Maden Sahası İçin İrtifak Hakkı: Yol, Elektrik, Su ve Cevher Hattı | Maden Yönetmeliği m.70 (2026)

Maden Yönetmeliği m.70 hangi irtifak hakkını düzenler?

Maden işletme veya arama faaliyetinin ruhsat sınırı içinde yürütülmesi, bütün altyapının da aynı sınırda bulunacağı anlamına gelmez. Ocaktan kamu yoluna ulaşım, enerji hattı, su temini, haberleşme bağlantısı, doğal gaz veya cevherin tesise taşınması için komşu özel taşınmazlardan geçiş gerekebilir. M.70 bu durumda ruhsat sahibinin mülkiyeti tamamen devralmak yerine belirli kullanım yetkisi sağlayan irtifak hakkı talep edebilmesine imkân verir.

İrtifak hakkı sınırlı ayni hak niteliğindedir ve amacı kadar geniş kurulmalıdır. Yol geçişi gerekiyorsa gerekli genişlikte güzergâh; enerji hattı gerekiyorsa direk, hat ve güvenlik koridoru; boru hattı gerekiyorsa proje alanı esas alınır. Maden ruhsatının varlığı komşu taşınmazı kendiliğinden kullanma yetkisi vermez. Malik ile anlaşma veya m.70 ve devamındaki idari süreç tamamlanmadan özel taşınmaza müdahale edilmemelidir.

Maden ocağına ulaşım için yol irtifakı kurulabilir mi?

Evet. Ruhsat sahasının kamu yoluna doğrudan bağlantısı bulunmuyorsa veya mevcut bağlantı işletmenin zorunlu ulaşım ihtiyacını karşılamıyorsa özel taşınmaz üzerinden yol geçirilmesi gündeme gelebilir. Ancak ruhsat sahibinin tercih ettiği en kısa güzergâh tek başına irtifak için yeterli değildir. Mevcut kamu yolları, başka ulaşım alternatifleri, arazi eğimi, güvenlik ve malikin kaybı birlikte değerlendirilir.

Yol genişliği ve kullanım yoğunluğu işletme projesiyle uyumlu olmalıdır. Yıllık üretim, kamyon sayısı, araç tipi ve karşılaşma cepleri gibi teknik veriler talep edilen koridorun genişliğini belirler. Gereğinden geniş yol alanı istemek ölçülülük sorununa yol açar. Yolun sadece maden taşımacılığı için değil başka ticari faaliyetler için de kullanılacak olması hâlinde m.70 irtifakının amaç sınırı ayrıca değerlendirilmelidir.

Elektrik, su, doğal gaz ve haberleşme hatları için irtifak kurulabilir mi?

M.70 altyapı hatlarını açık biçimde madencilik faaliyetiyle bağlantılı irtifak ihtiyacı içinde değerlendirir. Elektrik enerjisinin ruhsat sahasına getirilmesi, proses veya içme-kullanma suyu hattı, doğal gaz bağlantısı ve haberleşme kablosu özel mülkiyetten geçecekse malik ile anlaşma sağlanamadığında irtifak talebi yapılabilir. Talep edilen güzergâh teknik proje ve koordinatla belirlenmelidir.

Hattın başka bir kamu kurumu veya dağıtım şirketinin yetkisindeki şebekeye bağlanacak olması, ilgili enerji, su veya haberleşme mevzuatındaki izinleri ortadan kaldırmaz. Maden Yönetmeliği m.70 yalnız taşınmaz üzerindeki irtifak ihtiyacını çözer. Hattın yapım ve işletme standardı, bağlantı anlaşmaları ve kurum izinleri kendi mevzuatına göre ayrıca tamamlanır.

Su hattı için hidrojeolojik etki neden incelenir?

Su alma veya iletim projesi, yalnızca borunun geçeceği taşınmazı değil su kaynağının sürdürülebilirliğini ve çevredeki diğer kullanım haklarını da etkileyebilir. M.70 değerlendirmesinde hidrojeolojik koşulların dikkate alınması, irtifakın madencilik ihtiyacıyla sınırlı kalmasını ve diğer su kullanıcılarının haklarının gözetilmesini sağlar.

Ruhsat sahibi su kaynağını kullanma hakkını m.70 irtifakından otomatik olarak elde etmez. Su kaynağının tahsisi veya kullanımı için ilgili su mevzuatında ayrıca izin gerekiyorsa bu süreç tamamlanır. İrtifak yalnızca geçiş veya tesis alanı için gerekli sınırlı ayni hakkı kurar.

Cevher taşıma hattı için irtifak hakkı nasıl işler?

Cevherin ocaktan zenginleştirme veya işleme tesisine konveyör, bant, boru hattı, teleferik benzeri sistemlerle taşınması gerekebilir. Bu hat ruhsat alanı dışındaki özel taşınmazlardan geçiyorsa m.70 kapsamında irtifak talebi mümkündür. Projede taşıma kapasitesi, güvenlik koridoru, destek yapıları ve bakım erişimi açıkça gösterilmelidir.

Hat güzergâhı yalnız ilk yatırım maliyetine göre seçilemez. Arazi bütünlüğüne, tarımsal kullanıma, yerleşime, su yollarına ve başka altyapıya verilen etki değerlendirilir. Daha uzun fakat taşınmaz malikine daha az zarar veren bir güzergâh kamu yararı incelemesinde tercih edilebilir. İrtifak koridoru gerekli teknik genişliği aşmamalıdır.

Malikle anlaşmadan irtifak başvurusu yapılabilir mi?

M.70 ve devamındaki sistem, özel taşınmaz malikinin rızasıyla çözümü önceler. Ruhsat sahibi geçiş veya hat hakkını sözleşmeyle kurabiliyorsa kamusal irtifak sürecine ihtiyaç kalmaz. Malik ile anlaşma sağlanamadığında, m.71’deki belge ve tebligat şartları yerine getirilerek MAPEG’e başvuru yapılır.

Anlaşma görüşmesinde irtifakın güzergâhı, genişliği, süresi, kullanım şekli, bakım erişimi ve malike ödenecek bedel açıkça konuşulmalıdır. Malik yalnız belirli bir güzergâha itiraz ediyorsa alternatif güzergâh değerlendirilmeden doğrudan kamu yararı talebine geçilmemelidir. Görüşme ve tekliflerin yazılı kaydı sonraki başvurunun temel delilidir.

MAPEG irtifak talebinde hangi ölçütleri inceler?

İdare komşu taşınmazların durumu, topografya, jeoloji, hidrojeoloji, işletme büyüklüğü, madencilik yönteminin ihtiyaçları ve alternatif geçiş imkânlarını birlikte değerlendirir. Amaç ruhsat sahibine en rahat güzergâhı vermek değil, madencilik için zorunlu erişimi özel mülkiyet hakkına en az yükle sağlayacak çözümü belirlemektir.

Ruhsat sahibinin yıllık üretimi ve proje ölçeği talebin boyutunu etkiler. Küçük üretimli bir ocak için çok geniş bir servis koridoru veya işletme ihtiyacını aşan enerji hattı alanı istenmesi kamu yararıyla bağdaşmayabilir. Talep teknik hesaplarla gerekçelendirilmelidir.

Komşu ruhsat sahasıyla çakışan irtifak nasıl değerlendirilir?

İrtifak güzergâhı başka bir maden ruhsatının işletme alanını etkiliyorsa m.71 ve m.72 hükümlerindeki çakışma değerlendirmesi önem kazanır. Diğer ruhsat sahibinin faaliyetinin engellenip engellenmediği, rezerv kaybı veya işletme güvenliği riski doğup doğmadığı teknik raporla incelenir. Mümkünse ruhsat sahibinin muvafakati alınır.

Muvafakat bulunmaması irtifakın her durumda imkânsız olduğu anlamına gelmez; ancak idare iki maden hakkının birlikte yürütülüp yürütülemeyeceğini somut teknik verilerle değerlendirir. Bir ruhsat sahibine yol sağlamak diğer ruhsatın görünür rezervini işletilemez hâle getiriyorsa alternatif güzergâh zorunlu hâle gelebilir.

Arama ruhsatı döneminde irtifak hakkı istenebilir mi?

Yönetmelik arama faaliyeti için gerekli olduğu gösterilen irtifak taleplerine de imkân tanır. Sondaj sahasına erişim, geçici yol, enerji veya su ihtiyacı gibi arama çalışmalarının teknik gerekleri bulunabilir. Arama dönemi için kurulan irtifakın kapsamı arama projesinin ölçeğiyle orantılı olmalıdır.

Arama döneminde kurulan irtifak, ruhsatın işletme aşamasına geçmesi hâlinde mevzuattaki şartlar doğrultusunda devam ettirilebilir. Ancak işletme projesi irtifak alanını veya kullanım şeklini önemli ölçüde değiştiriyorsa güncel değerlendirme gerekir. Geçici sondaj yolu için kurulan hak, kendiliğinden ağır maden nakliye yolu yetkisine dönüşmez.

İrtifak hakkı ile kamulaştırma arasındaki fark nedir?

Kamulaştırmada taşınmazın mülkiyeti veya belirlenen kısmı kamu gücüyle devredilir; irtifakta mülkiyet malikte kalır ve ruhsat sahibine belirli kullanım yetkisi verilir. Madencilik faaliyeti yalnız geçiş, hat veya belirli bir altyapı kullanımına ihtiyaç duyuyorsa irtifak daha ölçülü araçtır. Tam mülkiyet devri için m.67-69 kamulaştırma şartlarının ayrıca oluşması gerekir.

İrtifak bedelsiz değildir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun ilgili hükümleri uyarınca taşınmazda meydana gelen değer kaybı ve kullanım etkisi dikkate alınarak bedel belirlenir. İrtifak nedeniyle tarımsal üretim, yapılaşma veya ekonomik kullanım etkileniyorsa bu etki değerleme aşamasında hesaba katılır.

İrtifak hakkı tapuya kaydedilir mi?

M.73’te ayrıntılı olarak düzenlendiği üzere kamu yararı kararı ve 2942 sayılı Kanun süreci sonunda kurulan irtifak hakkı tapu sicilinde gösterilir. Kayıt, hakkın güzergâhını, kapsamını ve madencilik amacını üçüncü kişilere karşı görünür hâle getirir. Ruhsat sahibinin fiilî kullanım alanı tapu kaydında veya dayanak haritada belirlenen sınırı aşamaz.

Taşınmaz satılsa bile tapuya kayıtlı irtifak hakkı kendi hukuki koşulları içinde devam eder. Bununla birlikte ruhsatın sona ermesi, irtifak amacının ortadan kalkması veya ilgili mevzuat şartlarının gerçekleşmesi hâlinde terkin gündeme gelmesi gerekir.

Ruhsat sona erince irtifak hakkı ne olur?

İrtifak madencilik amacıyla ve ruhsat hakkına bağlı olarak kurulduğu için ruhsatın sona ermesi veya kullanım ihtiyacının ortadan kalkması hâlinde irtifakın devamı ayrıca değerlendirilmeli ve tapu sicilindeki kayıt gerekli işlemle terkin edilmelidir. Ruhsat sahibinin artık madencilik faaliyeti bulunmadığı hâlde özel taşınmazdaki yolu veya hattı başka ticari amaçla kullanmaya devam etmesi m.70 ve m.73 kapsamıyla bağdaşmaz.

Sona erme aşamasında taşınmazda fiziksel zarar bırakılmışsa yol, hat, kazı veya tesislerin kaldırılması ve arazinin uygun hâle getirilmesi gerekebilir. İrtifak kurulurken hazırlanan proje ve zarar/rehabilitasyon taahhütleri kapanış aşamasında esas alınır. Malikin tazminat ve eski hâle getirme hakları somut olaya göre ayrıca değerlendirilir.

İrtifak talebi öncesi kontrol listesi

• İhtiyaç gerçekten ruhsat dışındaki özel taşınmazdan geçiş gerektiriyor mu?
• Güzergâh işletme veya arama projesinde gösterildi mi?
• Daha az zarar veren alternatif güzergâhlar incelendi mi?
• Talep edilen koridor genişliği teknik hesapla sınırlı mı?
• Malik ile anlaşma için somut teklif yapıldı mı?
• Başka ruhsat ve altyapı çakışmaları kontrol edildi mi?
• Su, enerji veya yol bakımından diğer kurum izinleri belirlendi mi?
• Tapu ve parsel bilgileri güncel mi?
• İrtifakın süresi ve kullanım amacı açık mı?
• Rehabilitasyon ve saha kapanışı planlandı mı?

Sık Sorulan Sorular

1. Maden ruhsatı komşu araziden ücretsiz geçiş hakkı verir mi?

Hayır. Malik rızası veya Yönetmelikteki irtifak süreci gerekir.

2. Yol için irtifak kurulabilir mi?

Evet. Madencilik faaliyeti için zorunlu ulaşım ihtiyacı teknik olarak gösterilmelidir.

3. Elektrik hattı için ayrıca enerji izni gerekir mi?

Evet. İrtifak taşınmaz kullanımını çözer; enerji mevzuatındaki izinler ayrıca uygulanır.

4. İrtifak taşınmazın mülkiyetini ruhsat sahibine geçirir mi?

Hayır. Mülkiyet malikte kalır.

5. Cevher konveyörü için irtifak istenebilir mi?

Evet. Güzergâh, kapasite ve güvenlik koridoru projeyle gerekçelendirilmelidir.

6. Malik güzergâha itiraz ederse ne olur?

Alternatifler değerlendirilir; anlaşma olmazsa m.71-73 uyarınca kamu yararı süreci işletilebilir.

7. Arama ruhsatında irtifak mümkündür mü?

Arama faaliyeti için zorunlu ve ölçülü kullanım ihtiyacı varsa Yönetmelik kapsamında değerlendirilebilir.

8. İrtifak bedeli ödenir mi?

2942 sayılı Kanun çerçevesinde taşınmazdaki değer ve kullanım kaybı dikkate alınır.

9. İrtifak hakkı başka ticari işte kullanılabilir mi?

Hayır. Hak madencilik amacı ve karar kapsamıyla sınırlıdır.

10. Ruhsat bitince irtifak otomatik olarak serbest kullanım hakkına dönüşür mü?

Hayır. Amaç sona ermişse sicil ve arazi kapanış işlemleri yapılmalıdır.

İrtifak koridorunun genişliği hangi teknik ölçütlerle belirlenir?

İrtifak alanı ihtiyaçtan fazla geniş kurulamaz. Nakliye yolunda araç genişliği, iki yönlü veya tek yönlü trafik düzeni, emniyet banketi, hendek ve şev alanı; enerji hattında direk temeli, iletken salınımı ve güvenlik mesafesi; boru hattında kazı genişliği, bakım koridoru ve vana/tesis alanı; konveyörde destek ayakları ve erişim güvenliği teknik koridoru belirler. Bu ölçüler onaylı proje ve ilgili mühendislik standartlarıyla uyumlu olmalıdır.

İrtifak talebi hazırlanırken geçici inşaat çalışma alanı ile kalıcı kullanım alanı birbirinden ayrılmalıdır. Hattın yapımı için kısa süre gereken geniş çalışma şeridinin tamamını sürekli irtifak alanı olarak istemek ölçüsüz olabilir. Geçici kullanımın hukuki dayanağı ayrıca kurulmalı, çalışma tamamlandıktan sonra bu bölüm rehabilite edilmelidir. Böylece malik üzerindeki kalıcı yük sadece zorunlu teknik alanla sınırlı kalır.

Madencilik irtifakı başka kurumların taşınmaz haklarıyla nasıl birlikte yürür?

Seçilen güzergâh karayolu, demiryolu, enerji nakil hattı, sulama kanalı, doğal gaz hattı veya başka kamu altyapısıyla kesişiyorsa Maden Yönetmeliği m.70 kararı tek başına geçiş izni oluşturmaz. İlgili kurumun koruma kuşağı, yaklaşma mesafesi, geçiş projesi ve teknik onayı ayrıca alınmalıdır. Aynı alan üzerinde birden fazla sınırlama bulunması hâlinde projeler birbirine göre koordinatlandırılır.

İrtifak kamuya ait taşınmazdan geçiyorsa özel mülkiyet için öngörülen süreç yerine taşınmazın statüsüne göre ilgili kamu idaresinin izin veya tahsis sistemi uygulanabilir. Bu nedenle başvuru öncesinde kadastro malikliği ve arazi statüsü kesinleştirilmelidir. Özel taşınmaz için hazırlanan m.70 dosyasının Hazine, orman veya mera arazisine aynen uygulanacağı varsayılmamalıdır.

Yol irtifakında trafik ve çevre yükü nasıl sınırlandırılır?

Maden nakliye yolunun günlük araç sayısı, çalışma saatleri, hız düzeni, bakım ve tozla mücadele tedbirleri proje kapsamında belirlenmelidir. İrtifak hakkı yalnız fiziksel bir şerit açma yetkisi değildir; kullanımın taşınmaz malikine, yakın yerleşime ve çevreye verdiği etkinin yönetilmesi gerekir. Yüksek taşıma yoğunluğu söz konusuysa kavşak, görüş mesafesi, yol dayanımı ve acil durum erişimi teknik projede gösterilmelidir.

İşletmenin üretim kapasitesi artar ve yol kullanım yoğunluğu başlangıç kararını esaslı biçimde aşarsa mevcut irtifakın kapsamı yeniden değerlendirilmelidir. Küçük ölçekli arama veya işletme için kurulan geçiş hakkı, proje değişikliğiyle çok daha ağır trafik yüküne dönüştürülemez. İdari karar, tapu kaydı ve fiilî kullanım arasındaki uyum faaliyetin tamamı boyunca korunmalıdır.

İrtifak hakkı talebinde süre nasıl belirlenmelidir?

İrtifakın süresi madencilik ihtiyacının süresiyle bağlantılı olmalıdır. Arama dönemindeki geçici sondaj yolu, işletme ömrü boyunca kullanılacak ana nakliye yolu ve belirli tesis için kurulan enerji hattı aynı süre mantığıyla düzenlenemez. Başvuruda ruhsatın kalan süresi, projenin aşaması ve altyapının fiilî kullanım dönemi gösterilmelidir. Gereğinden uzun süreli hak talebi malik üzerindeki yükü artırır; çok kısa süre ise yatırımın teknik amacını karşılamaz.

Ruhsat süresi uzatıldığında mevcut irtifakın kendiliğinden ve sınırsız biçimde uzadığı varsayılmamalıdır. Tapu kaydı, kamu yararı kararı ve ilgili 2942 sayılı Kanun işlemleri birlikte kontrol edilmelidir. Kullanım ihtiyacı aynı şartlarla devam ediyorsa gerekli idari/tapu işlemleri tamamlanır; güzergâh veya kullanım türü değişmişse yeni değerlendirme yapılır.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• Maden Yönetmeliği
• 3213 sayılı Maden Kanunu
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
• Maden kamulaştırması kamu yararı kararı
• Maden Hukuku rehberleri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →