Gazeteci Sözleşme Dışı İş ve Yazı İçin Ek Ücret Alır mı? | 5953 m.15 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 5953 sayılı Basın İş Kanunu m.15’e göre gazeteci, iş sözleşmesindeki yükümlülüklerinin dışında işveren tarafından verilen işler, sipariş edilen işler veya yayımlanması kabul edilen yazılar için ayrıca ücrete hak kazanır. Bu işlere ilişkin ilave ücretlerin sigorta primlerinin de ödenmesi zorunludur.
Bu madde, işverenin gazetecinin aylık ücretine sınırsız sayıda ek görev veya ayrı eser niteliğindeki işi dahil etmesini engelleyen özel bir ücret hükmüdür. Esas ölçüt, ek işin gazetecinin yazılı sözleşmesinde kararlaştırılan işin türü ve görev kapsamı içinde olup olmadığıdır. 5953 m.4 gereği işin türü sözleşmede açıkça gösterilmek zorundadır; bu kayıt m.15 uyuşmazlığında temel karşılaştırma belgesidir.
5953 m.15 hangi hakkı getirir?
Madde 15, gazetecinin aylık ücretinin iş sözleşmesinde belirlenen görevleri karşılamasını; bunun dışındaki belirli iş ve yazıların ise ayrıca ücretlendirilmesini esas alır. Kanun üç ayrı durumu sayar: işveren tarafından sözleşme dışında verilen işler, sipariş edilen işler ve yayımlanması kabul edilen yazılar.
Bu düzenleme özellikle editör, muhabir, köşe yazarı, foto muhabiri ve dijital içerik editörü gibi görevlerde önemlidir. Basın işletmesinin günlük faaliyeti içinde çalışanlara çok farklı görevler verilebilir. Ancak işverenin yönetim hakkı, m.4’te yazılı görev türünü anlamsızlaştıracak ölçüde geniş yorumlanamaz.
Gazetecinin sözleşmesinde “muhabir” yazarken düzenli olarak reklam metni, kurumsal tanıtım dosyası, ayrı özel ek veya farklı yayın markası için içerik hazırlaması isteniyorsa, bu görevlerin sözleşme kapsamı içinde olup olmadığı somut olarak incelenir. M.15’in amacı ek emeğin ücretsiz hale getirilmesini önlemektir.
Bir işin sözleşme dışında olduğu nasıl belirlenir?
İlk belge 5953 m.4’e uygun yazılı iş sözleşmesidir. Kanuna göre sözleşmede işin türü, ücret miktarı ve gazetecinin kıdemi yer almalıdır. İşin türü veya ücret değişirse değişikliğin de sözleşmeye yazılması zorunludur. Bu nedenle “iş tanımı yazılı değildi ama her şeyi yapıyordu” yaklaşımı işveren açısından önemli ispat riski yaratır.
Görev tanımı yalnız unvan üzerinden değerlendirilmez. Sözleşmenin ayrıntılı görev maddeleri, fiili çalışma, geçmiş uygulama ve işveren talimatları birlikte incelenir. Örneğin bir ekonomi muhabirinin haber yazması, röportaj yapması ve habere ilişkin kısa video hazırlaması iş organizasyonuna göre aynı görevin parçaları olabilir. Buna karşılık işverenin aynı kişiye bağımsız bir kitap eki veya reklam kampanyası için içerik sipariş etmesi m.15 kapsamında ayrı ücret doğurabilir.
İşveren görev kapsamını değiştirmek istiyorsa m.4 uyarınca işin türündeki değişikliği yazılı sözleşmeye yansıtmalıdır. Tek taraflı ve sürekli görev genişletmesi, m.15 ek ücret talebini ortadan kaldırmaz.
İşveren tarafından verilen hangi işler ek ücrete konu olabilir?
Madde yalnız “yazı” sözcüğünü kullanmaz; “işveren tarafından verilen işler” de ayrı bir kategori olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle gazetecinin mesleki faaliyet alanı içinde kalan fakat sözleşmesinde yer almayan araştırma, özel dosya, farklı yayın biriminde düzenli çalışma, ayrı platform için içerik üretimi veya özel proje görevi de ek ücret tartışmasına konu olabilir.
Örneğin yalnız günlük gazete için çalışan muhabire, işverenin aynı şirket bünyesindeki ücretli özel dergi için kapsamlı içerik dosyası hazırlatması halinde bu çalışmanın sözleşme kapsamında olup olmadığı incelenir. Sözleşme yalnız günlük gazete muhabirliğini içeriyorsa, özel proje ayrıca ücretlendirilmelidir.
Her yeni talimat otomatik olarak m.15 ek ücreti doğurmaz. Görevin olağan sınırları içinde kalan günlük editoryal talimatlar, sözleşme dışı iş sayılmaz. Ayrımı yaparken işin niteliği, sürekliliği, ayrı ekonomik değer taşıyıp taşımadığı ve sözleşmedeki görev tanımı birlikte değerlendirilir.
Sipariş edilen yazı ne demektir?
İşverenin gazeteciden sözleşmedeki olağan görevinden ayrı olarak belirli bir konu, dosya, analiz, köşe yazısı veya özel yayın için içerik istemesi “sipariş edilen yazı” niteliği taşıyabilir. Kanun bu tür içerik için ayrıca ücret hakkını açıkça tanır.
Siparişin yazılı olması ispatı kolaylaştırır. E-posta, mesajlaşma sistemi, yayın yönetim paneli veya editoryal görev uygulamasındaki talimatlar; yazının konusu, teslim tarihi ve hangi yayın için istendiğini gösterebilir. Sözlü sipariş de hukuken imkansız değildir fakat ispatı daha güçtür.
İşveren “maaşlı gazeteci zaten yazı yazmak zorunda” savunmasını ancak sipariş edilen yazının sözleşmedeki görev kapsamı içinde olduğunu gösterebildiği ölçüde ileri sürebilir. Kanunun m.15’i tam olarak sözleşme dışındaki ek yazı ve işleri ayırmak için vardır.
Gazetecinin kendiliğinden hazırladığı yazı yayımlanırsa ek ücret doğar mı?
M.15 yalnız işverenin önceden sipariş ettiği yazıyı değil, yayımlanması kabul edilen yazıları da sayar. Dolayısıyla gazeteci sözleşme kapsamı dışında kendi önerisiyle ayrı bir yazı hazırlamış ve işveren bunu yayımlamayı kabul etmişse, kanuni ek ücret hakkı doğabilir.
Burada belirleyici olan yazının sözleşme dışı nitelikte olması ve yayımlanmasının işverence kabul edilmesidir. Gazetecinin günlük görevi zaten her gün haber yazmaksa, rutin haberin kabul edilmesi m.15’teki ayrıca ücret hakkına dönüştürülemez. Buna karşılık sözleşmede bulunmayan özel köşe, dosya veya analiz kabul edilmişse farklı değerlendirme yapılır.
Yayın kabulünün ispatı yayımlanan içerik sayfası, künyesi, CMS kayıtları veya editör onayı ile yapılabilir. İçeriğin yayından sonradan kaldırılmış olması, önceki kabul ve yayın olgusunu tek başına ortadan kaldırmaz.
Ek ücret miktarı nasıl belirlenir?
5953 m.15 ek ücret hakkını açıkça tanır ancak her iş için sabit bir tarife yazmaz. Bu nedenle öncelikle iş sözleşmesi, varsa ek protokol, toplu iş sözleşmesi, işyeri ücret tarifesi veya taraflar arasındaki yazılı sipariş koşulları incelenir.
Ücret önceden kararlaştırılmamışsa yapılan işin niteliği, kapsamı, emek süresi, işyerindeki benzer ödemeler ve mesleki rayiçler değerlendirilir. Uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesi yapılabilir. İşverenin “tutar konuşulmadı” demesi, kanunda doğmuş ek ücret hakkını sıfırlamaz; sorun miktarın belirlenmesidir.
En sağlıklı yöntem, ek iş verilmeden önce işin kapsamı ve ücretini yazılı olarak belirlemektir. Böylece sonradan ek iş ile fazla çalışma, telif benzeri ödeme veya performans primi birbirine karıştırılmaz.
Ek ücretin sigorta primi ödenir mi?
Evet. M.15’in ikinci cümlesi bu işlerle ilgili ilave ücretlerin sigorta primlerinin ödenmesinin zorunlu olduğunu açıkça düzenler. Bu nedenle işveren ek işi bordro dışı “telif”, “harçlık”, “masraf” veya başka ad altında ödeyerek prim yükümlülüğünden kaçınamaz.
Ödemenin sosyal güvenlik bakımından prime esas kazanca hangi dönemde ve hangi tutarla dahil edileceği 5510 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuata göre belirlenir. Ancak Basın İş Kanunu, ilave ücretin sigorta primi yönünden kayıt dışı bırakılmayacağı konusunda açık bir özel hüküm içerir.
Banka ödeme zorunluluğuna tabi işverenler bakımından m.15 ek ücreti de ücret niteliğinde olduğundan banka üzerinden ödenmelidir. Bordro, banka dekontu ve SGK kaydı aynı ödeme kalemini doğrulamalıdır.
Sözleşme dışı ek ücret ile fazla çalışma ücreti aynı mı?
Hayır. M.15 ek ücretin sebebi, yapılan işin sözleşme hükümleri dışında olmasıdır. Fazla çalışma ise Ek m.1’de günlük çalışma süresinin aşılması veya ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilinde çalışma gibi zaman temelli koşullara bağlanmıştır.
Bir çalışma aynı anda hem sözleşme dışı iş hem fazla çalışma niteliği taşıyabilir. Örneğin muhabir sözleşmesinde bulunmayan özel bir dosyayı normal mesai sonrasında üç saat çalışarak hazırlamışsa m.15 ek ücret ve Ek m.1 fazla çalışma unsurları ayrı ayrı incelenir. Birinin varlığı diğerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle bordroda “ek ödeme” adı altında tek tutar göstermek yerine hukuki kalemleri ayırmak gerekir. Ek iş ücreti, fazla çalışma ücreti, yıllık ikramiye ve prim birbirinden bağımsız kayıtlanmalıdır.
Gazeteci ek işi nasıl ispatlar?
Yazılı iş sözleşmesi, görev tanımı, e-postalar, mesajlar, CMS görev kayıtları, yayımlanmış yazılar, yayın künyeleri ve banka/bordro kayıtları temel delillerdir. İlk aşamada sözleşmedeki görev türü belirlenir; sonra talep edilen veya yayımlanan ek iş bununla karşılaştırılır.
Yayımlanmış bir içerikte gazetecinin adı bulunuyorsa bu önemli delildir. İmzasız içeriklerde CMS yazar kaydı, editoryal mesajlar veya dosya meta verileri kullanılabilir. İşverenin aynı tür işler için başka çalışanlara ek ödeme yaptığı kayıtlar da işyeri uygulamasını gösterebilir.
İşveren açısından ise görev tanımını ayrıntılı tutmak, her görev değişikliğini m.4’e uygun yazılı hale getirmek ve ek iş ücretlerini ayrı bordrolamak en etkili uyuşmazlık önleme yöntemidir.
İşveren için sözleşme dışı iş kontrol listesi
Yeni görev verirken önce gazetecinin yazılı sözleşmesindeki “işin türü” maddesi kontrol edilmelidir. Talep olağan görev sınırını aşıyorsa ek işin konusu, teslim biçimi ve ücret yazılılaştırılmalıdır. Sürekli hale gelecek görev değişikliği varsa m.4’e göre sözleşme güncellenmelidir.
Ek ücret bordroda ayrı kalem gösterilmeli; sigorta primi ödenmeli ve banka zorunluluğu varsa banka üzerinden yatırılmalıdır. Çalışma normal saatleri aşıyorsa Ek m.1 fazla çalışma hesabı ayrıca yapılmalıdır.
Gazetecinin kendiliğinden sunduğu ve yayımlanması kabul edilen sözleşme dışı yazılar için de yayın kabulü ve ücret kaydı tutulmalıdır. Böylece “sipariş vermedik” tartışmasının önüne geçilir.
Mersin’de gazeteci ek ücret uyuşmazlıkları
Mersin’de gazete, internet haber sitesi ve ajans çalışanlarının ek ücret taleplerinde 5953 m.4 sözleşmesindeki görev tanımı ile m.15 kapsamındaki fiili ek işler karşılaştırılır. Özellikle dijital yayıncılıkta aynı gazetecinin haber, video, reklam ve özel dosya görevlerinin sınırı açık yazılmalıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde basın iş hukuku sözleşme, ek ücret, fazla çalışma ve fesih alacaklarının hukuki incelemesine ilişkin hizmet sunmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
1. Gazeteci sözleşmede olmayan işi yaparsa ek ücret alır mı?
M.15 kapsamındaki sözleşme dışı iş için ayrıca ücrete hak kazanır.
2. Sipariş edilen özel yazı için ayrıca ücret gerekir mi?
Evet. Yazı sözleşme kapsamı dışındaysa kanun ayrıca ücret hakkı tanır.
3. İşveren sipariş vermedi ama yazıyı yayımladı; ücret doğar mı?
Sözleşme dışı yazının yayımlanması kabul edilmişse m.15 ayrıca ücret hakkı öngörür.
4. Ek ücretin miktarı kanunda yazıyor mu?
Hayır. Sözleşme, tarife, işyeri uygulaması ve yapılan işin değeri üzerinden belirlenir.
5. Ek ücretin SGK primi ödenir mi?
Evet. M.15 bunu açıkça zorunlu kılar.
6. Ek iş ücreti fazla mesai yerine geçer mi?
Hayır. Ek iş ve fazla çalışma ayrı hukuki sebeplerdir.
7. Görev türü değişirse sözleşme güncellenmeli mi?
Evet. 5953 m.4 işin türü değişikliğinin sözleşmeye yazılmasını zorunlu kılar.
8. Ek iş nasıl ispatlanır?
Sözleşme, işveren talimatları, e-posta/mesaj, CMS kayıtları, yayımlanan içerik ve bordro/banka kayıtlarıyla ispatlanabilir.
Resmî kaynaklar
İlgili rehberler
- Gazeteci sözleşmesinde neler yazmalı?
- Gazetecinin görevi veya ücreti değişirse
- Gazeteci maaşı peşin mi ödenir?
Hukuki inceleme: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
