Hastalık Nedeniyle İşten Çıkarılan Gazeteci İyileşince Öncelikle İşe Alınır mı? | 5953 m.12 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.12, hastalığı altı aydan fazla sürdüğü için iş sözleşmesi tazminat ödenerek feshedilen gazetecinin, işten ayrılmasından itibaren bir yıl içinde iyileşmesi halinde eski işyerinde yeniden çalışma bakımından özel bir öncelik hakkı tanır. Gazetecinin iyileştiğini belgeleyerek işverene yazılı başvuru yapması gerekir. Bu düzenleme eski iş sözleşmesini kendiliğinden canlandırmaz; işverenin gazeteci ihtiyacı doğduğunda ve uygun görev bulunduğunda eski çalışan gazeteciye kanuni öncelik sağlar. İşveren bu önceliği görmezden gelip aynı veya benzer pozisyona yeni çalışan alırsa m.12’ye aykırılık uyuşmazlığı doğabilir.
5953 m.12 iyileşen gazeteciye hangi hakkı tanır?
M.12, hastalığı altı aydan fazla sürdüğü için işveren tarafından iş sözleşmesi tazminat ödenerek sona erdirilen gazeteciyi tamamen korumasız bırakmaz. Gazeteci işten ayrılmasından itibaren bir yıl içinde iyileşirse, yeniden işe alınma bakımından eski işyerinde özel önceliğe sahiptir.
Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Hastalık nedeniyle fesihte altı aylık eşik ve tazminat için m.12 hastalık feshi rehberi birlikte incelenebilir.
Bu hak, gazeteciyle eski sözleşmenin otomatik olarak devam etmesi anlamına gelmez. İş ilişkisi fesihle sona ermiştir. Kanun, iyileşen gazetecinin yeniden istihdam sürecinde eski işvereni karşısında öncelikli değerlendirilmesini sağlar.
Öncelik hakkı, işverenin yeni çalışan ihtiyacı ve uygun iş bulunmasıyla somutlaşır. İşveren aynı nitelikte gazeteci ararken eski çalışanı bilerek dışlayıp dışarıdan yeni kişi alıyorsa m.12 bakımından hukuki sorun doğabilir.
Yeniden işe alma önceliğinden kimler yararlanabilir?
Öncelikle kişinin 5953 kapsamındaki gazeteci olması gerekir. İkinci olarak iş sözleşmesinin m.12 kapsamında, hastalık halinin altı aydan fazla sürmesi nedeniyle işveren tarafından sona erdirilmiş olması gerekir. Başka nedenle işten ayrılan kişi m.12’nin bu özel öncelik hükmüne dayanamaz.
Normal istifa, disiplin nedeniyle m.11 ağır feshi, ekonomik küçülme veya belirli süreli sözleşmenin süresinin bitmesi m.12 yeniden işe alma hakkıyla aynı değildir. Fesih yazısında gerçek sebebin doğru gösterilmiş olması bu yüzden önemlidir.
İşveren hastalık nedeniyle fesih yaptığı halde yazıda başka bir gerekçe kullanmışsa gerçek fesih sebebi delillerle tartışılabilir. Gazetecinin sağlık raporları ve fesih zamanlaması m.12 ilişkisinin varlığını gösterebilir.
Gazetecinin eski görevine birebir dönmesi her durumda zorunlu olmayabilir; işverenin gerçek personel ihtiyacı ve gazetecinin sağlık durumuna uygun görevler değerlendirilir. Ancak eski gazeteciye kanuni öncelik tanınmalıdır.
Bir yıllık süre ne zaman başlar?
M.12, gazetecinin “işten ayrılmasından itibaren bir yıl içinde” iyileşmesini esas alır. Bu nedenle başlangıç tarihi sözleşmenin hukuken sona erdiği tarihtir. Fesih bildirimi daha önce yapılmış ancak ihbar süresi sonunda sözleşme sona ermişse ayrılış tarihi doğru belirlenmelidir.
İşveren m.5 uyarınca ihbar ücretini önceden ödeyip sözleşmeyi derhal sona erdirmişse ayrılış tarihi o fesih tarihidir. Hastalık nedeniyle m.12 feshi ve ihbar sisteminin somut ilişkisi fesih belgesinden anlaşılmalıdır.
Bir yıllık süre hak bakımından önemlidir. Gazeteci 13 ay sonra iyileşmişse m.12’deki özel öncelik süresi geçmiş olabilir. Bu nedenle sağlık durumunun düzeldiği tarih ve işverene başvuru tarihi açık belgelenmelidir.
Gazetecinin bir yıl içinde iyileştiği halde işverene çok sonra başvurması uyuşmazlık yaratabilir. En güvenli yöntem, iyileşme raporu alınır alınmaz yazılı başvuru yapmaktır.
Gazetecinin iyileştiği nasıl belgelenmelidir?
İyileşme, gazetecinin çalışmasına engel hastalık halinin sona erdiğini gösteren yetkili sağlık raporuyla belgelenmelidir. Rapor gazetecinin görevini yapabilecek durumda olduğunu veya çalışma kapasitesindeki güncel durumu açıklamalıdır.
İşveren gazeteciden görevle ilgisiz ayrıntılı sağlık bilgileri istememelidir. Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veri olduğundan yalnız işe uygunluk değerlendirmesi için gerekli bilgi işlenmelidir.
Gazeteci farklı sağlık kuruluşlarından çelişkili raporlar sunarsa işveren hukuka uygun doğrulama talep edebilir. Ancak keyfi olarak sağlık raporunu reddedip öncelik hakkını ortadan kaldıramaz.
İşin özel sağlık gerekliliği varsa işyeri hekimi veya yetkili sağlık kurulu değerlendirmesi gerekebilir. Bu işlem gazeteciyi ayrımcılığa uğratmak için değil gerçek işe uygunluğu belirlemek için kullanılmalıdır.
Yeniden işe alınmak isteyen gazeteci nasıl başvuru yapmalıdır?
Kanun özel bir form şartı ayrıntılandırmasa da başvurunun yazılı ve ispatlanabilir yapılması gerekir. Gazeteci eski işverenine, m.12 kapsamında hastalık nedeniyle işten çıkarıldığını, bir yıl içinde iyileştiğini ve yeniden çalışma isteğini açıkça bildirmelidir.
Başvuruya işe uygunluk veya iyileşme raporu eklenebilir. Noter, kayıtlı elektronik posta veya işverenin resmi insan kaynakları e-posta sistemi kullanılabilir. Başvurunun ulaştığı tarih saklanmalıdır.
Gazeteci yalnız “iş ilanı görürsem başvururum” demek yerine öncelik hakkını aktif biçimde bildirmelidir. İşveren de başvuruyu personel dosyasına kaydetmeli ve bir yıllık dönemde açılan uygun pozisyonlarla eşleştirmelidir.
Başvuru metninde m.12’ye açık atıf yapılması hukuki durumu netleştirir. Gazeteci eski görevi veya sağlık durumuna uygun eşdeğer görev için değerlendirilmek istediğini belirtebilir.
“Öncelikle işe alma” ne anlama gelir?
Öncelik, işverenin gazeteci ihtiyacı olduğunda m.12 kapsamındaki iyileşmiş eski gazeteciyi dışarıdan adaylardan önce veya özel ağırlıkla değerlendirmesini gerektirir. Bu hak işverenin hiçbir ihtiyaç yokken yeni kadro yaratmasını zorunlu kılmaz.
Aynı görev için dışarıdan yeni gazeteci alınırken eski çalışanın uygun ve iyileşmiş olmasına rağmen hiç değerlendirilmemesi öncelik hakkıyla çelişir. İşveren neden eski gazeteciyi işe almadığını objektif kayıtlarla açıklayabilmelidir.
Gazetecinin eski görevi kaldırılmış ancak benzer nitelikte başka gazetecilik pozisyonu açılmışsa görev uyumu somut olarak değerlendirilir. Öncelik yalnız eski masanın birebir aynısı ile sınırlı yorumlanmamalıdır; ancak gazetecinin yetkinliği ve sağlık uygunluğu aranır.
İşveren daha yüksek uzmanlık veya yeni teknik beceri gerektiren farklı pozisyona alım yapıyorsa eski gazetecinin bu koşulları karşılayıp karşılamadığı belirlenir. Öncelik, liyakat şartlarını tamamen ortadan kaldırmaz.
İşverenin boş kadrosu yoksa gazeteciyi almak zorunda mı?
M.12’nin öncelik sistemi, gerçek işe alım ihtiyacı üzerinden işler. İşverenin hiçbir açık gazeteci pozisyonu yoksa yalnız eski gazetecinin başvurusu nedeniyle yeni kadro oluşturma yükümlülüğü bulunduğu sonucu çıkarılmamalıdır.
Ancak işveren “boş kadro yok” derken kısa süre sonra aynı veya benzer işe dışarıdan çalışan alırsa bu durum öncelik hakkının ihlali bakımından önemli delildir. İş ilanları, SGK işe giriş kayıtları ve organizasyon değişiklikleri incelenebilir.
Geçici proje, freelance hizmet veya taşeronlaştırma yoluyla aynı işin sürekli yürütülmesi de gerçek personel ihtiyacının gizlenip gizlenmediği yönünden somut olarak değerlendirilir. İşveren sırf öncelik hakkını dolanmak için şekli yöntem kullanmamalıdır.
Gazetecinin eski pozisyonuna başka çalışan zaten kalıcı olarak getirilmişse işverenin yeni açılan uygun pozisyonlarda önceliği dikkate alması gerekir; mevcut çalışanın işten çıkarılması zorunluluğu şeklinde yorum yapılmaz.
İşveren yeniden işe alma önceliğine uymazsa ne olur?
İşveren, m.12 şartlarını taşıyan gazetecinin başvurusunu görmezden gelip aynı iş için yeni çalışan alırsa kanuna aykırılık iddiası doğabilir. Gazeteci uğradığı zarar ve talep türünü somut olayın niteliğine göre ileri sürebilir.
Kanun bu öncelik ihlalinin bütün sonuçlarını ayrıntılı bir tazminat formülüyle düzenlememiştir. Bu nedenle iş mahkemesinde genel iş hukuku, borçlar hukuku ve m.12’nin koruyucu amacı birlikte değerlendirilir. Talep hazırlanırken doğrudan kanunda bulunmayan sabit bir tazminat miktarı varsayılmamalıdır.
Gazeteci önceliğin ihlal edildiğini öğrendiğinde iş ilanı, işe alınan kişinin görevi ve kendi başvuru kaydını korumalıdır. İşveren de aday değerlendirmesi ve pozisyon gereklerini yazılı tutmalıdır.
Uyuşmazlık işçi-işveren alacağı veya tazminat talebine dönüşürse 7036 sayılı Kanun m.3 kapsamındaki dava şartı arabuluculuk uygulanır. Resmî bilgi Adalet Bakanlığı sayfasından kontrol edilebilir.
Öncelik hakkı uyuşmazlığında hangi deliller önemlidir?
Hastalık nedeniyle fesih yazısı, işten ayrılış tarihi, iyileşme raporu ve gazetecinin yeniden işe alma başvurusu temel delillerdir. Bir yıllık süre bu belgeler üzerinden hesaplanır.
İşverenin yeni personel ihtiyacı için yayımladığı ilanlar, kariyer sayfası kayıtları, işe alınan kişinin unvanı ve SGK işe giriş tarihi öncelik ihlalini gösterebilir. Gazeteci iş ilanlarının tarihli ekran görüntülerini hukuka uygun şekilde saklayabilir.
İşveren “eski gazeteci pozisyon için uygun değildi” diyorsa görev tanımı, gerekli nitelikler ve aday karşılaştırma kayıtlarını sunabilir. Gerekçelerin işe alımdan sonra oluşturulmuş soyut savunma olmaması gerekir.
Gazetecinin iyileşme raporuyla göreve uygunluğu arasında uyumsuzluk varsa tıbbi değerlendirme objektif uzman görüşüyle yapılmalıdır. İşveren kendi tıbbi kanaatiyle başvuruyu reddetmemelidir.
Yeniden işe alma önceliği kontrol listesi
- Önceki fesih gerçekten m.12 hastalık feshi mi belirleyin.
- İşten ayrılış tarihini kesinleştirin.
- İyileşmenin bir yıl içinde gerçekleştiğini sağlık raporuyla belgeleyin.
- Eski işverene yazılı ve ispatlanabilir başvuru yapın.
- Başvuruda m.12 öncelik hakkını açıkça belirtin.
- İşveren uygun pozisyon açıldığında eski gazeteciyi değerlendirsin.
- Boş kadro yoksa bu durumun gerçek olduğunu kayıt altına alın.
- Dışarıdan yeni işe alım yapılırsa pozisyonları karşılaştırın.
- Sağlık verilerini yalnız gerekli ölçüde işleyin.
- İhlal iddiasında arabuluculuk ve dava sürelerini kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Hastalık nedeniyle çıkarılan gazeteci eski işine otomatik döner mi?
Hayır. M.12 otomatik sözleşme canlanması değil, bir yıl içinde iyileşen gazeteci için yeniden işe alma önceliği öngörür.
Süre kaç yıldır?
İşten ayrılmasından itibaren bir yıl içinde iyileşme şartı vardır.
Gazeteci işverene başvurmalı mı?
Hakkın ispatı ve uygulanması için yazılı başvuru yapılması gerekir.
İyileşme nasıl kanıtlanır?
Yetkili sağlık raporuyla çalışmaya uygunluk/iyileşme durumu belgelenmelidir.
İşveren hiç eleman almıyorsa gazeteciyi almak zorunda mı?
Öncelik gerçek istihdam ihtiyacıyla somutlaşır; işverenin sırf başvuru nedeniyle yeni kadro yaratması gerektiği sonucu çıkarılmaz.
Aynı göreve yeni kişi alınırsa ne olur?
Uygun ve süresinde başvurmuş eski gazeteci değerlendirilmeden dışarıdan alım yapılması m.12 öncelik hakkı bakımından uyuşmazlık doğurabilir.
Eski görev kaldırılmışsa hak biter mi?
Uygun benzer gazetecilik pozisyonları da somut yetkinlik ve sağlık durumu çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bir yıl iki ay sonra iyileşirse m.12 önceliği var mı?
Kanundaki özel bir yıllık süre geçmiş olur; başka genel işe başvuru hakkı ayrı konudur.
İşveren neden almadığını belgelemeli mi?
Uyuşmazlık riskini azaltmak için objektif pozisyon gerekleri ve aday değerlendirmesi yazılı tutulmalıdır.
İhlal halinde arabuluculuk gerekir mi?
İşçi-işveren alacağı/tazminatı niteliğindeki talepte 7036 m.3 dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
