Jeotermal İşletme Ruhsatından Sonra İzin Başvuruları Ne Zaman Yapılır? Yönetmelik m.9/3 | 2026

İşletme Ruhsatından Sonra Üç Aylık İzin Başvurusu Kuralının Dayanağı

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.6, işletme ruhsatı sahibinin işletme faaliyetine geçebilmesi için ilgili mevzuat gereğince diğer kurumlardan alınması gerekli izinleri tamamlamasını zorunlu tutar. Kanundaki bu çerçeve, Uygulama Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinde daha somut bir zaman planına bağlanmıştır. Yönetmelik m.9/3, işletme ruhsatı verildikten sonra ÇED Olumlu veya ÇED Gerekli Değildir kararı ile diğer gerekli izinlerin alınması için ilgili kurumlara müracaat işlemlerine ruhsat tarihinden itibaren en geç üç ay içinde başlanmasını öngörür.

Buradaki üç aylık süre, “bütün izinlerin üç ay içinde sonuçlanması” anlamına gelmez. Hüküm, ruhsat sahibinin ilgili izin süreçlerini başlatması için bir üst sınır getirir. ÇED incelemesinin veya başka bir kurum izninin ne kadar sürede sonuçlanacağı, o izin rejiminin kendi mevzuatına ve dosyanın özelliklerine bağlıdır. Ruhsat sahibinin kontrol alanındaki yükümlülük, üç aylık dönemi pasif geçirmemek ve gerekli başvuruları süresinde başlatmaktır.

İşletme ruhsatı başvurusunun eksiklikleri, harç ve teminatı bakımından ayrı süreler vardır. Bu konu Jeotermal İşletme Ruhsatı Başvurusunda Eksik Belge Süresi rehberimizde m.9/2 üzerinden açıklanmıştır. İşletme ruhsatı çıktıktan sonraki üç aylık izin takvimi ise farklı bir aşamadır.

Üç Aylık Süre Ne Zaman Başlar?

Yönetmelik m.9/3 süreyi işletme ruhsatının verildiği tarihe bağlar. Bu nedenle şirket içi izin takvimi oluşturulurken ilk yapılacak işlem, işletme ruhsat belgesindeki tarih ile ruhsatın sicil bilgilerini birlikte doğrulamaktır. Yönetmelik m.9/4 ayrıca işletme ruhsatının İdare tarafından sicile işlendiği tarihte yürürlüğe girdiğini düzenler. Uygulamada tarihler arasında tereddüt doğurmamak için ruhsat belgesi, sicil kaydı ve tebliğ evrakı aynı dosyada saklanmalıdır.

Arama ruhsatının bitişi ile işletme ruhsatına başvuru tarihi bu üç aylık sürenin başlangıcı değildir. Arama ruhsatı sahibinin işletme ruhsatı talebinde bulunacağı son gün ayrı bir kuraldır. Bu konuda 5686 m.6/1 son gün kuralı esas alınmalıdır.

Ruhsat sahibinin şirket içi organizasyonunda üç aylık süre, izin listesinin ilk kez düşünülmeye başlandığı dönem olmamalıdır. İşletme projesi hazırlanırken hangi izinlerin gerekeceği önceden belirlenmeli; ruhsat düzenlendiği gün izin matrisi aktif hâle getirilmelidir. Çünkü bazı başvurular için harita, çevresel veri, tapu veya kullanım hakkı belgesi, proje paftası, kurum görüşü ve teknik rapor hazırlanması gerekebilir.

Jeotermal İşletme Ruhsatından Sonra Hangi İzinler Gerekebilir?

Yönetmelik m.9/3 iki grubu açıkça ayırır: ÇED mevzuatından doğan karar ve “diğer kanunlar gereği alınması gereken izinler”. İkinci grubun tek ve değişmez bir listesi yoktur; çünkü gerekli izinler projenin yeri, kullanım amacı, tesis türü, arazi statüsü, üretim yöntemi ve teknik altyapısına göre değişir. Jeotermal elektrik üretim tesisi ile sera ısıtması veya termal turizm tesisinin izin matrisi aynı değildir.

Bu nedenle işletme ruhsatı, çevre mevzuatı, imar ve yapı mevzuatı, arazi kullanım rejimi, gerekiyorsa orman veya mera hükümleri, su ve deşarj düzenlemeleri, sağlık ve turizm mevzuatı, enerji piyasası kuralları ve yerel idare izinleri birlikte okunmalıdır. Ruhsat sahibinin yalnızca 5686 sayılı Kanun kapsamında belgesini alması, başka mevzuattan doğan izin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Örneğin doğal mineralli suyun ambalajlanması veya sağlık amaçlı kullanımı söz konusuysa Sağlık Bakanlığı mevzuatı devreye girebilir. Turizm merkezlerinde termal turizm yatırımlarında Kültür ve Turizm Bakanlığı görüş ve planlama hükümleri önem kazanır. Elektrik üretiminde enerji piyasası ve bağlantı süreçleri ayrıca değerlendirilir. Arazi özel mülkiyetteyse mülkiyet veya irtifak ilişkisi; kamu arazisindeyse ilgili tahsis ve izin rejimi ayrı dosya konusu olabilir.

ÇED Kararı Tamamlanmadan Jeotermal İşletme Faaliyetine Başlanabilir mi?

Yönetmelik m.9/3 açık bir yasak kurar: ÇED Olumlu veya ÇED Gerekli Değildir kararı ile gerekli diğer izinler alınmadan işletme faaliyetlerine başlanamaz. Dolayısıyla ruhsat belgesi, tek başına üretim ve ticari işletme için bütün idari eşikleri kaldırmaz. Ruhsat, kaynak üzerindeki işletme hakkının temelidir; faaliyetin fiilen başlaması için diğer mevzuat yükümlülüklerinin de yerine getirilmesi gerekir.

Bu ayrım yatırım finansmanı bakımından da önemlidir. Ekipman siparişi, tesis inşaatı, satış veya kullanım sözleşmeleri ve işletmeye alma tarihi, zorunlu izinlerin gerçekçi sonuçlanma takvimine göre planlanmalıdır. Ruhsatın alınmış olması gerekçe gösterilerek, henüz izin alınmamış bir faaliyete başlanması idari yaptırım, faaliyetin durdurulması ve başka mevzuatlardan kaynaklanan sorumluluklar doğurabilir.

ÇED dosyasının proje tanımı ile işletme ruhsatı projesinin birbirinden kopuk hazırlanması da risklidir. Üretim kuyusu sayısı, kapasite, tesis yeri, reenjeksiyon sistemi ve kullanım amacı gibi temel veriler farklı dosyalarda çelişmemelidir. İşletme projesinde sonradan yapılacak önemli değişikliklerin Yönetmelik m.9/6 kapsamında ayrıca idare iznine tabi olabileceği unutulmamalıdır.

“İzinler Üç Yılda Alınamazsa Ruhsat İptal Edilir” Kuralı Hâlâ Geçerli mi?

Hayır. Uygulama Yönetmeliği m.9/3’ün geçmiş metninde “Gerekli izinlerin 3 yılda alınamaması durumunda ruhsat iptal edilerek teminatı iade edilir.” şeklinde bir cümle bulunuyordu. Bu cümle Danıştay Sekizinci Dairesinin 15 Haziran 2021 tarihli E.2019/8621, K.2021/3130 sayılı kararıyla iptal edildi. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 27 Ocak 2022 tarihli E.2021/3532, K.2022/208 sayılı kararıyla iptal sonucu onandı.

Bu nedenle 2026 yılında güncel hukuk anlatılırken eski üç yıllık otomatik iptal cümlesi yürürlükteymiş gibi aktarılmamalıdır. Ancak bu durum, ruhsat sahibinin izin süreçlerini başlatma ve tamamlamaya yönelik yükümlülüklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Yönetmelik m.9/3’teki ruhsat tarihinden itibaren en geç üç ay içinde ilgili kurumlara müracaat işlemlerine başlama yükümlülüğü ile gerekli izinler tamamlanmadan işletme faaliyetine başlanamayacağı kuralı devam eder.

Üç yıllık hükmün iptal edilmiş olması ayrıca “izin süreci sınırsız şekilde bekletilebilir” sonucu doğurmaz. Somut gecikmenin mücbir sebep veya beklenmeyen hâl kapsamında olup olmadığı, ruhsat sahibinin üzerine düşen başvuruları yapıp yapmadığı ve ilgili kurumların işlemleri kendi mevzuatına göre ayrı ayrı incelenmelidir. Yönetmelik m.11, diğer kurumlardan alınması gereken izinlerin alınamamasını belirli koşullarda beklenmeyen hâller arasında düzenler.

Üç Ay İçinde İzin Başvurusuna Başlandığı Nasıl İspatlanır?

İzin dosyasında yalnızca hazırlanmış taslaklar değil, ilgili kuruma yapılmış resmi başvuruyu gösteren kayıt bulunmalıdır. Elektronik başvurularda işlem numarası, tarih-saat, yüklenen ekler ve sistem makbuzu; fiziki başvurularda evrak kayıt numarası, tarih, teslim edilen belge listesi ve varsa alındı belgesi saklanmalıdır. Eksik evrak nedeniyle sistemin başvuruyu hiç kabul etmediği durum ile başvurunun kayda alınıp sonradan eksiklik bildirildiği durum aynı değildir.

Başvurular farklı kurumlara yapılacaksa her izin için ayrı takip satırı oluşturulmalıdır. “ÇED başvurusu yapıldı” şeklindeki tek bir kayıt, imar, arazi, sağlık veya enerji izinleri bakımından üç aylık yükümlülüğün yerine getirildiğini göstermez. Faaliyetin niteliğine göre hangi kurum izinlerinin gerekli olduğu önceden belirlenmeli ve her başvurunun tarihi ispatlanmalıdır.

Kurumdan gelen eksiklik yazıları da dosyanın parçasıdır. Ruhsat sahibi, başvuruyu üç ay içinde başlatmış olsa bile daha sonra gelen eksiklikleri süresinde tamamlamazsa izin sürecinin gecikmesine kendisi neden olabilir. Bu nedenle üç aylık başlangıç yükümlülüğü ile izin dosyasının etkin biçimde yürütülmesi birbirinden ayrılmamalıdır.

Jeotermal Yatırım İçin İzin Takvimi Nasıl Kurulmalı?

İzin takvimi, işletme ruhsatı alındıktan sonra sıfırdan oluşturulmamalıdır. Arama dönemi ve işletme projesi hazırlığı sırasında proje türü netleştiği ölçüde izin matrisi de hazırlanmalıdır. Ruhsat tarihi geldiğinde yapılacak iş, bu matrisi gerçek tarihler ve resmi başvuru numaralarıyla aktive etmektir.

Pratik tabloda her izin için hukuki dayanak, yetkili kurum, gerekli belgeler, başvuru için iç hedef tarih, resmi son tarih, sorumlu kişi, eksiklik yazısı tarihi, tamamlanma tarihi ve nihai karar tarihi ayrı sütunlarda tutulabilir. Ruhsat tarihinden itibaren üç aylık üst sınır bu tabloda kırmızı çizgi olarak işlenmelidir.

Yatırım sözleşmelerindeki teslim ve ödeme takvimi de izin gerçekliğiyle uyumlu olmalıdır. Faaliyete başlamak için ÇED ve diğer izinler zorunlu olduğu hâlde, izin sürecinden daha erken kesin üretim taahhüdü verilmesi sözleşmesel risk doğurabilir. Buna karşılık izin sürecini gerekçe göstererek proje yükümlülükleri veya ruhsat termin planı tamamen göz ardı edilemez. Jeotermal ruhsat takvimi ile proje, izin, finansman ve tedarik takvimi birlikte yönetilmelidir.

İzin Süreci Gecikirse Hangi Hukuki Kayıtlar Önemlidir?

Gecikme ruhsat sahibinden değil ilgili kurumun incelemesinden kaynaklanıyorsa başvuru tarihi, eksik tamamlama yazıları, kurum cevapları ve hatırlatma başvuruları kronolojik olarak saklanmalıdır. Yönetmelik m.11 kapsamında beklenmeyen hâl veya mücbir sebep değerlendirmesi gerekirse bu belgeler belirleyici olabilir. Özellikle başka kurum izninin mevzuata uygun başvuruya rağmen alınamaması ile ruhsat sahibinin hiç başvuru yapmaması birbirinden tamamen farklı durumlardır.

İdare, faaliyetin izinsiz başladığını tespit ederse konunun yalnız 5686 sayılı Kanun değil, ihlal edilen diğer mevzuat yönünden de sonuçları çıkabilir. Bu nedenle “ruhsatımız var” savunmasına dayanarak çevre, yapı, arazi veya sektörel izinler tamamlanmadan faaliyet yürütülmemelidir.

Uyuşmazlık doğduğunda ilk kontrol, ruhsat tarihi, sicil kaydı, üç ay içinde yapılan başvurular, kurumların cevapları, eksikliklerin hangi tarihlerde tamamlandığı ve fiili faaliyetin ne zaman başladığıdır. Bu kronoloji kurulmadan hukuki değerlendirme yapılması eksik kalır.

Resmî Kaynaklar ve Güncellik

5686 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat için MAPEG Maden Kanunları ile MAPEG Yönetmelikler sayfaları; Yönetmeliğin ilk yayımlanan metni için 11 Aralık 2007 tarihli Resmî Gazete esas alınmalıdır. 2021 değişiklikleri ve sonraki yargı kararları nedeniyle işlem tarihinde konsolide güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu yazıda, Danıştay tarafından iptal edilmiş üç yıllık otomatik ruhsat iptali cümlesi güncel kural olarak kullanılmamıştır. Güncel sistemde üç aylık izin başvurularına başlama yükümlülüğü ile izinler tamamlanmadan faaliyete başlanamaması kuralı esas alınmıştır.

Sık Sorulan Sorular

1. İşletme ruhsatından sonra izinlere başlamak için kaç ay vardır?

Yönetmelik m.9/3 uyarınca ruhsat tarihinden itibaren en geç üç ay içinde ilgili kurumlara müracaat işlemlerine başlanmalıdır.

2. Bütün izinlerin üç ay içinde alınması mı gerekir?

Hayır. Üç aylık düzenleme, gerekli izinler için ilgili kurumlara başvuru işlemlerine başlanmasına ilişkindir.

3. ÇED kararı olmadan üretim başlayabilir mi?

Hayır. Yönetmelik, ÇED Olumlu veya ÇED Gerekli Değildir kararı ile diğer gerekli izinler alınmadan işletme faaliyetine başlanamayacağını düzenler.

4. İşletme ruhsatı diğer kurum izinlerinin yerine geçer mi?

Hayır. İşletme ruhsatı 5686 sayılı Kanun kapsamındaki temel haktır; çevre, imar, arazi, sağlık, turizm veya enerji mevzuatındaki ayrı izinleri ortadan kaldırmaz.

5. İzinler üç yılda alınamazsa ruhsat bugün otomatik iptal edilir mi?

Hayır. Bu yöndeki eski yönetmelik cümlesi Danıştay 8. Dairenin E.2019/8621, K.2021/3130 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve karar 27.01.2022 tarihli İDDK kararıyla onanmıştır.

6. Üç aylık süre ne zaman başlar?

Yönetmelik m.9/3 ruhsat tarihini esas alır. Sicil ve ruhsat belgesi tarihleri dosyada birlikte kontrol edilmelidir.

7. Başvurunun başladığını nasıl kanıtlarım?

Resmi evrak kayıt numarası, elektronik başvuru makbuzu, işlem tarihi ve yüklenen belge listesi saklanmalıdır.

8. Bir izin başvurusu yapmak tüm izinler için yeterli midir?

Hayır. Projenin gerektirdiği her izin ayrı yetkili kurum ve mevzuat bakımından takip edilmelidir.

9. İlgili kurum cevap vermiyorsa ne yapılır?

Başvurunun ve sonraki yazışmaların kaydı korunmalı; gecikmenin niteliğine göre Yönetmelik m.11’deki beklenmeyen hâl ve diğer idari başvuru yolları ayrıca değerlendirilmelidir.

10. İzin takvimi ne zaman hazırlanmalı?

En geç işletme ruhsatı alınmadan önce taslak izin matrisi oluşturulmalı; ruhsat tarihiyle birlikte resmi başvuru takvimi başlatılmalıdır.