Deniz Taşımasında Yükleme Masrafını Kim Öder? TTK m.1143 | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1143’e göre sözleşme, yükleme limanı düzenlemeleri veya bunlar yoksa yerel teamül aksini öngörmüyorsa, eşyanın gemiye kadar taşınması gideri taşıtana; eşyanın gemiye yüklenmesi gideri ise taşıyana aittir. Bu nedenle fabrika/depo–liman içi taşıma, terminale giriş, rıhtıma getirme ve gemiye fiziksel yükleme kalemleri aynı masraf değildir. Hangi ücretin kime ait olduğu; masrafın fiilî niteliği, navlun sözleşmesi, liman tarifesi ve varsa ticari teamül birlikte okunarak belirlenir.
TTK m.1143 yükleme giderini nasıl paylaştırır?
Kanun iki aşamalı bir masraf ayrımı kurar. Eşyanın gemiye kadar taşınması, yani yükün geminin fiilî yükleme noktasına ulaştırılması kural olarak taşıtanın gideridir. Eşyanın gemiye alınması, başka ifadeyle fiziksel yükleme işlemi ise kural olarak taşıyanın gideridir. Bu kural emredici bir mutlaklık taşımaz; maddenin başında sözleşme, yükleme limanı düzenlemeleri ve yerel teamül ile farklı bir dağılım öngörülebileceği açıkça belirtilir.
Uyuşmazlıklarda en sık hata, faturadaki “handling”, “THC”, “loading”, “wharfage”, “shifting”, “gate”, “lift on/lift off” gibi ticari adların hukuki niteliğinin doğrudan kabul edilmesidir. Bir ücretin adı tek başına kimin borçlu olduğunu göstermez. Hangi hizmetin nerede, kim tarafından ve hangi sözleşmesel aşamada verildiği belirlenmelidir.
Navlun sözleşmesinin genel borç dağılımı için navlun sözleşmesi rehberi; yükleme yerinin belirlenmesi için TTK m.1142 yükleme yeri yazısı birlikte incelenmelidir.
“Eşyanın gemiye kadar taşınması” hangi giderleri kapsar?
TTK m.1143’teki ifade, yükün geminin fiilî yükleme noktasına ulaştırılmasına kadar olan masrafı hedefler. Fabrikadan veya depodan limana karayolu taşıması, liman kapısına giriş için yapılan taşıma organizasyonu, yükün yükleme alanına sevki ve sözleşmenin yapısına göre terminal içi belirli taşıma kalemleri bu başlık altında değerlendirilebilir. Ancak her terminal hizmetini otomatik olarak “gemiye kadar taşıma” saymak doğru değildir.
Masrafın niteliği belirlenirken hizmet sağlayıcının faturası, terminal tarifesi, booking confirmation, charter party ve Incoterms kaydı varsa satış sözleşmesi birlikte okunmalıdır. Incoterms, satıcı ile alıcı arasındaki masraf/risk paylaşımını düzenler; taşıyan ile taşıtan arasındaki navlun ilişkisini tek başına değiştirmez. Bu iki sözleşme halkasının birbirine karıştırılması, aynı masrafın yanlış kişiden istenmesine yol açabilir.
Taşıtanın kendi nakliyecisi yükü limana getirirken ek bekleme, araç giriş, tartım veya belge giderine katlanmışsa bu masrafların m.1143 kapsamında taşıyana aktarılabilmesi için ayrıca sözleşmesel veya kanuni dayanak bulunmalıdır. Kanunun kuralı, gemiye kadar taşıma giderini taşıtana bırakır.
Gemiye yükleme gideri neden taşıyana aittir?
Maddenin ikinci kısmı, sözleşme veya liman düzenlemesi aksini öngörmüyorsa yükleme giderini taşıyana yükler. Yükün rıhtımdan gemiye alınması, gemi vinci veya kıyı vinciyle kaldırılması, gemi ambarına/konteyner slotuna yerleştirme operasyonunun yükleme kısmı bu çerçevede ele alınır. İşlemin fiilen terminal işletmesi veya stevedore tarafından yapılması, kanuni borçluyu kendiliğinden değiştirmez; hizmeti kimin sipariş ettiği ve kimin adına ücret tahakkuk ettirildiği ayrıca incelenir.
Taşıyan, navlun teklifini verirken yükleme giderini navluna dâhil etmiş olabilir. FIOS, FI, Liner Terms veya benzeri uluslararası ticari kayıtlarla yükleme/boşaltma giderinin taraflara dağılımı değiştirilebilir. Bu kayıtların sözleşmeye gerçekten dâhil edilmiş olması ve hangi masraf kalemini kapsadığının açık olması gerekir. Sadece sonradan gönderilen bir faturaya “FI” notu düşülmesi sözleşmeyi geriye dönük değiştirmez.
Yükleme gideri ile yükleme süresinin aşılmasından doğan sürastarya farklıdır. Birincisi operasyon hizmetinin bedelidir; ikincisi geminin kararlaştırılan yükleme süresinden fazla beklemesinin sonucudur. Aynı olayda her iki kalem doğabilir fakat hukuki dayanakları ve hesap yöntemleri ayrıdır.
Taraflar TTK m.1143’ten farklı masraf paylaşımı kararlaştırabilir mi?
Evet. Madde açıkça sözleşmeyi ilk sırada sayar. Taraflar yükleme masrafını tamamen taşıtana, tamamen taşıyana veya belirli alt kalemlere bölerek düzenleyebilir. Ancak “tüm liman masrafları taşıtana aittir” gibi genel kayıtlar, özellikle farklı nitelikte çok sayıda ücret bulunan liman işlemlerinde yorum uyuşmazlığı yaratabilir. Daha güvenli yöntem, temel kalemleri ayrı ayrı yazmaktır.
Sözleşmede navlun bedeline dâhil olan masraflar; terminal handling, stevedoring, lashing, unlashing, shifting, survey, tartım, VGM, depolama, reefer enerji, tehlikeli yük eki, pilotaj ve römorkaj gibi kalemlerden hangilerinin dahil/haricî olduğu açıkça belirtilmelidir. Her hizmetin navlun sözleşmesi bakımından aynı hukuki niteliğe sahip olmadığı unutulmamalıdır.
Standart taşıyan tarifesine atıf yapılıyorsa hangi tarihli tarifenin uygulanacağı belirlenmelidir. Rezervasyon tarihinden sonra değişen ücretlerin geriye uygulanıp uygulanamayacağı; sözleşmedeki fiyat değişikliği ve tarife atıf mekanizmasına göre değerlendirilir.
Yükleme limanı düzenlemeleri ve yerel teamül ne zaman devreye girer?
TTK m.1143, sözleşmeden sonra yükleme limanı düzenlemelerine bakar. Limanın bağlayıcı operasyon kuralları belirli hizmetlerin belirli tarafça sağlanmasını veya ücretlendirilmesini öngörüyorsa bu düzenlemeler masraf paylaşımını etkileyebilir. Liman düzenlemesinin gerçekten uygulanabilir ve olay tarihinde yürürlükte olması gerekir.
Liman düzenlemesi yoksa yerel teamül önem kazanabilir. Ancak “biz yıllardır böyle fatura ediyoruz” ifadesi tek başına hukuki teamül oluşturmaz. Ticari örf ve âdetin varlığı, sürekliliği, ilgili çevrede benimsenmiş olması ve TTK m.2 çerçevesindeki şartlar dikkate alınır. Tarafların açık sözleşme hükmü varken teamülle bu hükmü tersine çevirmek mümkün değildir.
Uyuşmazlıkta liman tarifesinin tarihli nüshası, hizmet tanımı, faturayı düzenleyen işletmenin sıfatı ve tarafların önceki aynı tip işlemlerindeki ödeme pratiği delil olarak önem taşır.
Konteyner taşımalarında THC ve benzeri ücretler nasıl ayrılır?
Konteyner taşımalarında “terminal handling charge” tek bir fiziksel hareketi değil, terminale göre farklı operasyon paketlerini ifade edebilir. Konteynerin gate-in işleminden stack sahasına alınması, vinçle gemiye yüklenmesi, veri ve planlama hizmeti aynı ticari başlık altında toplanmış olabilir. Bu nedenle THC’nin tamamını m.1143’teki tek bir kategoriye otomatik yerleştirmek doğru değildir.
Fatura kalemi hizmet bazında çözülmelidir. Konteynerin terminale ulaşmasına kadarki kara taşıması ile gemiye kaldırma hareketi ayrılır. Yükleyici tarafından ödenen VGM tartımı, özel yük kontrolü veya gümrük muayenesi de fiziksel yüklemeden farklıdır. Bu işlemlerin borçlusu kendi sözleşme ve mevzuat dayanağına göre belirlenir.
Konteynerin terminalde fazla beklemesinden doğan ardiye ile taşıyanın ekipman kullanımına bağlı demurrage/detention ücretleri de m.1143 yükleme giderinden farklıdır. Sitedeki Mersin ardiye ücretine itiraz ve Mersin detention ücretine itiraz rehberleri bu ayrımı ayrıca açıklar.
Yükleme faturası itirazında hangi deliller toplanmalı?
İlk belge navlun sözleşmesi ve fiyat teklifidir. Teklifte “freight all in”, “liner in”, “free in”, “THC included/excluded” gibi kayıtlar bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir. Booking confirmation, tarife eki, acente e-postası ve sonradan düzenlenen debit note/fatura birlikte incelenmelidir.
Hizmetin fiilî içeriğini anlamak için terminal faturası ve tarife açıklaması gerekir. Kalemin yalnız gemiye yükleme hareketini mi, yoksa terminal içi birden fazla hizmeti mi kapsadığı belirlenmelidir. Faturada konteyner numarası, gemi/sefer, tarih, miktar ve birim fiyatın booking kayıtlarıyla uyumu kontrol edilmelidir.
Ödeme yapılmışsa dekontun ihtirazi kayıt içerip içermediği, faturaya süresinde itiraz edilip edilmediği ve ticari defter kayıtları ayrı önem taşır. TTK’nın fatura ve teyit mektubuna ilişkin hükümleri ile somut sözleşme ilişkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Mersin Limanı’nda yükleme gideri uyuşmazlığı nasıl incelenir?
Mersin’de ihracat yüklerinde kara nakliyesi, terminal kabulü, tartım, konteyner sahası, reefer enerji hizmeti, tehlikeli yük işlemleri ve gemiye yükleme aynı lojistik zincirin farklı halkalarıdır. TTK m.1143 uygulanırken her kalem ayrı sınıflandırılmalıdır. “Liman masrafı” şeklindeki tek başlık hukuki inceleme için yeterli değildir.
Uyuşmazlık tablosunda hizmet adı, hizmet tarihi, hizmet sağlayıcı, fatura borçlusu, sözleşme maddesi, liman tarifesi ve m.1143 bakımından hukuki nitelik ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Bu yöntem mükerrer tahsilat veya aynı hizmetin hem navlun içinde hem ayrıca fatura edilmesi iddiasını görünür hâle getirir.
Mersin’deki fiziksel operasyonun Türkiye’de yapılması, yabancı taşıyanla sözleşmede yabancı hukuk veya tahkim kaydı bulunmasını engellemez. Uygulanacak hukuk, yetki ve tahkim kaydı ayrıca değerlendirilir; buna karşılık Türk kamu düzenine ilişkin zorunlu hükümler saklıdır.
Sözleşme ve fatura kontrol listesi
- Navlun teklifinde yükleme giderlerinin dahil/haricî kayıtlarını bulun.
- Eşyanın gemiye kadar taşınması ile gemiye yüklenmesini ayırın.
- FI/FIO/FIOS/Liner Terms gibi kayıtların tam anlamını sözleşmeden doğrulayın.
- Terminal tarifesinin olay tarihindeki sürümünü alın.
- THC gibi paket ücretleri alt hizmetlere ayırın.
- Aynı hizmetin navlun içinde ve ayrı faturada iki kez tahakkuk ettirilip ettirilmediğini kontrol edin.
- Fatura, debit note, booking ve banka dekontlarını eşleştirin.
- Yerel teamül iddiası varsa bunun sürekliliğini ve taraflarca bilinirliğini belgeleyin.
- İtirazı yazılı ve kalem bazlı yapın.
- Para talebi uyuşmazlığında arabuluculuk, yetki ve tahkim şartlarını ayrıca kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
Yükü limana getirme masrafını kim öder?
Aksi sözleşme, liman düzenlemesi veya yerel teamül yoksa TTK m.1143 uyarınca eşyanın gemiye kadar taşıma gideri taşıtana aittir.
Gemiye yükleme masrafını kim öder?
Aynı koşullarda gemiye yükleme gideri taşıyana aittir.
Taraflar bunun tersini kararlaştırabilir mi?
Evet. TTK m.1143 sözleşmeye öncelik verir; masraf paylaşımı açıkça değiştirilebilir.
THC her zaman taşıyana mı aittir?
Hayır. THC’nin hangi hizmetleri kapsadığı çözülmeden tek sonuç verilemez. Fiziksel yükleme, terminal içi taşıma ve idari hizmetler ayrılmalıdır.
Incoterms navlun sözleşmesindeki borçluyu otomatik değiştirir mi?
Hayır. Incoterms satıcı-alıcı ilişkisini düzenler. Taşıyan-taşıtan ilişkisindeki masraf borcu navlun sözleşmesi ve TTK üzerinden ayrıca belirlenir.
Yerel teamül sözleşmenin önüne geçer mi?
Tarafların açık sözleşme hükmü varsa öncelik sözleşmededir. Yerel teamül, m.1143’te sözleşme ve liman düzenlemelerinden sonra devreye girer.
Demuraj yükleme gideri midir?
Hayır. Sürastarya/demuraj geminin süre aşımı nedeniyle beklemesine bağlı ayrı bir alacaktır.
Ardiye yükleme gideri sayılır mı?
Ardiye depolama/bekleme hizmetidir; m.1143’teki fiziksel yükleme giderinden ayrı hukuki ve sözleşmesel dayanağa sahiptir.
Fatura itirazında yalnız “bedel yüksek” demek yeterli mi?
Hayır. Hangi hizmetin hangi sözleşme ve tarife maddesine aykırı olduğu kalem bazında gösterilmelidir.
Güncel TTK metni nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi ve Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
