Acentelik Sözleşmesi Sona Erince Sigorta Acentesinin Komisyon Hakkı Devam Eder mi? | 5684 m.23 (2026)
5684 m.23/15 sözleşme sonrası komisyonu neden ayrıca düzenliyor?
Sigorta acentesi müşteri bulmak, risk bilgisini toplamak, teklif sürecini yürütmek ve sigorta sözleşmesinin kurulmasını sağlamak için zaman ve maliyet harcar. Acentelik sözleşmesinin sona erdiği tarih ile bu çalışmaların sonuç verdiği tarih her zaman aynı değildir. Bazı teklifler fesih tarihinden önce hazırlanmış, sigorta şirketine iletilmiş ve müşteriyle müzakere edilmiş olduğu halde poliçe teknik veya idari nedenlerle daha sonra kurulabilir.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.23/15 bu nedenle sözleşmenin sona ermesini bütün komisyon bağlantılarını bir anda kesen mutlak bir sınır olarak kabul etmez. Acentenin önceki faaliyetiyle hukuken bağlantılı işlerde, Kanundaki koşullar oluşmuşsa komisyon hakkı devam edebilir. Hükmün amacı, sigorta şirketinin acentenin yaptığı işi sözleşmeyi sona erdirdikten hemen sonra sonuçlandırıp komisyon ödemesinden kaçınmasını önlemektir.
Güncel Kanun metni 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; acentelik alanındaki güncel ikincil düzenlemeler SEDDK Sigortacılık Yönetmelikleri üzerinden takip edilmelidir.
Komisyon hakkı hangi işleme bağlanır?
Komisyon talebinin merkezinde somut sigorta sözleşmesi bulunmalıdır. Acentenin hangi müşteriyi ne zaman kazandırdığı, hangi ürün için teklif aldığı, risk bilgilerini sigorta şirketine ne zaman gönderdiği ve poliçenin hangi tarihte kurulduğu kronolojik olarak ortaya konulmalıdır. Sadece “müşteri bir dönem benim portföyümdeydi” demek her sonraki işlem için otomatik komisyon hakkı yaratmaz.
İşlem ile acentenin faaliyeti arasında hukuki ve ekonomik bağlantı bulunmalıdır. Acentenin yoğun biçimde yürüttüğü teklif çalışması fesih tarihinden hemen sonra poliçeye dönüşmüşse bu bağlantı güçlüdür. Buna karşılık yıllar sonra müşterinin tamamen yeni risk, yeni teklif ve farklı satış kanalı üzerinden yaptığı bağımsız işlem aynı şekilde değerlendirilemez.
Komisyon oranı bakımından da acentelik sözleşmesi, şirket komisyon tarifesi ve işlem tarihinde uygulanacak düzenlemeler incelenir. Kanuni koruma komisyon hakkının varlığını düzenler; oran ve hesap yönteminin belirlenmesinde taraflar arasındaki sözleşme ve ürün koşulları önem taşır.
Acentelik sözleşmesinin sona erme tarihi nasıl belirlenir?
Sözleşmenin fesih bildiriminin yapıldığı tarih ile ilişkinin hukuken sona erdiği tarih farklı olabilir. Bildirim süresi, haklı nedenle derhal fesih, tarafların karşılıklı sona erdirme protokolü veya sözleşmedeki belirli sona erme tarihi dikkate alınmalıdır. Komisyon incelemesinde yanlış tarih kullanılması, hangi işlemin sözleşme döneminde kaldığı konusunda hatalı sonuca yol açar.
Sigorta şirketi acentenin üretim sistemini fesih bildiriminden önce veya sonra kapatmış olabilir. Sistem erişiminin sona ermesi önemli bir fiili veridir; ancak sözleşmenin hukuki sona erme tarihi ayrıca belirlenmelidir. Acente kodunun kapatılması, açık tekliflerin başka satış kanalına devri ve müşteri bilgilendirmesi de kayıt altına alınmalıdır.
Fesih protokolünde “tüm komisyon alacakları ödenmiştir” gibi ibareler bulunuyorsa bu belgenin kapsamı dikkatle incelenmelidir. Henüz doğmamış fakat Kanun gereği sonradan doğabilecek hakların gerçekten ve geçerli biçimde tasfiye edilip edilmediği somut sözleşme ve emredici hükümler üzerinden değerlendirilir.
Yenileme poliçelerinde komisyon otomatik devam eder mi?
Hayır. Sözleşmenin sona ermesinden sonra aynı müşterinin poliçesini yenilemesi tek başına eski acenteye sonsuza kadar komisyon hakkı vermez. Yenilemenin acentenin önceki faaliyetiyle ve m.23/15’te korunan işlem bağlantısıyla ilişkisi ayrı ayrı incelenmelidir.
Sigorta acentesinin sözleşme sona erdikten sonra müşteri portföyü bakımından ileri sürebileceği daha geniş ekonomik koruma ise m.23/16’daki denkleştirme talebidir. Bu iki hak birbirine karıştırılmamalıdır. Komisyon belirli işlem veya sözleşmeden doğan ücret hakkıdır; denkleştirme ise sözleşme sona erdikten sonra sigorta şirketinin acentenin kazandırdığı müşterilerden önemli menfaat elde etmeye devam etmesi ve diğer şartların oluşması halinde gündeme gelen ayrı bir tazminat niteliğindedir.
Bu ayrım, dava veya alacak hesabında önemlidir. Acentenin hem belirli poliçelere ait ödenmemiş komisyonu hem de şartları varsa denkleştirme talebi bulunabilir. Talepler ayrı hukuki sebep ve hesapla gösterilmelidir.
Fesih öncesi tekliflerin listesi neden çıkarılmalıdır?
Acentelik ilişkisi sona ererken açık tekliflerin ve devam eden işlerin listesi hazırlanmazsa sonradan ciddi ispat sorunu doğar. Acente hangi müşteriye hangi tarihte teklif verdiğini, risk formunu ne zaman gönderdiğini, sigorta şirketinin ne zaman fiyat ürettiğini ve müşterinin kabul sürecinin hangi aşamada olduğunu belgelemelidir.
Sigorta şirketi de açık teklifleri başka acenteye veya doğrudan satış kanalına aktarırken kayıt bırakmalıdır. Fesih sonrasında sonuçlanan poliçelerin önceki acentenin çalışmasına dayanıp dayanmadığı bu işlem geçmişinden görülebilir. Sistem logları, teklif numarası, e-posta ve CRM kayıtları uyuşmazlıkta önemli delillerdir.
Kurumsal müşterilerde teklif süreci haftalar veya aylar sürebilir. Büyük yangın, nakliyat, sorumluluk veya çalışan sağlık portföylerinde birden fazla sigorta şirketinden teklif alınması ve risk mühendisliği çalışması yapılması mümkündür. Bu nedenle açık iş listesi sadece bireysel poliçe numaralarından ibaret tutulmamalıdır.
Komisyon alacağı hangi belgelerle ispatlanır?
Birinci belge acentelik sözleşmesidir. Sözleşmedeki komisyon oranları, ürün bazlı ekler, fesih ve hesaplaşma hükümleri incelenir. İkinci belge sigorta şirketinin komisyon bordroları ve hesap ekstreleridir. Üçüncü belge teklif ve poliçe kayıtlarıdır. Dördüncü belge müşteri iletişim ve CRM kayıtlarıdır.
Beşinci olarak acente kodu üzerinden yapılan üretim raporları, poliçe başlangıç tarihi, tahsil edilen prim ve iptal/zeyil bilgileri gerekir. Komisyon çoğu zaman tahsilat veya poliçenin yürürlük durumu gibi şartlara bağlanmış olabilir. Bu nedenle yalnızca brüt prim üzerinden soyut yüzde hesabı yapılmamalıdır.
Altıncı olarak fesih bildirimi ve sona erme protokolü dosyaya eklenmelidir. Yedinci olarak fesih tarihinden sonra sonuçlanan fakat önceki dönemde açılmış tekliflerin sistem logları alınmalıdır. Verilerin silinme süresi dolmadan uyuşmazlık ihtimali bulunan dosyaların arşivlenmesi gerekir.
Sözleşme sonrası komisyon hesabı nasıl yapılır?
Önce komisyona konu sigorta sözleşmesi belirlenir. Ardından poliçenin net/brüt prim yapısı, komisyon matrahı ve oranı tespit edilir. İade primi, poliçe iptali, zeyilname, tahsilat durumu ve vergi/masraf kalemleri sözleşmeye göre hesaba katılır. Komisyonun doğum anı ile ödeme tarihi birbirinden ayrılmalıdır.
Bir poliçenin dönem ortasında iptal edilmesi halinde önceden ödenmiş komisyonun hangi kısmının iade edileceği tarafların sözleşmesine ve ilgili düzenlemelere göre değerlendirilir. Fesih sonrası komisyon talebinin varlığı, acentenin hiç iade yükümlülüğü bulunmayacağı anlamına gelmez.
Birden fazla ürün veya toplu işte tablo hazırlanmalıdır. Müşteri, poliçe numarası, teklif tarihi, poliçe tarihi, prim, komisyon oranı, tahsilat, ödenen komisyon ve bakiye ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Bu yöntem dava veya arabuluculuk sürecinde hesabın denetlenebilir olmasını sağlar.
Komisyon hakkı ile portföy/denkleştirme tazminatı arasındaki fark nedir?
Komisyon, acentenin belirli sigorta işlemi karşılığındaki ücretidir. Denkleştirme ise acentelik ilişkisinin sona ermesiyle birlikte, acentenin kazandırdığı müşteri çevresinden sigorta şirketinin önemli menfaat elde etmeye devam ettiği ve Kanundaki diğer şartların oluştuğu durumda hakkaniyet gereği doğabilecek ayrı bir taleptir.
Denkleştirme talebi için acentenin sözleşme devam etseydi elde edeceği komisyonların kaybı, sigorta şirketinin yeni müşterilerden önemli menfaat sağlamaya devam etmesi ve hakkaniyet unsuru birlikte değerlendirilir. Ayrıca Kanunda acentenin kendi haksız feshi veya acentenin kusuru nedeniyle sözleşmenin sona ermesi gibi talebi engelleyen durumlar düzenlenir.
Denkleştirme tazminatını ayrı rehberimizde kapsam, hesap ve istisnalarıyla inceliyoruz. Böylece iki farklı alacak kalemi aynı anahtar kelime altında birbirine karıştırılmamaktadır.
Sigorta şirketi için fesih kapanış kontrolü
Sigorta şirketi acentelik sözleşmesini sonlandırırken açık teklifler, yürürlükteki poliçeler, tahsil edilen primler, iade primleri ve komisyon hesaplarını mutabık hale getirmelidir. Acentenin sistem erişiminin hangi anda kapanacağı ve açık müşterilerin hangi kanala devredileceği yazılı prosedüre bağlanmalıdır.
Fesih sonrasında acentenin çalışması sayesinde sonuçlanan işler ayrı raporda tutulmalıdır. Sonraki aylarda komisyon doğurabilecek işlemler otomatik olarak “eski acente” diye sıfırlanmamalıdır. Sistem, m.23/15 kapsamındaki hakkın değerlendirilmesine imkân verecek işlem geçmişini korumalıdır.
Acente için fesih kapanış kontrolü
Acente, fesih tarihinde açık teklif listesini dışa aktarmalı; poliçe ve müşteri kayıtlarını mevzuata uygun biçimde arşivlemelidir. Tahakkuk etmiş fakat ödenmemiş komisyonlar, iade/iptal dosyaları ve fesih sonrası sonuçlanması beklenen işler ayrı listelenmelidir.
Müşteri kişisel verileri, acentelik ilişkisinin sona ermesi sonrasında sınırsız biçimde kullanılmaya devam edilemez. Komisyon ispatı için gerekli kayıtların saklanması ile müşteriye yeni ürün pazarlama yetkisi farklı hukuki konulardır. KVKK ve sır saklama yükümlülükleri ayrıca uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
1. Acentelik sözleşmesi bitince bütün komisyon hakları biter mi?
Hayır. M.23/15 kapsamındaki bağlantılı işlemler bakımından sözleşme sonrasında da komisyon hakkı doğabilir.
2. Fesih sonrası her yenilemeden komisyon alınır mı?
Hayır. İşlemin acentenin önceki faaliyetiyle ve Kanundaki şartlarla bağlantısı somut olarak incelenir.
3. Komisyon oranını hangi belge belirler?
Acentelik sözleşmesi, ürün ekleri ve şirket komisyon tarifeleri birlikte değerlendirilir.
4. Teklif fesih öncesi, poliçe fesih sonrasıysa ne olur?
Acentenin faaliyetiyle poliçe arasındaki bağlantı ve m.23/15 şartları incelenir; teklif kayıtları kritik delildir.
5. Sistem erişimi kapandıysa komisyon hakkı kaybolur mu?
Tek başına sistem erişiminin kapanması doğmuş veya Kanunen korunan komisyon hakkını ortadan kaldırmaz.
6. Komisyon ile denkleştirme tazminatı aynı mı?
Hayır. Ayrı hukuki sebeplere ve hesap yöntemlerine dayanan taleplerdir.
7. Fesih protokolünde ibra varsa ne olur?
İbranın kapsamı, hangi alacakları içerdiği ve Kanunun emredici hükümleri somut metin üzerinden incelenir.
8. Komisyon talebi için hangi kayıtlar gerekir?
Acentelik sözleşmesi, teklif/poliçe logları, prim ve tahsilat kayıtları, komisyon bordroları ve fesih belgeleri temel delillerdir.
9. Poliçe iptal edilirse komisyon iadesi olabilir mi?
Sözleşme ve komisyon sistemine göre iade veya mahsup gündeme gelebilir.
10. Uyuşmazlıkta hesap nasıl sunulmalı?
Poliçe bazlı, tarih ve belgeye bağlı ayrıntılı komisyon tablosu hazırlanmalıdır.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu
- SEDDK – Sigortacılık Yönetmelikleri
- TOBB – Sigorta Acenteleri
- Acente Levha Kayıt Zorunluluğu
- Acente Ticari Faaliyet Sınırı
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Sigorta acentelik sözleşmeleri, komisyon alacakları ve portföy uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
