Sürastarya Parası Nasıl Hesaplanır ve Kim Öder? TTK m.1155 | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1155’e göre sürastarya parası sözleşmede kararlaştırılmışsa taşıyan, kararlaştırılan tutardan fazlasını sürastarya parası olarak isteyemez. Bedel kararlaştırılmamışsa sürastarya nedeniyle taşıyanın katlandığı gerekli ve yararlı giderler esas alınır. Sürastarya parasının borçlusu taşıtandır. Taşıyan, sürastarya alacağı ödenmeden veya yeterli teminat verilmeden sefere çıkmak zorunda değildir. Bedel, kullanılan zaman birimine göre işler; kullanılmayan zaman birimi için ücret istenemez. Navluna ilişkin hükümler sürastarya parasına kıyasen dahi uygulanmaz.
TTK m.1155 neyi düzenler?
TTK m.1154 sürastarya süresinin ne kadar devam edeceğini ve ne zaman başlayacağını belirlerken, m.1155 bu bekleme döneminin parasal karşılığını düzenler. Sürastarya parası, normal navlun ücretinden ayrı bir alacaktır. Geminin kararlaştırılan yükleme süresinin ötesinde taşıtanın kullanımına bağlı olarak beklemesinin ekonomik karşılığını oluşturur.
Taraflar charter party’de günlük veya saatlik bedel belirleyebilir. Örneğin “demurrage USD 12,000 per day pro rata” kaydı, sürastarya bedelinin hesaplanmasında doğrudan esas alınır. Kanun bu bedeli üst sınır olarak kabul eder; taşıyan aynı bekleme için daha yüksek bir “sürastarya parası” isteyemez.
Sürastarya süresinin ne zaman başladığı ve 10 günlük tamamlayıcı kural için TTK m.1154 sürastarya süresi yazısı birlikte okunmalıdır.
Sürastarya parasını kim öder?
TTK m.1155 sürastarya parasının borçlusunu taşıtan olarak belirler. Taşıtan, navlun sözleşmesini kuran ve geminin yükleme süresini kullanan sözleşme tarafıdır. Yükleten, ihracatçı, alıcı veya terminal işletmesi ticari zincirde farklı roller üstlenebilir; ancak sürastarya borçlusu sıfatı otomatik olarak bu kişilere geçmez.
Sözleşmede üçüncü kişinin demurrage ödemeyi kabul ettiği veya navlun ilişkisinde farklı ödeme düzeni kurulduğu hâller ayrıca değerlendirilir. Taşıyanın faturayı fiilen başka şirkete kesmiş olması da tek başına kanuni borçluyu değiştirmez; sözleşme ve borç üstlenme/garanti hükümleri incelenmelidir.
Konişmento hamili veya gönderilenin hangi alacaklardan sorumlu olduğu TTK m.1203 ve devamında ayrıca düzenlenir. Yükleme limanındaki sürastarya borcunun kaynağı ise taşıtanın navlun sözleşmesidir.
Sözleşmede sürastarya bedeli yazılmışsa nasıl hesaplanır?
Kararlaştırılan bedel esas alınır. TTK m.1155’in açık sonucu, taşıyanın sürastarya parası adı altında bu tutarı aşamamasıdır. Taraflar günlük, saatlik veya başka zaman birimine bağlı oran kullanabilir. “Per day pro rata” kaydı varsa günün kesirleri oranlanarak hesap yapılması sözleşme ve kanunun zaman birimi mantığıyla uyumludur.
Örneğin günlük 24.000 USD sürastarya ve 30 saat kullanılan süre varsa, sözleşmede aksi yoksa günlük oran saatliğe çevrilerek 30 saat üzerinden hesap yapılır. Günlük tutar 24 saate bölündüğünde saatlik 1.000 USD, toplam sürastarya 30.000 USD olur. Kur ve fatura tarihi ayrı sözleşme/hukuk sorunlarıdır.
Taraflar farklı oranlar belirleyebilir: ilk üç gün bir oran, sonraki günler daha yüksek oran gibi. Böyle kademeli düzenlemenin uygulanması sözleşme metnine bağlıdır. Kanunun üst sınır yaklaşımı, ilgili dönem için kararlaştırılan bedelin aşılmamasını gerektirir.
Sürastarya bedeli hiç kararlaştırılmamışsa ne olur?
TTK m.1155, sürastarya süresi kararlaştırıldığı hâlde para miktarı yazılmamış olabilir ihtimalini de çözer. Bu durumda taşıyanın sürastarya nedeniyle yaptığı gerekli ve yararlı giderler esas alınır. Böylece taşıyan soyut piyasa demurrage oranı veya istediği kâr marjını otomatik biçimde talep edemez.
Gerekli ve yararlı giderlerin somut belgelerle ispatlanması gerekir. Ek personel, bunker/yardımcı makine tüketimi, liman ve acente giderleri, geminin bekleme nedeniyle katlandığı zorunlu masraflar olayın şartlarına göre değerlendirilir. Her işletme gideri sürastarya ile bağlantılı sayılmaz; bekleme nedeniyle doğmuş veya devam etmiş olması aranır.
Geminin başka seferden mahrum kalması gibi kâr kaybı iddiaları, m.1155’teki “gerekli ve yararlı gider” ölçütünden ayrı hukuki değerlendirme gerektirir. Sürastarya parası adı altında kanunun öngördüğü ölçünün genişletilmemesi gerekir.
Taşıyan sürastarya ödenmeden sefere çıkmak zorunda mı?
TTK m.1155 taşıyana güçlü bir güvence sağlar: sürastarya parası ödenmedikçe veya yeterli teminat verilmedikçe taşıyan sefere çıkmaya zorlanamaz. Bu hak, taşıyanın yüksek bekleme alacağı birikmişken gemiyi alacağın tahsil güvencesi olmadan hareket ettirmek zorunda kalmasını önler.
Teminatın “yeterli” olup olmadığı alacak miktarı, para birimi, tahsil kabiliyeti ve teminatın niteliğine göre değerlendirilir. Banka teminat mektubu, P&I letter of undertaking veya başka güvence yöntemleri olayın taraflarına göre kullanılabilir. Teminat metninin koşulsuz olup olmadığı ve hangi uyuşmazlık/mahkeme şartına bağlı olduğu dikkatle incelenmelidir.
Taşıyan bu hakkı kullanırken alacak hesabını makul ve belgelendirilebilir şekilde sunmalıdır. Açıkça fahiş veya henüz doğmamış kalemler üzerinden gemiyi bekletmek ayrıca sorumluluk tartışması yaratabilir.
Sürastarya parası günlük mı saatlik mı hesaplanır?
TTK m.1155, sürastarya parasının zaman birimleri itibarıyla işlemesini kabul eder. Sözleşmede günlük oran yazılmışsa, kullanılan gün kesirleri için oranlama yapılabilir. “Per day or pro rata” ifadesi uygulamada bu amacı açıklar. Sözleşme saatlik oran belirlemişse doğrudan saatlik hesap yapılır.
Başlangıç ve bitiş saatleri dakika hassasiyetinde tespit edilmelidir. Laytime’ın bitişi sürastaryanın başlangıcıdır; yüklemenin tamamlandığı veya sözleşmeye göre sürastaryanın sona erdiği an da bitişi oluşturur. Statement of facts ve time sheet bu nedenle kritik belgelerdir.
Yuvarlama ancak sözleşmede açıkça kararlaştırılmışsa uygulanmalıdır. 25 saat bekleme için iki tam gün ücret yazmak, kullanılmayan zaman birimi yasağı nedeniyle sorun yaratabilir.
Kullanılmayan zaman birimi için sürastarya istenir mi?
Hayır. TTK m.1155 açıkça, kullanılmayan süre için sürastarya parası istenemeyeceği esasını benimser. Sürastarya 10 gün olarak kararlaştırılmış olsa bile yükleme ikinci gün tamamlanmışsa kalan sekiz gün için ücret talep edilemez.
Bu nokta sürastarya süresi ile sürastarya parasının farklı kavramlar olduğunu gösterir. Süre, taşıyanın gemiyi ne kadar daha bekleteceğini; para ise fiilen kullanılan bekleme zamanının bedelini ifade eder.
Yükleme tamamlandıktan sonra geminin başka bir nedenle limanda kalması hâlinde sonraki zaman otomatik olarak demurrage sayılmaz. Gecikmenin kaynağı, geminin hareket için hazır olup olmadığı ve sözleşmedeki diğer hükümler incelenir.
Sürastarya parası neden navlun değildir?
Navlun, eşyanın deniz yoluyla taşınması karşılığında ödenen asıl ücrettir. Sürastarya parası ise geminin normal yükleme süresinden fazla beklemesinin karşılığıdır. TTK m.1155 bu ayrımı güçlendirmek için navluna ilişkin hükümlerin sürastarya parasına kıyasen dahi uygulanmayacağını düzenler.
Bu nedenle navlunun muacceliyeti, kaybı, eşyanın zıyaı hâlindeki sonuçları veya navlun borçlusuna ilişkin diğer özel hükümler otomatik biçimde demurrage’a taşınamaz. Sürastarya kendi m.1154–1156 sisteminde değerlendirilmelidir.
Fatura düzenlenirken de navlun ve demurrage ayrı kalemlerde gösterilmelidir. Vergi ve muhasebe sonuçları ilgili mali mevzuata göre ayrıca incelenir.
Sürastarya parası talebinde hangi belgeler gerekir?
Charter party, recap ve demurrage rate kaydı ilk belgedir. Laytime ve sürastarya kronolojisi için NOR, statement of facts, time sheet, terminal operasyon logları, hava/arıza kayıtları ve yükleme tamamlanma saati gerekir.
Bedel sözleşmede yoksa taşıyan gerekli ve yararlı giderleri faturalar, bunker kayıtları, liman/acente hesapları, personel ve operasyon belgeleriyle ispatlamalıdır. Giderin normal seferde de yapılacak bir gider olup olmadığı ayrıştırılmalıdır.
Ödeme veya teminat uyuşmazlığında talep yazısı, teminat önerisi, banka/P&I yazışmaları ve geminin hareket zamanına ilişkin kayıtlar saklanmalıdır. Tarafların “under protest” ödeme veya teminat verdiği hâllerde ihtirazi kayıt açık yazılmalıdır.
Sürastarya para hesabı kontrol listesi
- Geçerli NOR ve laytime başlangıcını doğrulayın.
- Laytime bitişini TTK m.1153–1156’ya göre hesaplayın.
- Sürastarya süresini TTK m.1154’e göre belirleyin.
- Sözleşmedeki günlük/saatlik demurrage oranını bulun.
- Kullanılan sürastarya zamanını saat ve dakika olarak hesaplayın.
- Kullanılmayan zaman için bedel eklemeyin.
- Bedel yoksa yalnız gerekli ve yararlı giderleri belgeleyin.
- Borçlunun taşıtan olduğunu esas alın; üçüncü kişi ödeme taahhüdü varsa ayrıca inceleyin.
- Ödeme/teminat verilmeden sefer hakkını m.1155 çerçevesinde değerlendirin.
- Navlun hükümlerini demurrage’a kıyasen uygulamayın.
Sık Sorulan Sorular
Sürastarya parasını kim öder?
TTK m.1155’e göre borçlu taşıtandır.
Sözleşmedeki demurrage bedelinden fazlası istenebilir mi?
Sürastarya parası olarak kararlaştırılan bedelden fazlası istenemez.
Bedel hiç yazılmamışsa ne olur?
Taşıyanın sürastarya nedeniyle yaptığı gerekli ve yararlı giderler esas alınır.
Taşıyan para ödenmeden gemiyi hareket ettirmek zorunda mı?
TTK m.1155, ödeme veya yeterli teminat verilmedikçe taşıyanın sefere çıkmaya zorlanamayacağını düzenler.
Günün bir kısmı için tam gün demurrage alınır mı?
Kanun zaman birimi üzerinden işlemeyi ve kullanılmayan süre için ücret alınmamasını esas alır; sözleşmedeki pro rata düzenlemesi dikkate alınır.
10 günlük sürastarya varsa 10 günün tamamı ödenir mi?
Hayır. Yalnız fiilen kullanılan sürastarya zamanı için ücret doğar.
Demurrage navlun mudur?
Hayır. TTK m.1155, navlun hükümlerinin sürastarya parasına kıyasen dahi uygulanmayacağını belirtir.
P&I teminatı yeterli olabilir mi?
Teminatın yeterliliği metin, miktar, ödeme koşulu ve tarafların kabulüne göre değerlendirilir.
Fatura olmadan sürastarya talep edilebilir mi?
Alacağın doğumu faturaya bağlı değildir; ancak ispat, muhasebe ve ödeme süreci bakımından hesap ve belge sunulmalıdır.
Güncel TTK m.1155 nereden okunur?
Mevzuat Bilgi Sistemi ile Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
