Uçağı Yapan veya Tamir Eden Kişinin Kanuni İpotek Hakkı | 2920 m.71

2920 sayılı Kanun m.71 neyi düzenler?

m.71, hava aracının yapım veya tamirine emek, malzeme ve teknik hizmet sağlayan alacaklıyı koruyan özel kanuni ipotek sistemidir. Hava aracı maliki yapılan işin bedelini ödemezse, kanunun aradığı şartları yerine getiren yapım veya tamir alacaklısı uçak üzerinde ayni teminat talep edebilir.

Bu hüküm, m.70 sözleşmesel uçak ipoteğinden farklıdır. m.70’te malik ile alacaklı bilerek mortgage anlaşması kurar; m.71’de ise kanun, belirli nitelikteki yapım/tamir alacağını özel olarak korur.

Kanuni ipotek hakkı “bakım faturası var, otomatik olarak sicilde ipotek oluştu” şeklinde anlaşılmamalıdır. Hakkın doğumu, talep, tescil, süre ve alacağın ispatı bakımından kanundaki özel düzen ve ilgili medeni hukuk hükümleri uygulanır.

Uçak bakım şirketleri, MRO kuruluşları, üretim veya büyük modifikasyon işi yapan yükleniciler bu maddeyi alacak güvenliği açısından bilmelidir.

Kim m.71 kapsamında kanuni ipotek talep edebilir?

Kanunun koruduğu kişi veya kuruluş, hava aracının yapımı veya tamiri nedeniyle malik hesabına iş görmüş ve bu işten alacağı doğmuş olandır. Gerçek kişi zanaatkâr, bakım kuruluşu, MRO, üretici veya sözleşmedeki yüklenici somut şartlara göre kapsama girebilir.

Her tedarikçi otomatik olarak m.71 kapsamına girmez. Örneğin yalnız ofis sarf malzemesi satan şirketin alacağı, hava aracının yapım veya tamirinden doğan özel alacak niteliğinde değildir.

İşin doğrudan hava aracının yapımı, onarımı veya bu kapsamda teknik müdahaleyle bağlantısı belgelenmelidir. Work order, bakım sözleşmesi, job card ve fatura bu bağlantıyı göstermede önemlidir.

Alt yüklenici kendi sözleşmesini ana bakım kuruluşuyla yapmışsa “malik hesabına çalışma” unsurunun nasıl değerlendirileceği sözleşme zinciri ve somut talimata göre ayrıca incelenir.

Hangi alacaklar kanuni ipotek kapsamına girebilir?

Hava aracının yapımı veya tamiri için verilen emek ve malzeme karşılığı doğan alacaklar m.71’in çekirdeğidir. Ağır bakım, yapısal repair, gövde onarımı, büyük modifikasyon veya üretim çalışması somut olayda bu kapsamda değerlendirilebilir.

Salt park/hangar ücreti, yakıt satışı, catering veya yolcu hizmeti gibi farklı alacaklar m.71 kapsamındaki yapım/tamir alacağıyla aynı değildir. Bu alacaklar varsa başka sözleşmesel veya kanuni teminat yollarına tabi olabilir.

Parça tedariki bakım işinin ayrılmaz unsuru olarak ve malik hesabına sağlanmışsa alacağın hangi kısmının kanuni ipotek kapsamında olduğu faturalar ve iş emirleriyle ayrıştırılmalıdır.

Ceza şartı, gecikme tazminatı veya avukatlık masrafının kanuni ipotek kapsamına hangi ölçüde girdiği özel hukuki değerlendirme gerektirir; ana bakım alacağıyla otomatik eşit kabul edilmemelidir.

“Malik hesabına çalışma” neden önemlidir?

Uçak çoğu zaman işletici havayolunun filosunda bulunur ancak malik lessor veya finansal SPV olabilir. Bakım sözleşmesini işletici imzaladığında, yapılan işin malik hesabına sayılıp sayılmayacağı sözleşme, lease ve bakım yetkileri üzerinden incelenmelidir.

İşletici, lease uyarınca bütün bakım masraflarından sorumlu olsa bile mülkiyet lessor’dadır. MRO, kanuni ipotek hakkına güvenmeden önce gerçek malik ve sipariş yetkisini sicilden ve sözleşmeden doğrulamalıdır.

Malik işi doğrudan sipariş etmiş, onaylamış veya lease kapsamında işleticiye açık bakım yetkisi vermiş olabilir. Bu belgeler alacak uyuşmazlığında önemlidir.

Yetkisiz kişinin sipariş ettiği işin malik üzerinde ayni teminat doğuracağı varsayılmamalıdır.

m.71’deki Medeni Kanun 809, 810 ve 811 atıfları neden tarihsel?

2920 sayılı Kanun 1983 tarihli olduğu için m.71’de atıf yapılan madde numaraları o dönemde yürürlükteki 743 sayılı Türk Kanunu Medenisine aittir. 743 sayılı Kanun daha sonra yürürlükten kaldırıldı ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 2002’de yürürlüğe girdi.

Bu nedenle bugünkü dilekçede “4721 sayılı TMK m.809, 810, 811 uçak tamircisi ipoteğini düzenler” demek doğru değildir. 4721 sayılı Kanunun bu madde numaraları farklı konulara aittir.

Hukuki yorumda 2920 m.71’in özel amacı korunur; eski kanundaki kanuni ipotek sisteminin yeni kanundaki karşılıkları ve yürürlük/atıf hükümleri belirlenir.

Bu tarihsel teknik özellikle önemlidir; yanlış madde numarası mahkeme, noter veya sicil başvurusunda dayanak hatası yaratabilir.

Güncel Türk Medeni Kanununda hangi hükümler dikkate alınır?

4721 sayılı Türk Medeni Kanununda kanuni ipotek ve yapı alacaklılarının korunmasına ilişkin sistem özellikle m.893 ve devamında yer alır. Ancak uçak bir taşınmaz değildir ve 2920 m.71 özel havacılık hükmüdür.

Bu nedenle güncel TMK hükümleri m.71’e mekanik biçimde “madde numarası değişti” denilerek uygulanmamalıdır. 2920’nin özel düzenlemesi, yeni TMK’daki kanuni ipotek ilkeleri ve ilgili geçiş/atıf kuralları birlikte yorumlanmalıdır.

Özellikle süre, alacağın kabul edilmesi veya mahkemece belirlenmesi, tescil ve teminat gösterilmesi gibi konularda somut başvuru tarihinde yürürlükteki mevzuat ve sicil uygulaması kontrol edilmelidir.

Uçak siciline yapılacak talepte resmi makamın güncel belge ve prosedürü ayrıca izlenmelidir.

Kanuni ipotek için sicile tescil gerekir mi?

Kanuni ipotek hakkının üçüncü kişilere karşı etkili ayni teminata dönüşmesinde uçak sicili merkezi önemdedir. Alacaklının yalnız fatura kesmiş olması sicilde görünür mortgage kaydı oluşturmaz.

Talebin hangi süre içinde yapılacağı, alacağın kabul veya tespit durumu ve sunulacak belgeler m.71’in tarihsel atfı ile güncel hukuk birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir. Bu süreler hak kaybına yol açabileceği için bakım alacağı vadesi geçtiğinde dosya ertelenmemelidir.

Sicil başvurusunda uçağın üretici seri numarası, güncel malik, tescil işareti, bakım sözleşmesi, iş emirleri, faturalar ve alacak tutarı açıkça gösterilmelidir.

Başvuru tamamlandığında güncel sicil örneği alınarak ipotek kaydının beklenen kapsamda tescil edildiği doğrulanmalıdır.

Malik alacak tutarına itiraz ederse ne olur?

Kanuni ipotek, ihtilaflı ve belgesiz herhangi bir faturayı otomatik kabul ettiren araç değildir. Malik işin yapılmadığını, ayıplı olduğunu veya bedelin ödendiğini ileri sürebilir.

Alacağın varlığı veya tutarı çekişmeliyse mahkeme, tahkim veya sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm yolu devreye girebilir. Hakkın korunması için kanuni tescil süreleri ayrıca takip edilmelidir.

MRO iş emirleri, teknik log, teslim kayıtları, parça faturaları, time sheets ve kalite kabul belgeleri alacağın ispatında önemlidir.

Tarafların sulh olması halinde ipotek talebi veya mevcut kayıt, ödeme şartlarına göre geri çekilebilir/terkin edilebilir.

Uçakta daha önce banka ipoteği varsa tamircinin hakkı ne olur?

Mevcut banka ipoteği, haciz veya başka takyidatlar güncel sicilden incelenmelidir. Kanuni ipotek talebinin sıra ve öncelik sonucu özel mevzuat üzerinden değerlendirilir.

Bakım kuruluşu, yüksek tutarlı işe başlamadan önce uçağın sicilini ve malik yapısını inceleyerek tahsilat riskini görebilir. Önceden yüksek borç yükü bulunan uçakta kanuni teminatın ekonomik değeri sınırlı olabilir.

Finansörler de lease ve mortgage sözleşmelerinde malikin/işleticinin bakım borçlarını zamanında ödemesini covenant olarak düzenleyebilir; çünkü tamir alacaklısının kanuni hak iddiası kredi teminatını etkileyebilir.

Uçak yabancı sicile geçirilecekse m.63 ve diğer terkin hükümleriyle kayıtlı alacaklıların hakları ayrıca gündeme gelir.

Bakım kuruluşları m.71 riskini sözleşmede nasıl yönetebilir?

MRO sözleşmesinde müşterinin gerçek malik veya yetkili işletici olduğunu gösteren belgeler istenmelidir. Uçağın seri numarası, kayıt devleti ve malik bilgisi iş emrinde açık yazılmalıdır.

Ön ödeme, milestone payment ve escrow mekanizmaları kullanılarak alacağın büyümesi önlenebilir. Büyük malzeme siparişlerinde depozito alınabilir.

Gecikme halinde uçağın teslim edilmemesi gibi zilyetliğe dayalı haklar varsa bunların uygulanabilirliği ayrı hukuk incelemesi gerektirir; m.71 kanuni ipotek hakkıyla karıştırılmamalıdır.

Fatura vadesi geçer geçmez hukuk birimi m.71 talep ve sürelerini incelemeli; “müşteri ödeyecek” beklentisiyle olası hak düşürücü süre kaçırılmamalıdır.

m.71 kanuni ipotek dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Güncel uçak sicil kaydı, malik ve işletici bilgileri, bakım/yapım sözleşmesi, work order, teknik log ve kabul kayıtları temel dosyadır.

Faturalar, parça/malzeme belgeleri, ödeme planı, ihtar ve banka kayıtları alacak tutarını desteklemelidir.

Alacağın hangi kısmının yapım/tamirden doğduğu ayrı tabloyla gösterilmelidir. İlgisiz hangar, yakıt veya başka hizmet kalemleri ayıklanmalıdır.

Süre hesabı ve güncel sicil başvurusu için hukuk görüşü hazırlanmalı; tescil sonucu resmi sicil örneğiyle doğrulanmalıdır.

m.71 için 12 maddelik kontrol listesi

• Alacak gerçekten uçak yapımı veya tamirinden mi doğuyor?
• İş malik hesabına mı yapıldı?
• Güncel sicilde malik kim?
• İşletici sipariş vermeye yetkili miydi?
• Work order ve bakım kayıtları eksiksiz mi?
• Fatura ve malzeme kalemleri ayrıştırıldı mı?
• Alacak tutarı kesin veya ispatlanabilir mi?
• 2920 m.71’deki 809–811 atıflarının eski 743 sayılı Kanuna ait olduğu doğru değerlendirildi mi?
• Güncel TMK kanuni ipotek sistemi ve geçiş hükümleri incelendi mi?
• Tescil/talep süresi somut dosyada hesaplandı mı?
• Mevcut banka ipoteği ve hacizler kontrol edildi mi?
• Başvuru sonrası resmi sicil kaydı doğrulandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Sözleşmesel uçak ipoteği – m.70 · Uçak ipoteği – m.69 · Uçak parçaları ve teferruat – m.68 · İpotekli uçakta terkin – m.63

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.71
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – kanuni ipotek hükümleri
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular