iş ve meslekler” ifadesinin kısaltmasıdır. MASAK’ın güncel açıklamasına göre Tedbirler Yönetmeliğinde kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler FOBİM grubu içinde yer alır.
Bu sınıflandırma, kuyumcuların banka veya finansal kuruluş gibi değerlendirilmesi anlamına gelmez. Aksine sektörün finansal kuruluş olmamasına rağmen suç gelirlerinin aklanması ve terörün finansmanı bakımından önemli risk taşıyan ekonomik faaliyetlerden biri olduğunu gösterir.
FOBİM’ler müşterini tanı tedbirleri, riskli ülkelere ilişkin tedbirler ve sıkılaştırılmış tedbirler gibi yükümlülüklerin ilgili kısmını uygular. Finansal kuruluşlara özgü muhabirlik ilişkisi veya elektronik transfer sistemi gibi bazı yükümlülükler ise kuyumcuların faaliyet yapısına uygun değildir. Bu ayrım MASAK’ın güncel Yükümlülükler sayfasında açıklanmaktadır.
Kuyumcular için “müşterini tanı” yükümlülüğü nedir?
5549 sayılı Kanun m.3, yükümlülerin kendileri nezdinde yapılan veya aracılık ettikleri işlemlerde, işlem yapılmadan önce işlem yapanların ve nam veya hesabına işlem yapılanların kimliklerini tespit etmesini ve gerekli diğer tedbirleri almasını öngörür. Tedbirler Yönetmeliği m.5 ila m.26/A arasında müşterinin tanınmasına ilişkin ayrıntılı kurallar bulunur.
Müşterini tanı yükümlülüğü yalnız kimlik fotokopisi almak değildir. Müşterinin kim olduğu, işlemde kendi adına mı yoksa başkası hesabına mı hareket ettiği, tüzel kişi müşteride gerçek faydalanıcının kim olduğu, işlemin müşterinin bilinen faaliyetiyle uyumlu olup olmadığı ve riskli durumlarda ek bilgi gerekip gerekmediği değerlendirilir.
Kuyum ticaretinde yüksek değerli ürünlerin kolay taşınabilir ve nakde çevrilebilir olması, müşterini tanı tedbirlerini özellikle önemli hâle getirir. Çok sayıda parçalı işlem, müşteri profiliyle bağdaşmayan yüksek tutarlı alım-satım, üçüncü kişiler hesabına hareket veya olağandışı ödeme yöntemleri risk değerlendirmesinde dikkate alınmalıdır.
Kuyumcu hangi işlemlerde kimlik tespiti yapmak zorundadır?
Kimlik tespitini gerektiren işlem türleri ve parasal sınırlar 5549 sayılı Kanun m.3’ün verdiği yetkiye dayanılarak Tedbirler Yönetmeliğinde belirlenir. Sabit bir tutarı ezbere uygulamak yerine işlem tarihinde yürürlükte bulunan güncel eşik ve özel işlem türleri esas alınmalıdır. Bu nedenle işletmenin MASAK mevzuatındaki parasal sınır değişikliklerini düzenli izlemesi gerekir.
Kimlik tespiti gereken durumda işlem tamamlanmadan önce gerekli kimlik bilgileri alınmalı ve mevzuatta öngörülen yöntemle doğrulanmalıdır. Gerçek kişi, tüzel kişi, dernek/vakıf, yabancı kişi ve başkası adına hareket edilen işlemlerde doğrulama yöntemi aynı değildir.
Birbiriyle bağlantılı işlemler de birlikte değerlendirilir. İşlemleri yalnız tek tek tutarlara ayırarak kimlik tespit yükümlülüğünü bertaraf etmeye çalışmak mevzuata uygun değildir. MASAK, bağlantılı işlem kavramının müşteri ve işlem yapısının riskine göre değerlendirilmesi gerektiğini açıklar.
Gerçek faydalanıcı neden tespit edilir?
İşlemi yapan kişi her zaman ekonomik değerin gerçek sahibi değildir. Bir şirket temsilcisi, vekil veya aracı görünürde işlemi yapabilir; ancak işlemin nihai ekonomik yararı başka kişiye ait olabilir. Müşterini tanı sisteminin amaçlarından biri bu gerçek faydalanıcıyı belirlemektir.
Kuyumcu tüzel kişi müşteriyle işlem yaptığında yalnız şirket unvanı ve vergi numarasını almakla yetinmemelidir. Tedbirler Yönetmeliğinde öngörülen şekilde tüzel kişiliğin temsil yetkisi ve gerçek faydalanıcısı araştırılmalıdır. Şirketin ortaklık yapısı, kontrol ilişkisi ve işlemde adına hareket edilen kişi bakımından gerekli belgeler alınır.
Gerçek faydalanıcının tespit edilememesi veya müşterinin bilgi vermekten kaçınması risk göstergesidir. Müşterinin tanınması tedbirleri tamamlanamıyorsa işlemin reddi ve iş ilişkisinin sona erdirilmesine ilişkin Tedbirler Yönetmeliği hükümleri dikkate alınır.
Kuyumcunun şüpheli işlem bildirim yükümlülüğü var mı?
Evet. 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüler şüpheli işlemleri MASAK’a bildirmek zorundadır. MASAK Genel Tebliği Sıra No: 13 m.4/2, şüpheli işlemlerin herhangi bir parasal sınır gözetilmeksizin bildirilmesini öngörür. Bu nedenle “işlem belli tutarın altında, ŞİB gerekmez” yaklaşımı yanlıştır.
Şüpheli işlem; işleme konu malvarlığı değerinin yasa dışı yollardan elde edildiğine, yasa dışı amaçla kullanıldığına, terör örgütleri veya terörün finansmanıyla bağlantılı olduğuna dair bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektiren husus bulunması gibi durumlarda değerlendirilir. Bildirim için suçun kesin ispatı aranmaz; şüpheyi gerektiren makul hususların bulunması yeterlidir.
MASAK, 13 Haziran 2025 ve 11 Eylül 2025 tarihli duyurularla kıymetli maden, taş veya mücevher alım-satımı yapanlar için güncel sektörel ŞİB rehberlerini yayımlamış/güncellemiştir. Mevcut rehberler MASAK Sektörel ŞİB Rehberleri sayfasından takip edilmelidir.
Şüpheli işlem bildirimi müşteriye söylenebilir mi?
Şüpheli işlem bildirimi gizli bir yükümlülüktür. Bildirim yapıldığının veya yapılacağının müşteriye ya da yetkisiz kişilere açıklanması, sistemin amacını ortadan kaldırır ve mevzuata aykırılık doğurur. İşletme çalışanları bu konuda ayrıca eğitilmelidir.
Müşteri “beni MASAK’a bildirdiniz mi?” diye sorsa bile işletme bildirim süreci hakkında bilgi veremez. Şüpheli işlem dosyası yalnız yetkili kişiler ve kanuni mercilerle paylaşılmalıdır.
İşletme içinde şüpheyi tespit eden personelin konuyu hangi sorumluya ve hangi yazılı yöntemle ileteceği önceden belirlenmelidir. Sektörün yükümlülük yapısına göre MASAK rehberindeki elektronik bildirim usulü uygulanır.
Muhafaza ve ibraz yükümlülüğü ne anlama gelir?
5549 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat, yükümlülükler kapsamında düzenlenen belge ve kayıtların belirli süre muhafaza edilmesini ve yetkili makam tarafından istendiğinde ibraz edilmesini öngörür. Kuyum işletmesi müşteri kimlik bilgileri, işlem kayıtları ve MASAK yükümlülükleri kapsamında oluşan belgeleri mevzuatta öngörülen süre boyunca erişilebilir biçimde saklamalıdır.
Kayıtların yalnız kağıt ortamında tutulması zorunlu değildir; elektronik kayıtlar da mevzuata uygun güvenlik ve erişilebilirlik koşullarıyla saklanabilir. Ancak kayıtların sonradan değiştirilebilir, kaybolabilir veya işlemlerle eşleştirilemez olması uyum açısından risklidir.
Satış fişi veya faturanın bulunması, MASAK dosyasındaki tüm kayıtların tutulduğu anlamına gelmez. Kimlik tespit belgesi, gerçek faydalanıcı bilgisi, işlemle ilgili açıklamalar ve risk değerlendirmesi ayrı belge yükümlülükleri doğurabilir.
MASAK’a bilgi ve belge verme yükümlülüğü var mı?
Evet. 5549 sayılı Kanun kapsamında MASAK ve yetkili denetim birimleri yükümlülerden kanuni görevleri çerçevesinde bilgi ve belge isteyebilir. Kuyum işletmesi istenen kayıtları süresinde ve gerçeğe uygun şekilde vermek zorundadır.
Ticari sır, müşteri ilişkisi veya “kişisel veri” olduğu gerekçesiyle kanuna dayalı yetkili bilgi talebinin bütünüyle reddedilmesi doğru değildir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı da kanuni yükümlülük ve yetkili kamu makamlarına aktarım hükümleriyle birlikte uygulanır.
İşletmenin bilgi talebini hangi birimin yanıtlayacağı, belgelerin nasıl çıkarılacağı ve yetkili makama nasıl teslim edileceği önceden belirlenmelidir. Dağınık veya kayıt dışı satış sistemi, resmi talebe süresinde cevap verilmesini güçleştirir.
Ticaret Bakanlığı yetki belgesi ile MASAK yükümlülüğü aynı şey mi?
Hayır. Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik kapsamındaki yetki belgesi, kuyum ticaretinin sektörel faaliyet şartlarını düzenler. MASAK mevzuatı ise suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesine yönelik müşteri ve işlem kontrollerini düzenler.
Bir işletme Ticaret Bakanlığından geçerli yetki belgesi almış olsa bile MASAK yükümlülüklerine aykırı davranabilir. Tersine MASAK yükümlülüklerini yerine getiriyor olması da yetki belgesi olmadan kuyum ticareti yapmasına izin vermez. Her iki rejim birlikte uygulanır.
Uygulamada işletmenin mevzuat dosyası iki ayrı başlıkta tutulmalıdır: sektörel faaliyet/yetki belgesi dosyası ve MASAK uyum dosyası. Böylece bir denetimde hangi yükümlülüğün hangi mevzuata dayandığı açıkça gösterilebilir.
Kuyum işletmesi MASAK uyum sistemi nasıl kurmalı?
İşletmenin büyüklüğü ne olursa olsun çalışanların temel MASAK yükümlülüklerini bilmesi gerekir. En azından aşağıdaki süreçler yazılı hâle getirilmelidir:
- Kimlik tespiti gereken işlemin nasıl belirleneceği.
- Gerçek kişi ve tüzel kişi müşterilerde hangi belgelerin alınacağı.
- Başkası adına hareket eden kişilerin nasıl tespit edileceği.
- Gerçek faydalanıcı bilgilerinin nasıl kaydedileceği.
- Birbiriyle bağlantılı işlemlerin nasıl izleneceği.
- Şüpheli işlemi fark eden çalışanın kime ve hangi yazılı yöntemle bildireceği.
- ŞİB sürecinin gizliliğinin nasıl korunacağı.
- Kimlik ve işlem belgelerinin nasıl muhafaza edileceği.
- MASAK bilgi-belge taleplerinin kim tarafından cevaplanacağı.
- Sektörel ŞİB rehberinin ve mevzuat değişikliklerinin kim tarafından takip edileceği.
Personelin yalnız bir kez eğitim alması yeterli değildir. Yeni çalışanlar işe başladığında ve MASAK rehberleri güncellendiğinde eğitim tekrarlanmalıdır. 2025 yılında sektör rehberlerinin iki kez duyuru konusu olması, güncel doküman takibinin neden önemli olduğunu göstermektedir.
MASAK Online 2.0 kuyumcular açısından neden önemlidir?
MASAK Online 2.0, şüpheli işlem bildirimleri, elektronik tebligat ve yükümlülerle güvenli iletişim için kullanılan güncel çevrim içi sistemdir. MASAK, 2024 yılında sistemi 2.0 sürümüne geçirmiş ve sektörlere göre güncel ŞİB formları ile rehberler yayımlamıştır.
Kuyum ve mücevher sektörü için yayımlanan güncel rehber sürümü ve elektronik başvuru yöntemi MASAK’ın resmi sayfasından takip edilmelidir. Eski form veya eski rehberle yapılan bildirim, güncel usule aykırı olabilir.
MASAK Online erişim yetkileri işletme içinde sınırlı tutulmalı, kullanıcı bilgileri paylaşılmamalı ve elektronik tebligatlar düzenli takip edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Kuyumcu MASAK yükümlüsü müdür?
Evet. 5549 sayılı Kanun m.2/d ve Tedbirler Yönetmeliği kapsamında kıymetli maden, taş veya mücevher alım-satımı yapanlar ve aracılık edenler yükümlüdür.
Kuyumcu FOBİM midir?
Evet. MASAK’ın güncel sınıflandırmasında kıymetli maden, taş veya mücevher alım-satımı yapanlar finansal olmayan belirli iş ve meslekler (FOBİM) grubundadır.
Yetki belgesi olan kuyumcu ayrıca MASAK kurallarına uymak zorunda mı?
Evet. Ticaret Bakanlığı yetki belgesi ile MASAK yükümlülüğü birbirinden ayrı hukuki rejimlerdir.
Şüpheli işlem bildirimi için alt limit var mı?
Hayır. MASAK Genel Tebliği Sıra No: 13 m.4/2 uyarınca şüpheli işlemler herhangi bir parasal sınır gözetilmeksizin bildirilir.
Şüphe kesinleşmeden bildirim yapılır mı?
ŞİB için suçun kesin ispatı aranmaz. İşlemde mevzuattaki anlamda şüphe veya şüpheyi gerektiren husus bulunması değerlendirme için yeterlidir.
Kimlik tespiti ile şüpheli işlem bildirimi aynı şey mi?
Hayır. Kimlik tespiti müşterini tanı tedbiridir; ŞİB ise şüpheli nitelikteki işlemin MASAK’a bildirilmesidir. Farklı şartlara tabidir.
İşlemi parçalara bölmek kimlik tespitini ortadan kaldırır mı?
Hayır. Birbiriyle bağlantılı işlemler birlikte değerlendirilebilir. İşlemin yapay biçimde parçalanması yükümlülükleri bertaraf etmez.
Müşteriye ŞİB yapıldığı söylenebilir mi?
Hayır. Şüpheli işlem bildiriminin gizliliği korunmalıdır.
Online mücevher satıcısı MASAK kapsamı dışında mı?
Hayır. Faaliyetin kıymetli maden, taş veya mücevher alım-satımı niteliğinde olması hâlinde satış kanalının internet olması yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
MASAK’ın kuyumcular için ayrı rehberi var mı?
Evet. MASAK, “Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler” için sektörel ŞİB rehberi yayımlar.
Resmî Kaynaklar
- MASAK – 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun
- MASAK – Yükümlüler
- MASAK – Yükümlülükler
- MASAK – Sektörel Şüpheli İşlem Bildirim Rehberleri
- MASAK Genel Tebliği Sıra No: 13
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
