Deniz Taşımasında Yük Bilgisi Yanlış Verilirse Kim Sorumlu? TTK m.1145 | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1145’e göre taşıtan ve yükleten, eşyanın işaretleri, sayısı, miktarı, ağırlığı ve niteliği hakkında taşıyana tam ve doğru bilgi vermek zorundadır. Bu bilgilerin gerçeğe aykırı veya eksik olması nedeniyle taşıyanın uğradığı zarardan taşıtan ve yükleten sorumludur. Başka kişilerin zarar görmesi hâlinde ise m.1145’teki sorumluluk kusur şartına bağlanmıştır. Bu nedenle yanlış kilogram, yanlış koli adedi, yanlış ürün tanımı veya eksik tehlike bilgisi yalnız belge hatası değildir; navlun, istif, güvenlik, gümrük ve tazminat sonuçları doğurabilir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
TTK m.1145 ne düzenler?
Deniz taşımacılığında taşıyan, geminin güvenli yüklenmesi ve taşıma belgelerinin hazırlanması için yük hakkında doğru bilgiye ihtiyaç duyar. TTK m.1145 bu bilgi akışını taşıtan ve yükleten bakımından açık bir borca dönüştürür. Eşyanın işaretleri, sayısı, miktarı, ağırlığı ve genel niteliği gerçeğe uygun biçimde bildirilmelidir. Taşıyanın kendi imkânlarıyla her paketi açıp içeriği yeniden tespit etmesi beklenmez.
Bu hüküm, yanlış beyanın ekonomik riskini de düzenler. Yanlış veya eksik bilgi nedeniyle gemide ek işçilik, yeniden istif, liman cezası, terminal masrafı, başka yükte hasar veya gecikme doğabilir. Taşıyana karşı sorumluluk bakımından maddenin özel sistemi uygulanır. Üçüncü kişilere verilen zarar bakımından ise kusurun bulunup bulunmadığı önem taşır.
Yük değişikliği yapıldıysa eski beyanın geçerliliğini sürdürdüğü varsayılamaz. TTK m.1144 ikame eşya kapsamında yeni yük verilmesi hâlinde, yeni eşyanın gerçek özellikleri de m.1145’e uygun şekilde taşıyana bildirilmelidir.
Hangi yük bilgileri doğru verilmelidir?
Kanunun saydığı temel bilgiler eşyanın işaretleri, sayısı, miktarı, ağırlığı ve niteliğidir. İşaret, paket veya yük üzerinde eşyayı ayırt etmeye yarayan marka, numara veya tanımlayıcı işaret olabilir. Sayı, paket/koli/palet/adet gibi sayısal unsurları; miktar ise ton, metreküp, litre veya ticari ölçü birimini ifade edebilir. Ağırlık, geminin yükleme ve stabilite hesabı bakımından doğrudan önemlidir.
Eşyanın niteliği ise yalnız ticari ürün adından ibaret değildir. Taşıma bakımından sonucu olan özelliklerin doğru aktarılması gerekir. Kırılabilirlik, bozulabilirlik, sıcaklık gereksinimi, tehlikeli madde özelliği, canlı hayvan niteliği veya özel istif gereksinimi varsa bunların saklanması, taşıyanın doğru planlama yapmasını engeller.
Bilginin “tam” olması da en az doğru olması kadar önemlidir. Örneğin ürün adı doğru olduğu hâlde tehlike sınıfının veya soğuk zincir gereksiniminin bildirilmemesi eksik beyan oluşturabilir. Aynı şekilde toplam ağırlığın doğru ancak koli adedinin yanlış verilmesi, teslim ve sayım uyuşmazlığına yol açabilir.
Taşıtan hangi nedenle sorumludur?
Taşıtan, navlun sözleşmesini taşıyanla kuran taraftır ve yük bilgilerinin doğru sağlanmasından doğrudan sorumludur. Taşıtan bu bilgileri kendi deposundan, satıcıdan, üreticiden veya yükletenden almış olabilir. Bilginin başka kişiden gelmiş olması taşıyana karşı m.1145’teki sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Taşıtan, sözleşmenin tarafı olarak taşıyana sunduğu bilgilerin doğruluğunu güvence altına almalıdır.
Yanlış ağırlık nedeniyle gemide yeniden istif yapılması, yük planının bozulması, ek vinç operasyonu veya liman masrafı doğması hâlinde zarar ile yanlış beyan arasındaki illiyet bağı gösterilmelidir. Taşıyan yalnız yanlış bilgi bulunduğunu değil, bu yanlışlık yüzünden hangi gider veya zararın doğduğunu da belgelemelidir.
Taşıtanın tazminat sorumluluğu ile navlun ödeme borcu birbirine karıştırılmamalıdır. Navlun sözleşmesinden doğan asıl ücret borcu devam ederken, yanlış beyan nedeniyle ayrıca zarar kalemi doğabilir. Sözleşmedeki tazminat, indemnity veya belge masrafı hükümleri de TTK ile birlikte değerlendirilir.
Yükletenin sorumluluğu neden ayrıca düzenlenmiştir?
Yükleten, eşyayı fiilen taşıyana teslim eden veya teslim ettiren kişi olabilir ve çoğu zaman yükün fiziksel özelliklerini taşıtandan daha yakından bilir. Kanun bu nedenle yalnız taşıtanı değil yükleteni de doğru bilgi borcunun muhatabı yapar. Böylece taşıyan, “yanlış bilgiyi sözleşme tarafı değil yükü teslim eden verdi” savunmasıyla korumasız bırakılmaz.
Taşıtan ile yükleten aynı kişi olabileceği gibi farklı kişiler de olabilir. İhracat zincirinde satıcı, freight forwarder, NVOCC, yükleyici ve sözleşmesel taşıtanın sıfatları somut belge üzerinden belirlenmelidir. Ticari unvanların kullanılması hukuki sıfatı tek başına belirlemez. Booking, navlun sözleşmesi, taşıma belgesi ve fiilî teslim kaydı birlikte incelenir.
Yükletenin yanlış beyanı taşıyan dışında başka yük sahiplerine zarar verirse, üçüncü kişilere karşı sorumluluk bakımından kanundaki kusur şartı ayrıca değerlendirilir. Bu ayrım dava dilekçesinde ve zarar hesabında açık kurulmalıdır.
Taşıyan hangi zararların tazminini isteyebilir?
TTK m.1145, yanlış veya eksik yük bilgisinden doğan zararı hedefler. Zarar kalemi somut olmalıdır. Yeniden tartım, yeniden istif, ilave terminal hareketi, gecikmeye bağlı gider, başka yükün korunması için yapılan zorunlu işlem, yanlış belge düzeltme masrafı veya kamu otoritesi işlemi nedeniyle doğan ekonomik kayıp olayın şartlarına göre gündeme gelebilir.
Her masraf otomatik olarak m.1145’e yüklenemez. Masraf ile yanlış beyan arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Örneğin liman yoğunluğu nedeniyle oluşan normal bekleme, yanlış yük bilgisinden bağımsızsa bu maddeye dayanılarak taşıtana aktarılamaz. Buna karşılık yanlış ağırlık yüzünden gemi yük planı yeniden düzenlenmiş ve terminalde ek vinç hareketi yapılmışsa bağlantı daha doğrudan kurulabilir.
Zararın azaltılması ilkesi de uygulamada önemlidir. Taşıyan yanlışlığı fark ettikten sonra makul şekilde önlenebilecek gereksiz giderleri büyütmemelidir. Yapılan işlemlerin neden zorunlu olduğu operasyon kayıtlarıyla gösterilmelidir.
Üçüncü kişilere karşı sorumlulukta neden kusur aranır?
TTK m.1145, taşıyana karşı kurduğu sorumluluk sistemi ile diğer zarar gören kişilere karşı sorumluluğu ayırır. Taşıtan veya yükletenin yanlış beyanından başka bir yük sahibi, terminal işletmesi veya diğer bir kişi zarar görmüşse, üçüncü kişiye karşı sorumluluk için kusur şartı önem kazanır. Bu nedenle yalnız yanlış bilginin varlığı yeterli görülmemeli; beyanı yapan kişinin özen yükümlülüğünü ihlal edip etmediği incelenmelidir.
Kusur incelemesinde bilginin kaynağı, kontrol edilebilirliği, ticari belgeler arasındaki çelişki, tarafın mesleki sıfatı ve yanlışlığı fark etme imkânı önemlidir. Örneğin tartım belgesindeki değer ile yükleme talimatındaki değerin açıkça çeliştiği hâlde kontrol yapılmadan yanlış bilginin aktarılması kusur değerlendirmesini etkiler.
Üçüncü kişi zararında ayrıca genel haksız fiil ve sözleşme zinciri kuralları da gündeme gelebilir. Hangi hukuki sebebe dayanılacağı, zarar gören kişinin taraflarla olan ilişkisine göre belirlenir.
Konteyner yüklerinde ağırlık ve VGM neden önemlidir?
Konteyner taşımalarında beyan edilen ağırlık, geminin istif ve stabilite planını doğrudan etkiler. Konteynerin gerçek ağırlığının beyan edilenden yüksek olması, vinç emniyeti, stack planı ve gemi dengesi bakımından risk yaratır. SOLAS kapsamında doğrulanmış brüt ağırlık (VGM) uygulaması da bu operasyonel güvenliğin parçasıdır.
TTK m.1145 bakımından VGM belgesinin bulunması, diğer yük bilgilerinin doğruluğu borcunu ortadan kaldırmaz. VGM toplam brüt ağırlığı gösterirken eşyanın cinsi, koli adedi, tehlike niteliği veya özel taşıma gereksinimi ayrı bilgi alanlarıdır. Tüm verilerin birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Konteyner mühür numarası da fiilî yük ile belge arasındaki bağlantıyı kurmada önemlidir. Mühür uyuşmazlığı, yanlış konteyner teslimi veya yük değişimi iddialarında Mersin Limanı konteyner mührü uyuşmazlığı rehberi tamamlayıcıdır.
Konişmento ve gümrük belgelerinde yanlış bilgi kalırsa ne olur?
Taşıyan, konişmento veya başka taşıma belgesini hazırlarken taşıtan ve yükletenden gelen bilgilerden yararlanır. Yanlış beyanın taşıma belgesine aktarılması, daha sonra teslimde, sigortada, akreditifte veya üçüncü kişiye karşı uyuşmazlık yaratabilir. Bu nedenle hata fark edilir edilmez düzeltme prosedürü başlatılmalıdır.
Gümrük beyannamesi, ticari fatura, packing list, menşe belgesi ve taşıma belgesi arasındaki temel bilgiler uyumlu olmalıdır. Eşyanın cinsi, miktarı veya ağırlığı farklı belgelerde çelişiyorsa yükleme öncesinde açıklığa kavuşturulmalıdır. Yanlış gümrük beyanının sonuçları 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili mevzuata göre ayrıca doğabilir.
Belge düzeltmesi gerçeğe uygun bilgiyi yansıtmak amacıyla yapılmalıdır. Yükün gerçek niteliğini gizlemek veya kamu otoritesini yanıltmak için belge değiştirilmesi hukuken kabul edilemez. Taşıyan veya acentenin belge düzenleme süreci, yük sahibinin doğru bilgi verme borcunu ortadan kaldırmaz.
Yanlış yük bilgisi nasıl ispatlanır?
İspatın merkezinde ilk bildirim ile gerçek durumun karşılaştırılması vardır. Booking instruction, shipping instruction, e-posta, EDI kaydı, packing list, tartım fişi, VGM belgesi, terminal gate kayıtları, survey raporu, gümrük beyannamesi ve konişmento aynı zaman çizelgesine konulmalıdır. Hangi yanlış bilginin kim tarafından ve ne zaman verildiği açıkça tespit edilmelidir.
Gerçek ağırlık veya miktar sonradan tespit edilmişse ölçüm yönteminin güvenilirliği önemlidir. Yetkili kantar belgesi, bağımsız survey veya terminal kayıtları, tek taraflı tahmini listeden daha güçlü delildir. Hasar veya ek masraf iddiasında fatura, ödeme belgesi ve operasyon kaydı da dosyaya eklenmelidir.
Dijital yazışmaların yalnız ekran görüntüsü değil, mümkünse tam e-posta zinciri veya dışa aktarılmış mesaj kaydı saklanmalıdır. Konu başlığı, gönderici, tarih-saat ve ekler, bilginin kaynağını belirlemede önemlidir.
Mersin ihracatçıları için kontrol listesi
- Booking talimatındaki ürün adı ile ticari faturayı karşılaştırın.
- Koli/palet/adet sayısını packing list ile doğrulayın.
- Brüt/net ağırlığı tartım ve VGM kayıtlarıyla eşleştirin.
- Tehlikeli yük özelliği varsa UN numarası ve sınıfını ayrıca kontrol edin.
- Reefer yükte sıcaklık ve havalandırma talimatını yazılı verin.
- Konteyner ve mühür numarasını her belgede aynı tutun.
- Yük değiştiyse eski shipping instruction’ı iptal edip yenisini gönderin.
- Taşıyan/acente onayını ve belge revizyonunu saklayın.
- Yanlışlık fark edildiğinde yükleme tamamlanmadan düzeltme isteyin.
- Ek masraf doğarsa yanlış beyan ile masraf arasındaki bağlantıyı belgeleyin.
Sık Sorulan Sorular
Yanlış kilo beyanından kim sorumludur?
TTK m.1145 kapsamında doğru yük bilgisi verme borcu taşıtan ve yükletene aittir. Taşıyana verilen zarardan maddenin özel sorumluluk sistemi uygulanır.
Yükleten ile taşıtan aynı kişi olmak zorunda mı?
Hayır. Farklı kişiler olabilir. Hukuki sıfatlar sözleşme ve fiilî teslim ilişkisine göre belirlenir.
Yanlış koli sayısı da m.1145 kapsamına girer mi?
Evet. Kanun eşyanın işaretleri, sayısı, miktarı, ağırlığı ve niteliği hakkında doğru bilgi verilmesini arar.
Taşıyan bütün yükü kendisi tartmak zorunda mı?
TTK m.1145’in amacı, yük bilgilerinin taşıtan ve yükleten tarafından doğru sağlanmasıdır. Özel mevzuat ve operasyonel kontrol yükümlülükleri ayrıca saklıdır.
VGM belgesi varsa sorumluluk biter mi?
Hayır. VGM ağırlık bakımından önemlidir; eşyanın cinsi, miktarı, tehlike özelliği ve diğer bilgiler ayrıca doğru olmalıdır.
Yanlış beyan başka yüke zarar verirse ne olur?
Üçüncü kişilere karşı sorumluluk bakımından TTK m.1145’te kusur şartı dikkate alınır; somut zarar ve nedensellik ayrıca ispatlanır.
Konişmento yanlış düzenlendiyse ne yapılmalı?
Hata fark edildiğinde taşıyan veya acenteye derhal yazılı düzeltme talebi gönderilmeli ve diğer ticari/gümrük belgeleriyle uyum sağlanmalıdır.
Yanlış ürün adı gümrük açısından da sorun olur mu?
Evet. Gümrük beyanının doğruluğu 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Yük değişikliğinde yeni bilgi verilmesi şart mı?
Evet. TTK m.1144 kapsamında ikame eşya verilmişse fiilen taşınacak yeni eşyanın bilgileri doğru şekilde güncellenmelidir.
Güncel TTK metni nerede kontrol edilir?
Mevzuat Bilgi Sistemi ve Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
