Pilot Lisansı ve Yeterlik Belgesi Nasıl Alınır ve Yenilenir? | 2920 m.95 (2026)

2920 sayılı Kanun m.95 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 95. maddesi, havacılık personelinin mesleki yeterliğinin kanuni temelini oluşturur. Hava aracının teknik olarak uçuşa elverişli olması yeterli değildir; onu kullanan ve uçuş emniyeti bakımından zorunlu görevleri yerine getiren personelin de yetkili ve yeterli olması gerekir.

Madde, pilotlar ve uçuş için gerekli diğer personelin görevlerini yapabilmeleri için yeterlik belgesi almalarını ve bu belgeleri mevzuata göre yenilemelerini zorunlu tutar. Belgenin türü, şartları, geçerlilik süresi, uzatılması, yenilenmesi, geri alınması ve kayıt düzeni ikincil mevzuatla belirlenir.

Bu sistem, yalnız ilk kez lisans almaya odaklanmaz. Havacılıkta yetkinlik sürekli olarak korunmalıdır. Uçuş tecrübesi, periyodik kontroller, sağlık uygunluğu, eğitim ve gerekli sınavlar zaman içinde devam eder.

m.95, m.89’daki mürettebat belgelerinin uçakta bulundurulması yükümlülüğünün de maddi temelidir. Uçakta lisansın bulunması kadar lisansın gerçekten geçerli olması gerekir.

Kim yeterlik belgesi almak zorundadır?

Kanun başta pilotlar olmak üzere uçuş için gerekli personeli kapsar. Pilotlar bakımından lisans ve ilgili yetkiler temel şarttır. Operasyon tipine göre kaptan, ikinci pilot veya başka uçuş ekibi üyeleri için farklı yeterlik ve eğitim gereklilikleri bulunabilir.

Hangi personelin ayrıca lisans veya sertifika alması gerektiği görev tanımına ve güncel SHGM mevzuatına göre belirlenir. Uçuş ekibi ile yer personelinin lisans rejimi aynı değildir; bakım personeli, hava trafik kontrolörü veya kabin ekibi gibi gruplar kendi özel mevzuatına tabidir.

Bir kişinin havacılık şirketinde çalışıyor olması ona otomatik uçuş yetkisi vermez. Yetki, ilgili lisans veya sertifika ve bunun kapsamındaki ayrıcalıklardan doğar.

İşverenin şirket içi eğitim vermesi de resmi lisansın yerine geçmez. Şirket eğitimi, düzenleyici yeterlik şartlarını tamamlayabilir; ancak SHGM tarafından aranan lisans veya yetkinin bulunması gerekir.

Pilot lisansları hangi esaslara göre düzenlenir?

Pilot lisanslandırması güncel SHGM mevzuatı, pilot lisans yönetmeliği ve ilgili talimatlar çerçevesinde yürütülür. Lisans türü pilotun kullanabileceği hava aracı ve yapabileceği operasyonun hukuki çerçevesini belirler.

Öğrenci pilot, özel pilot, ticari pilot ve havayolu nakliye pilotu gibi farklı lisans seviyeleri bulunur. Her lisans için asgari yaş, eğitim, teorik bilgi, uçuş tecrübesi, beceri testi ve sağlık şartları farklıdır.

Örneğin özel pilot lisansı sahibi bir kişinin ticari ücret karşılığı havayolu operasyonu yapabilmesi için yalnız uçuş tecrübesinin fazla olması yeterli değildir. Ticari operasyon için gereken lisans ve yetkiler ayrıca alınmalıdır.

Lisans üzerindeki ayrıcalıklar, koşullar ve sınırlamalar dikkatle okunmalıdır. Lisansın varlığı, lisans sahibine bütün hava araçlarını ve bütün uçuş türlerini kullanma yetkisi vermez.

Sınıf ve tip yetkisi neden ayrıca gerekir?

Pilot lisansı temel mesleki statüyü gösterirken, belirli uçak sınıfı veya tipi için ayrıca class rating veya type rating gerekebilir. Büyük ticari jetlerde tip yetkisi, pilotun belirli uçak sistemleri ve operasyon özellikleri konusunda eğitim ve kontrol gördüğünü gösterir.

Örneğin bir pilotun A320 tipi için geçerli yetkisi bulunması, B737 tipini kendiliğinden uçurabileceği anlamına gelmez. İlgili tip için eğitim, simülatör, skill test ve diğer gereklilikler tamamlanmalıdır.

Tip yetkilerinin geçerliliği süreli olabilir ve revalidation veya renewal işlemi gerekebilir. Kontrol tarihinin kaçırılması pilotun o tipte uçuş yapmasını engelleyebilir.

İşletici crew scheduling sisteminde yalnız pilotun adını değil lisans, rating, medical, line check, OPC/LPC ve diğer gerekli süreleri birlikte takip etmelidir.

Pilot sağlık sertifikası neden lisans kadar önemlidir?

Uçuş görevini yerine getiren pilotun tıbbi açıdan uygun olması uçuş emniyetinin temel koşuludur. Bu nedenle lisans ayrı, sağlık sertifikası ayrı kontrol edilir.

Sağlık sertifikasının sınıfı pilotun lisans ve operasyon seviyesine göre değişebilir. Ticari pilot ile yalnız özel pilot için aranan sağlık şartları aynı olmayabilir.

Sertifikanın geçerlilik süresi yaş, lisans türü ve mevzuat kriterlerine göre değişebilir. Pilotun lisansı uzun süreli olsa bile medical süresi dolduğunda ilgili uçuş ayrıcalığını kullanması mümkün olmayabilir.

Pilot, sağlık durumunda uçuş emniyetini etkileyebilecek değişiklik olduğunda yalnız sertifikanın kağıt üzerindeki son tarihine güvenmemelidir. İlgili havacılık tıbbı kuralları uyarınca gerekli bildirim ve değerlendirme yapılmalıdır.

ICAO dil yeterliği neden pilot yetkisinin bir parçasıdır?

Uluslararası operasyonlarda pilotun havacılık İngilizcesi ve telsiz haberleşmesinde yeterliği, ATC talimatlarını doğru anlama ve aktarma bakımından kritiktir. ICAO dil yeterliği seviyeleri bu nedenle lisans sistemine entegre edilmiştir.

Dil yeterliğinin geçerlilik süresi alınan seviyeye göre değişebilir. Süresi dolan language proficiency endorsement, uluslararası haberleşme gerektiren uçuşlarda yetki sorunu yaratabilir.

Standart fraseoloji önemli olmakla birlikte olağandışı veya acil durumda pilotun plain language kullanarak durumu açıkça anlatabilmesi de gerekir.

İşletici uluslararası rota planlamasında mürettebatın yalnız type rating ve medical değil dil yeterlik geçerliliğini de kontrol etmelidir.

Pilot lisansı ve yetkiler nasıl uzatılır veya yenilenir?

Havacılık mevzuatında revalidation ve renewal kavramları birbirinden ayrılır. Yetki süresi dolmadan gerekli koşulların tamamlanması genellikle uzatma/revalidation; süre dolduktan sonra yeniden geçerli hale getirme ise renewal olarak düzenlenebilir.

Gerekli işlem, rating türüne ve sona erme süresine göre değişebilir. Belirli tecrübe, refresher training, simülatör eğitimi veya skill test istenebilir.

Pilotun son günü beklemesi operasyon planlaması açısından risklidir. Eğitim merkezi, examiner veya simülatör bulunamaması halinde yetki süresi geçebilir ve uçuş programından çıkarılması gerekebilir.

Şirketler lisans ve rating sürelerini dijital sistemlerle önceden izlemeli, eğitim planını yeterli süre önce yapmalıdır. Personel eksikliği, mevzuata aykırı olarak süresi geçmiş pilotu görevlendirmeyi haklı kılmaz.

Lisans veya rating süresi dolarsa pilot uçabilir mi?

Geçerliliği sona ermiş bir yetki kullanılamaz. Pilotun uzun yıllık tecrübesi veya aynı tipte binlerce saat uçmuş olması, süresi geçmiş yetkiyi kendiliğinden geçerli hale getirmez.

Süre dolduktan sonra uygulanacak renewal prosedürü tamamlanmalıdır. Gerekli eğitim veya testin kapsamı geçen süreye ve yetki türüne göre değişebilir.

Medical veya dil yeterliği süresi dolmuşsa da ayrıcalıklar etkilenir. Bir belgenin geçerli olması diğer eksik belgenin etkisini ortadan kaldırmaz.

İşletici uçuş öncesi crew qualification check sırasında süre aşımını tespit ederse pilotu ilgili görevden çıkarmalı ve yetki tamamlanmadan yeniden görevlendirmemelidir.

SHGM yeterlik belgelerinin kaydını neden tutar?

m.95, yeterlik belgelerinin düzenlenmesi kadar bunlara ilişkin kayıtların tutulmasını da idari sisteme bırakır. Merkezi kayıt, lisansın gerçekliğini, yetkileri, kısıtlamaları ve geçmiş işlemleri doğrulamaya yarar.

Lisans kaydındaki isim, kimlik, yetki veya iletişim bilgilerinde değişiklik olduğunda gerekli güncelleme yapılmalıdır. Fiziksel belge ile otorite kaydı arasında çelişki bulunması operasyonu etkileyebilir.

Yabancı otoriteye lisans doğrulama gerektiğinde SHGM kayıtları temel kaynaktır. Lisansın başka devletçe validasyonu veya conversion sürecinde resmi verification talep edilebilir.

Sahte, değiştirilmiş veya başkasına ait lisans kullanılması hem idari hem ceza hukuku bakımından ağır sonuçlar doğurabilir. İşletici personel belgesinin gerçekliğini doğrulamalıdır.

Havayolu işletmesi pilot lisanslarını kontrol etmek zorunda mı?

Evet. Pilot kendi lisansından sorumlu olmakla birlikte işleticinin de uçuş emniyeti ve operasyon yönetimi kapsamında yalnız yetkili mürettebatı görevlendirmesi gerekir.

Crew management sisteminde lisans, type rating, medical, line check, operator proficiency check, recency, route/airport qualification ve duty-time uygunluğu birlikte izlenmelidir.

Tek bir belgenin eksikliği tüm görevlendirmeyi hukuka aykırı hale getirebilir. Örneğin lisans ve medical geçerli olsa da belirli tip rating süresi bitmiş pilot o uçak tipinde görev yapamaz.

Denetimlerde şirket kayıtları ile pilotun kişisel belgeleri karşılaştırılabilir. Sistematik takip eksikliği, işletici bakımından ayrı emniyet yönetimi ve idari sorumluluk doğurabilir.

Geçersiz yeterlik belgesiyle uçuşun sonucu ne olabilir?

Geçersiz veya yetersiz belgeyle uçuş, 2920 sayılı Kanun ve ilgili lisans mevzuatı bakımından idari yaptırımlara neden olabilir. Belgenin geri alınması, askıya alınması veya lisans işlemleri gündeme gelebilir.

Uçuş sırasında olay veya kaza meydana gelirse pilotun yetkisiz olması sorumluluk değerlendirmesinde ağırlaştırıcı bir unsur olabilir. Sigorta poliçesi de yalnız lisanslı ve geçerli yetkili pilot şartı içeriyor olabilir.

İşletici bilerek veya gerekli kontrolü yapmadan yetkisiz pilot görevlendirmişse kurumsal sorumluluk da doğabilir. Uçuş emniyeti yönetim sisteminin etkisizliği denetim bulgusu olabilir.

Sahte lisans veya belge tahrifatı ise yalnız lisans ihlali değildir; somut olaya göre ceza hukuku hükümleri de uygulanabilir.

2920 m.95 için 17 maddelik pilot yeterlik kontrol listesi

• Pilot lisansı geçerli mi?
• Lisans türü yapılan uçuşa uygun mu?
• Class/type rating geçerli mi?
• Sağlık sertifikası geçerli mi?
• ICAO dil yeterliği geçerli mi?
• Son skill test tarihi uygun mu?
• OPC/LPC gereklilikleri tamam mı?
• Line check geçerli mi?
• Recency şartları sağlanıyor mu?
• Gece/IFR yetkileri gerekiyorsa geçerli mi?
• Route/airport qualification gerekiyorsa mevcut mu?
• Uçuş süresi ve dinlenme limitleri uygun mu?
• Lisans üzerindeki kısıtlamalar kontrol edildi mi?
• Yabancı lisans ise validasyon şartları tamam mı?
• Yaklaşan sona erme tarihleri planlandı mı?
• SHGM kaydı ile fiziksel belge uyumlu mu?
• Uçuşta gerekli belgeler m.89’a göre hazır mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçakta bulundurulması zorunlu belgeler – m.89 · Pilotun ATC talimatından ayrılması – m.92 · Uçuş yasakları – m.93

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.95
• SHGM Mevzuat Sistemi – Lisanslandırma Düzenlemeleri
• SHGM – Pilot Lisanslandırma

Sık Sorulan Sorular