Bir Havaalanı Uluslararası Trafiğe Nasıl Açılır? SHGM Sertifikası ve Sınır İşlemleri | 2920 m.35

2920 sayılı Kanun m.35 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.35, bir havaalanının uluslararası hava trafiğine açılmasının asgari kanuni koşullarını belirler. Güncel metin üç ayağı birlikte arar: SHGM standartlarına uygun teknik özellik, gümrük-pasaport-sağlık ve benzeri işlemler için gerekli kolaylıklar ve SHGM sertifikasyonu.

Bu yapı, uluslararası havaalanı statüsünün yalnız pist uzunluğu veya terminal kapasitesiyle kazanılamayacağını gösterir. Uluslararası trafik, hava aracının emniyetli operasyonu yanında ülkeye giriş-çıkış yapan yolcu, mürettebat, bagaj, kargo ve postanın sınır, gümrük ve sağlık işlemlerinin yürütülmesini de gerektirir.

m.35, m.34’teki havaalanı kuruluş ve işletme izninden farklı bir aşamayı düzenler. Bir havaalanının hukuken kurulmuş ve işletiliyor olması, otomatik olarak dış hat trafiğine açık olduğu anlamına gelmez.

Aynı şekilde yabancı bir havayolunun Türkiye’ye uçuş hakkı veya bir Türk havayolunun dış hat ruhsatı da havaalanına uluslararası statü kazandırmaz. Havaalanı statüsü, taşıyıcının trafik hakkından ayrı kamu hukuku koşullarına tabidir.

m.35’te 2024 yılında ne değişti?

4 Temmuz 2024 tarihli 7519 sayılı Kanunla m.35 değiştirilmiş ve SHGM’nin rolü madde metninde daha açık hale getirilmiştir. Güncel hüküm, havaalanının “Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen standartlara uygun teknik özelliklere sahip” olmasını ve “Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce sertifikalandırılmasını” açık şart olarak düzenler.

Bu değişiklik nedeniyle eski kaynaklarda yalnız teknik uygunluk ve sınır işlem tesislerinden söz eden özetler 2026 için eksiktir. Güncel değerlendirmede sertifikasyon şartı ayrıca kontrol edilmelidir. İçerik, sözleşme veya yatırım raporu hazırlanırken değişiklik öncesi metne dayanılmamalıdır.

Sertifikasyonun açık kanun şartı haline gelmesi, havaalanı işletmecisinin kalite, emniyet, organizasyon ve teknik yeterliliğinin belgelendirilmiş bir idari statü içinde tutulmasını güçlendirir. Sertifika yalnız açılış gününde alınan sembolik belge değildir; ilgili mevzuatta aranan koşulların sürdürülmesi gerekir.

Yatırım veya kamu planlamasında bu değişiklik zaman çizelgesine dahil edilmelidir. Terminal ve pist tamamlandıktan sonra sertifikasyonun kendiliğinden verileceği varsayımıyla dış hat başlangıç tarihi belirlemek ticari risk yaratır.

SHGM tarafından belirlenen teknik standartlar neyi kapsar?

m.35 teknik ayrıntıları tek tek saymaz; standart belirleme yetkisini SHGM’ye bırakır. Bu nedenle pist, taksirut, apron, işaretleme, aydınlatma, mania, kurtarma-yangın, operasyon alanları, emniyet yönetimi ve başka teknik unsurlar için güncel SHGM düzenlemeleri kontrol edilmelidir.

Teknik özelliklerin uluslararası trafiğe uygunluğu planlanan hava aracı tipleri ve operasyon kategorisiyle bağlantılıdır. Küçük bir hava aracına uygun tesis ile geniş gövdeli uluslararası yolcu uçağını düzenli kabul edecek tesisin altyapı gereksinimleri aynı olmayabilir.

Havaalanının mevcut iç hat operasyonu güvenli şekilde yürütmesi, dış hat operasyonu için bütün teknik şartları sağladığı anlamına gelmez. Yeni uçak tipleri, gece operasyonu, düşük görüş şartları veya artan trafik yoğunluğu ek teknik gereksinimler doğurabilir.

SHGM standartları değiştiğinde havaalanı işletmecisinin değişiklikleri takip etmesi gerekir. m.27’deki düzenleme ve talimatları takip etme yükümlülüğü, havaalanı işletmecileri bakımından da düzenleyici uyumun sürekli niteliğini gösterir.

Uluslararası havaalanında gümrük kolaylıkları neden zorunludur?

Uluslararası uçuşla gelen veya giden eşya, yolcu bagajı, kargo ve belirli diğer mallar gümrük mevzuatına tabidir. m.35 bu nedenle havaalanında gümrük işlemlerinin yapılabilmesini sağlayacak kolaylıkların bulunmasını açık şart olarak sayar.

“Kolaylık” yalnız bir masa veya ofis tahsis etmek değildir. Operasyonun niteliğine göre gümrüklü alanların fiziksel ayrımı, eşya akışının kontrolü, geçici depolama veya kargo tesisleri, personel çalışma alanları, güvenlik erişimleri ve bilgi sistemleri gerekebilir.

Yolcu terminalinde yeşil-kırmızı hat düzeni, bagaj kontrol alanları veya gümrük görevlilerinin gerekli incelemeyi yapabileceği fiziksel düzenlemeler, somut terminal tasarımının parçasıdır. Kargo operasyonu planlanıyorsa yolcu terminalinden farklı altyapı ihtiyaçları doğabilir.

Havaalanı işletmecisi gümrük hizmetini kendisi yürütmez; yetkili kamu kurumunun işlemlerini yapabilmesine uygun fiziksel ve operasyonel ortamı sağlar. Yetki ile altyapı sorumluluğu karıştırılmamalıdır.

Pasaport ve sınır kontrolü için ne gerekir?

Uluslararası yolcu ve mürettebat trafiğinde ülkeye giriş-çıkış kontrollerinin yetkili makamlarca yapılabilmesi gerekir. m.35 pasaport işlemlerini sağlayacak kolaylıkları bu nedenle ayrıca sayar.

Terminal akışında gelen ve giden yolcuların gerektiğinde ayrılması, pasaport kontrol noktaları, bekleme alanları, transit yolcu düzeni ve yetkili görevlilerin güvenli çalışma alanları planlanmalıdır. Fiziksel plan, yolcunun kontrol noktasını atlayarak ülkeye giriş veya çıkış yapmasına izin vermemelidir.

E-kapı, biyometrik kontrol veya başka teknolojik çözümler kullanılacaksa bunların uygulanabilir kamu sistemi ve veri güvenliği şartlarıyla uyumlu olması gerekir. Havaalanı işletmecisinin kendi teknolojik tercihi, sınır kontrol makamının yetki ve standartlarını değiştirmez.

Transit yolcu operasyonları da ayrıca planlanmalıdır. Yolcunun Türkiye’ye giriş yapmadan aktarma yapacağı model ile ülkeye giriş yaptıktan sonra iç hat bağlantısına geçeceği modelin terminal akışı ve pasaport işlemleri farklıdır.

Sağlık ve benzeri işlemler hangi nedenle m.35’te yer alır?

Uluslararası hava trafiği bulaşıcı hastalıklar, sağlık kontrolleri ve sınır sağlığı tedbirleri açısından ülke sınırını aşan riskler doğurabilir. m.35 bu nedenle sağlık işlemlerinin yapılması için gerekli kolaylıkların bulunmasını şart koşar.

Sağlık kolaylıklarının kapsamı trafik yoğunluğu, uluslararası sağlık düzenlemeleri ve yetkili sağlık otoritelerinin gerekliliklerine göre değişebilir. İzolasyon, muayene, acil sağlık veya belge kontrol süreçleri terminal planında yer gerektirebilir.

“Bunlara benzer işlemler” ifadesi maddeyi yalnız üç kurumla sınırlamaz. Uluslararası giriş-çıkışta mevzuat gereği yürütülen diğer kontrol ve kamu hizmetleri için de tesis ve koordinasyon ihtiyacı doğabilir.

COVID-19 döneminin gösterdiği gibi uluslararası sağlık şartları kısa sürede değişebilir. Bu nedenle havaalanı planı yalnız normal dönem akışına göre değil, gerektiğinde geçici sağlık kontrol noktaları veya ayrıştırılmış yolcu akışı kurulabilecek esneklikte hazırlanmalıdır.

SHGM sertifikasyonu ne anlama gelir?

m.35 güncel metni uluslararası trafiğe açılabilecek havaalanının SHGM tarafından sertifikalandırılmasını açıkça arar. Sertifikasyon, tesisin ilgili teknik ve operasyonel standartları sağladığının idari süreç içinde değerlendirilmesidir.

Sertifika başvurusu yalnız tamamlanmış inşaat dosyasından ibaret değildir. İşletmeci organizasyonu, sorumlu yöneticiler, el kitapları, emniyet yönetim sistemi, tesis-bakım düzeni, acil durum planları ve ilgili diğer operasyonel belgeler ikincil mevzuat uyarınca incelenebilir.

Sertifika belirli koşul, kapsam veya sınırlamalar içerebilir. Havaalanı işletmecisi bu kayıtları uçuş planlama ve havayolu bilgilendirme sistemlerine doğru aktarmalıdır. Sertifika dışında kalan operasyonu ticari talep var diye başlatmamalıdır.

Sertifikanın geçerliliği bakımından denetim ve sürekli uygunluk önemlidir. Teknik altyapı veya organizasyonda esaslı değişiklik olduğunda sertifika etkisi değerlendirilmelidir; eski belge yeni operasyonun otomatik onayı olarak kullanılmamalıdır.

Havaalanının uluslararası statüsü havayoluna uçuş hakkı verir mi?

Hayır. m.35 havaalanının uluslararası trafiğe açılma koşullarını düzenler. Havayolunun belirli ülke veya hat için trafik hakkı ve uçuş izni ayrı bir hukuki konudur. yabancı havayolları bakımından m.33 ikili/çok taraflı anlaşmalar ve karşılıklılık rejimini öngörür.

Türk havayolunun dış hat operasyonunda da ruhsat, hat yetkisi, uçuş programı, slot ve yabancı ülke izinleri gibi ayrı işlemler bulunabilir. Havaalanının dış hat statüsü yalnız kullanılabilecek giriş-çıkış noktasının hukuki ve operasyonel niteliğini belirler.

Aynı şekilde slot tahsisi, uluslararası havaalanı statüsünün yerine geçmez. Slot kapasite planlamasıdır; havaalanı statüsü ve taşıyıcı trafik hakkı ayrı şartlardır.

Havaalanı işletmecisi yeni bir havayoluyla ticari anlaşma yaparken taşıyıcının gerekli operasyon izinlerinin tamamlanmasını sözleşmesel koşul haline getirebilir. Terminal hizmet sözleşmesi, bulunmayan trafik hakkını yaratmaz.

Uluslararası terminal ve operasyon altyapısında hangi konular birlikte planlanmalı?

Dış hat terminal tasarımı, yolcu akışını kamu kontrolleriyle uyumlu kurmalıdır. Check-in, güvenlik, pasaport çıkış, kapı, geliş pasaport, bagaj alım ve gümrük sıralaması; yetkisiz alan geçişini önleyecek şekilde planlanır.

Kargo ve posta için ayrı gümrük ve güvenlik süreçleri gerekebilir. posta taşıma rejimi ile sınır işlemleri farklı mevzuat alanlarıdır; tesis her iki sürece de uygun olmalıdır.

Güvenlik tarafında m.40 ve Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı kapsamındaki tedbirler dikkate alınır. Yolcu ve bagaj güvenlik kontrolü, sınır kontrolüyle aynı işlem değildir; farklı kamu amaçlarına hizmet eder ve terminalde birbirini tamamlar.

Bilgi sistemleri de bu akışın parçasıdır. Uçuş, yolcu, bagaj ve kamu otoritesi bilgilerinin yetkili kurumlarla güvenli biçimde paylaşılması için veri güvenliği ve 6698 sayılı Kanun gereklilikleri göz önünde bulundurulmalıdır.

Uluslararası statü alındıktan sonra sürekli uyum nasıl korunur?

Dış hat trafiğine açılış bir defalık proje değildir. Pist veya terminal değişikliği, yeni hava aracı kategorisi, kargo operasyonunun başlaması, güvenlik alanı revizyonu veya artan trafik yoğunluğu teknik ve sertifika şartlarını etkileyebilir.

Her esaslı değişiklik için sertifika ve diğer kamu hizmeti kapasitesi etkisi değerlendirilmelidir. Yeni terminal açılmış ancak gümrük ve pasaport personeli/alanı hazır değilse yalnız inşaatın bitmesi operasyon için yeterli değildir.

SHGM denetimleri ve diğer yetkili kurumların kontrolleri için kayıtlar güncel tutulmalıdır. Teknik bakım, eğitim, acil durum tatbikatları, güvenlik ve sınır hizmeti koordinasyon kayıtları gerektiğinde sunulabilmelidir.

Uluslararası statüde geçici kısıtlama veya havaalanının kapatılması m.36 kapsamındaki kamu yetkileriyle de bağlantılı olabilir. Havaalanı işletmecisi kriz ve iş sürekliliği planında yolcu, havayolu ve kamu kurumlarına bildirim akışını önceden belirlemelidir.

Uluslararası trafiğe açılış dosyası nasıl hazırlanmalı?

Birinci bölüm güncel havaalanı kuruluş/işletme ve sertifika belgeleridir. İkinci bölüm SHGM teknik standartlarına uyumu gösteren mühendislik ve operasyon dokümanlarıdır.

Üçüncü bölüm gümrük, pasaport, sağlık ve diğer kamu hizmetlerinin yerleşim, personel ve işlem akışıdır. Dördüncü bölüm güvenlik, kurtarma-yangın, acil durum ve hava trafik koordinasyonudur.

Beşinci bölüm bilgi teknolojileri ve veri paylaşım altyapısıdır. Altıncı bölüm havayolları ve yer hizmetleri kuruluşlarıyla operasyon hazırlığıdır. Yedinci bölüm deneme, tatbikat ve açılış öncesi uygunsuzluk kapanış kayıtlarıdır.

Sekizinci bölüm sürekli uyum ve değişiklik yönetimidir. Sertifika şartları, kamu hizmeti kapasitesi ve teknik gereklilikler periyodik olarak gözden geçirilir. Sonradan gelen yeni trafik türü veya uçak kategorisi için tekrar etki değerlendirmesi yapılır.

Uluslararası trafiğe açılış için 12 maddelik kontrol listesi

• SHGM’nin güncel havaalanı standartları belirlendi mi?
• Teknik altyapı bu standartlarla belgelendi mi?
• Gümrük işlemleri için uygun alan ve sistem hazır mı?
• Pasaport ve sınır kontrol akışı hazır mı?
• Sağlık işlemleri için gerekli kolaylıklar sağlandı mı?
• Diğer sınır/kamu işlemleri için kurum koordinasyonu tamam mı?
• SHGM sertifikası alınmış ve kapsamı doğrulanmış mı?
• Güvenlik, kurtarma-yangın ve acil durum sistemi dış hat trafiğine uygun mu?
• Yolcu, bagaj, kargo ve posta akışları birbirine karışmadan planlandı mı?
• Havayollarının trafik hakkı/hat izinleri ayrı kontrol ediliyor mu?
• Değişikliklerde sertifika etkisi yeniden değerlendiriliyor mu?
• Denetim için teknik ve operasyon kayıtları erişilebilir mi?

Site içi ilgili içerikler

Havaalanı kuruluş ve işletme izni – m.34 · Yabancı havayolu Türkiye uçuşları – m.33 · SHGM denetimi – m.27 · Hava kabotajı – m.31

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• SHGM – Havaalanları

Sık Sorulan Sorular