TARSİM İşletici Şirketin Görevleri Neler? 5363 m.9: Hasar, Reasürans, Prim ve Tazminat | 2026

Kısa ve net cevap: 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu’nun 9. maddesine göre Tarım Sigortaları Havuzunun işletilmesine ilişkin iş ve işlemler, Havuza katılan sigorta şirketlerinin eşit oranda pay sahibi olduğu anonim şirket statüsündeki işletici şirket tarafından yürütülür. Şirket; hasar tespit organizasyonunu kurmak, tazminat ödemelerinin en kısa sürede yapılmasını sağlamak, risk paylaşımı ve reasürans planını yürütmek, Kurul kararlarını uygulamak ve sekretaryayı yapmak, prim tahsili ile tazminat ödemelerini yürütmek, üreticileri bilgilendirmek, istatistik üretmek, Havuz kaynaklarını belirlenen kurallar çerçevesinde yatırıma yönlendirmek ve Havuzun sağlıklı işletilmesi için Kurula öneriler sunmakla görevlidir. Şirket, Havuz gelir-gider ve hesaplarını kendi hesaplarından ayrı tutmak ve görev sırasında edindiği bilgileri korumak zorundadır.

5363 m.9’a göre TARSİM işletici şirket nasıl kurulur?

5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu’nun 9. maddesi, Havuzun işletilmesine ilişkin iş ve işlemlerin Havuza katılan sigorta şirketlerinin eşit oranda pay sahibi olacağı anonim şirket statüsünde kurulacak şirket tarafından yürütüleceğini düzenler. Kanunda “Şirket” olarak tanımlanan bu yapı, Tarım Sigortaları Havuzunun kendisi değildir. Havuz ayrı tüzel kişiliğe sahiptir; şirket ise Havuzun işletilmesini üstlenen operasyonel tüzel kişidir.

Bu ayrım, TARSİM uyuşmazlıklarında sıkça karıştırılır. Poliçede, acente işleminde, eksper organizasyonunda veya tazminat ödemesinde farklı tüzel kişiler rol alabilir. Havuzun temel hukuki yapısı için TARSİM Tarım Sigortaları Havuzu Nedir? rehberimize; Kurulun görevleri için 5363 m.6 Yönetim Kurulu görevleri yazımıza bakılabilir.

İşletici şirketin görevleri, Kurulun belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde yerine getirilir. Kurul ile şirket arasındaki çalışma usul ve esaslarını belirleyen sözleşmeyi yapma görevi de 5363 m.6/g uyarınca Kurula aittir. Dolayısıyla işletici şirket, Kanundan bağımsız ve sınırsız hareket eden özel şirket değildir.

Güncel kanun metni için 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu; yıllık ürün uygulamaları için TARSİM Tarife ve Talimatları esas alınmalıdır.

İşletici şirket hasar tespitini ve tazminat sürecini nasıl yürütür?

5363 m.9/a, işletici şirketin en önemli görevlerinden birini düzenler: tazminat ödemelerine esas teşkil edecek hasar tespit işlemlerine ilişkin her türlü çalışma ve organizasyonu yapmak ve tazminat ödemelerinin en kısa sürede yapılmasını sağlamak. Bu görev, şirketin doğrudan her hasarı kendi personeliyle ölçmesi anlamına gelmez. Kanun, hasar tespitinde görev alacak uzmanları ayrıca saymıştır.

Bitkisel ürün sigortalarında hasar tespitleri ziraat mühendisi, ziraat teknikeri ve ziraat teknisyenleri tarafından yapılır. Çiftlik hayvanı sigortalarında risk incelemelerinde veteriner hekimler ve zooteknist ziraat mühendisleri; hasar tespitlerinde veteriner hekimler görev alır. Su ürünleri sigortalarında ise risk incelemesi ve hasar tespiti için m.9’da ayrıca uzmanlık grupları düzenlenmiştir.

İşletici şirketin rolü bu uzmanları görevlendirmek, saha incelemesini organize etmek, rapor akışını yönetmek, dosyayı tamamlamak ve tazminat ödeme sürecini işletmektir. Bu nedenle hasar dosyasındaki gecikme veya organizasyon eksikliği değerlendirilirken m.9/a doğrudan hukuki dayanak teşkil eder.

Ancak “en kısa sürede yapılmasını sağlamak” ifadesi her sigorta türünde tek bir sabit ödeme süresi bulunduğu anlamına gelmez. Ürün bazındaki genel şartlar ve TARSİM’in resmî ürün sayfaları, dosyanın kesinleşmesinden sonra farklı azami ödeme süreleri düzenleyebilir. Somut dosyada ilgili poliçe yılı metni kontrol edilmelidir.

Risk paylaşımı ve reasürans planını kim uygular?

5363 m.9/b, risk paylaşımı ve transferi ile reasürans planının uygulanmasına ilişkin işleri işletici şirkete verir. Şirket ayrıca risk paylaşımı ve reasürans programını Kurulun onayına sunar. Böylece teknik hazırlık ve uygulama şirket tarafından yürütülürken nihai onay Kurul mekanizmasına bağlanmıştır.

Reasüransın kanuni zemini 5363 m.15’tir. Havuz, üstlendiği risklerin transferi amacıyla ulusal ve uluslararası sigortacılık piyasası, sermaye piyasası ve benzeri piyasalardan koruma temin edebilir. Bu korumaya ilişkin ödemeler de m.8/c kapsamında Havuz gideridir.

Tarım sigortalarında reasürans özellikle kümül risk nedeniyle önemlidir. Aynı meteorolojik olay binlerce poliçeyi aynı anda etkileyebilir. Don, dolu, fırtına, sel veya kuraklık gibi olaylarda tazminat yükü kısa sürede çok yüksek seviyeye çıkabilir. İşletici şirketin risk paylaşımı programını yürütme görevi, Havuzun ödeme gücünün korunmasına yöneliktir.

Reasürans planının varlığı üreticinin tazminat hakkını reasürörle doğrudan sözleşme ilişkisine dönüştürmez. Üretici poliçe ilişkisinde TARSİM/Havuz sistemiyle muhataptır; reasürans Havuzun arka plandaki risk transferidir.

Kurul kararlarını ve sekretarya hizmetlerini kim yürütür?

5363 m.9/c, Kurulca alınan kararların uygulanmasını ve Kurulun görevlerine ilişkin sekretarya hizmetlerini işletici şirkete verir. Aynı bağlantı m.5’in son fıkrasında da vardır: Kurulca alınan kararların uygulaması ve Kurula ilişkin sekretarya hizmetleri Şirket tarafından yürütülür.

Bu yapı karar organıyla yürütme organını ayırır. Kurul, Kanunun 6. maddesindeki yetkiler çerçevesinde uygulama esaslarını ve hasar tespit usullerini belirler; şirket ise bu kararların sahada, bilgi sistemlerinde ve operasyonel süreçlerde uygulanmasını sağlar.

Bir TARSİM uygulamasının hukuki kaynağı araştırılırken yalnızca şirketin yayımladığı metne bakmak yeterli olmayabilir. Uygulamanın arkasında Kurul kararı, Cumhurbaşkanı kararı, genel şart, tarife/talimat veya doğrudan Kanun hükmü bulunabilir. Bu nedenle kaynak hiyerarşisinin tespiti önemlidir.

Primlerin tahsili ve tazminat ödemesini kim yapar?

5363 m.9/d, primlerin tahsili, tazminat ödemelerinin yapılması ve benzeri işlerin yürütülmesini işletici şirketin görevleri arasında sayar. Bununla birlikte primin nihai mali niteliği 5363 m.4 ve m.7 ile anlaşılır. Sigorta şirketleri Kanun kapsamındaki tarım sigortalarından elde ettikleri primlerin tamamını Havuza devreder; bu primler Havuz geliri olur.

Havuz kaynaklarının kullanım yerlerinden ilki de m.8/a uyarınca tarım sigortalarına ilişkin tazminat ödemeleridir. Böylece işletici şirket, Havuz adına mali operasyonu yürütür; kaynak kendisinin serbest malvarlığı değildir.

Prim tahsilinde ödeme planı sigorta türüne göre farklı olabilir. Bazı ürünlerde üretici payının belirli yüzdesi peşin, kalan kısmı taksitli veya poliçe sonuna ertelenmiş olabilir. Bu ayrıntı m.9’dan değil, ilgili yıl tarife ve talimatından belirlenir.

Tazminat ödemesi de hasar dosyasının kesinleşmesine bağlıdır. Hasar ihbarı yapılmış olması tek başına ödeme emri doğurmaz. Ekspertiz, teminat kontrolü, muafiyet ve müşterek sigorta uygulaması, sigorta bedeli ve varsa özel limitler tamamlandıktan sonra kesinleşen tutar ödenir.

İşletici şirket üreticileri bilgilendirmek zorunda mı?

Evet. 5363 m.9/e, üreticileri tarım sigortaları hakkında bilgilendirmek, halkla ilişkiler ve tanıtım kampanyalarını yürütmek görevini şirkete verir. Bu hükmün mali karşılığı m.8/e’de görülür; bilgilendirme ve tanıtım kampanyalarına ilişkin ödemeler Havuz gideridir.

Bilgilendirmenin hukuki önemi büyüktür. Üretici poliçeyi hangi tarihe kadar yaptıracağını, hangi kaydı güncelleyeceğini, hangi ek teminatın isteğe bağlı olduğunu ve hasarı hangi sürede bildireceğini bilmek zorundadır. Yanlış veya eksik bilgi, teminat kaybına yol açabilecek işlem hatalarına neden olabilir.

Yine de tanıtım materyali veya internet sayfası poliçe şartlarının yerine geçmez. Somut uyuşmazlıkta ilgili yıl genel şartı, tarife/talimat ve poliçe metni esastır. Bilgilendirme metni bu belgelerin anlaşılmasını kolaylaştırır.

5363 m.9/f ayrıca şirketi tarım sigortalarına ilişkin istatistik üretmek ve bu konuda Kurula rapor hazırlamakla görevlendirir. Ürün, risk, bölge, hasar frekansı ve tazminat gelişimi hakkında istatistikler, yıllık prim ve risk modellemesinin temel girdilerindendir.

TARSİM kaynaklarını yatırıma kim yönlendirir?

5363 m.9/g, Havuz kaynaklarının belirlenen ilke ve kurallar çerçevesinde yatırıma yönlendirilmesini işletici şirketin görevi yapar. Bu yatırımlardan elde edilen gelirler 5363 m.7/c uyarınca Havuz geliridir.

Şirketin yatırım görevi “istediği finansal araca yatırım yapabilir” şeklinde yorumlanamaz. Kanun açıkça belirlenen ilke ve kurallar çerçevesinde hareket edilmesini şart koşar. Ayrıca şirket Havuz işlerinin Havuz yararına ve en iyi şekilde yürütülmesinden ilgili kamu otoriteleri ile Kurula karşı sorumludur.

Havuz kaynaklarının tarımsal hasarların ödenmesinde likit ve güvenli biçimde kullanılabilmesi gerektiğinden yatırım kararlarında risk-getiri dengesinin yanında nakit akışı da önem taşır. Özellikle hasar sezonlarında kısa sürede yüksek ödeme ihtiyacı doğabilir.

Şirket Kurula öneride bulunabilir mi?

Evet. 5363 m.9/h, Havuz işlerinin sağlıklı yürütülmesi bakımından gerekli gördüğü hususlarda Havuz Yönetim Kuruluna öneride bulunmayı şirketin görevleri arasında sayar. İşletici şirket günlük operasyonun içinde olduğu için uygulamada ortaya çıkan teknik veya idari sorunları doğrudan gözlemleyebilir.

Öneri sunma yetkisi, karar alma yetkisiyle aynı değildir. Kurulun 5363 m.6’da sayılan görevleri devam eder. Şirket öneri sunabilir; Kurul kendi kanuni yetki alanında değerlendirme ve karar yapar.

İşletici şirket kime karşı sorumludur?

5363 m.9, şirketin Havuz işlerinin Havuz yararına ve en iyi şekilde yürütülmesinden Bakanlık, sigortacılık alanındaki ilgili kamu otoritesi ve Kurula karşı sorumlu olduğunu düzenler. Bu ifade, şirketin operasyonel serbestisinin kamu destekli sigorta sisteminin amacıyla sınırlandığını gösterir.

Şirket, Havuza ait gelir ve giderler ile tüm hesap ve işlemleri özel ve ayrı kayıtlarda takip etmek zorundadır. Bu yükümlülük, Havuz kaynaklarının şirketin kendi ticari hesaplarıyla karışmamasını sağlar. Havuzun gelirleri ve giderleri bakımından 5363 m.7 ve m.8’de kurulan özel rejim bu muhasebe ayrımıyla korunur.

Bir mali uyuşmazlık veya denetimde bu ayrı kayıt yükümlülüğü önemlidir. Ödeme hangi kaynaktan yapılmış, şirketin kendi gideri mi yoksa Havuz gideri mi, işletme bedeli hangi sözleşmeye dayanıyor gibi sorular ancak ayrı kayıt düzeniyle sağlıklı biçimde incelenebilir.

Şirket TARSİM kapsamında edindiği bilgileri üçüncü kişilere açıklayabilir mi?

5363 m.9, şirketin Kanun kapsamındaki görevleri gereği edindiği bilgileri herhangi bir gerekçeyle üçüncü şahıslara açıklayamayacağını düzenler. Ayrıca Havuza ait yazışma ve belgelerin uygun biçimde muhafaza edilmesi zorunludur.

Bu hüküm, üretici verileri, hasar dosyaları, risk analizleri, sigorta bilgileri ve Havuzun ticari/teknik kayıtları bakımından özel gizlilik yükümlülüğü yaratır. Kişisel veriler yönünden ayrıca 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve ilgili ikincil düzenlemeler uygulanır. 5363 m.9’daki gizlilik yükümlülüğü bu genel veri koruma rejiminden bağımsız olarak Kanunda yer alır.

Şirketin faaliyetine son verilmesi, tasfiye edilmesi veya iflas etmesi hâlinde dahi görev devamlılığı düşünülmüştür. Kurul yeni şirketle sözleşme yapıncaya kadar mevcut şirket görevlerini yerine getirmeye devam eder ve Kanun kapsamındaki bütün bilgi ve belgeleri Kurula iade etmek zorundadır.

Son olarak Kanun, işletici şirketin 5363 sayılı Kanunda belirtilen görevler dışında başka bir işle uğraşamayacağını açıkça hükme bağlar. Bu sınırlama, şirket faaliyetinin Havuz işletimi odağında kalmasını sağlar.

İşletici şirket ile sigorta şirketi aynı şey mi?

Hayır. TARSİM sistemine katılan sigorta şirketleri poliçeleştirme ve prim tahsili kanalında rol alır. İşletici şirket ise Havuza katılan sigorta şirketlerinin eşit pay sahipliğiyle kurulan ve Havuzun operasyonunu yürüten ayrı anonim şirkettir. Sigorta şirketinin acentesi ile işletici şirket de birbirinden farklıdır.

Bu ayrım somut uyuşmazlıkta doğru muhatabı belirlemek için önemlidir. Poliçe düzenleme hatası acente/sigorta şirketi işlemiyle, hasar organizasyonu işletici şirketin göreviyle, teminatın hukuki kaynağı Havuz ve standart poliçe rejimiyle, genel uygulama esası ise Kurul kararıyla ilişkili olabilir.

Sık Sorulan Sorular

TARSİM işletici şirketin görevleri hangi maddede?

5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu’nun 9. maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

İşletici şirket Havuzun kendisi midir?

Hayır. Havuz tüzel kişiliği haiz ayrı yapıdır; şirket Havuzun işletilmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütür.

Hasar eksperini kim organize eder?

Hasar tespit çalışmalarının organizasyonunu m.9/a uyarınca işletici şirket yürütür; tespiti Kanunda sayılan uzmanlar yapar.

Reasürans planını kim hazırlar ve uygular?

İşletici şirket risk paylaşımı ve reasürans programını yürütür ve programı Kurulun onayına sunar.

Prim tahsilini kim yürütür?

5363 m.9/d, primlerin tahsili ve tazminat ödemelerinin yapılmasını işletici şirketin görevleri arasında sayar.

İşletici şirket üreticiyi bilgilendirmek zorunda mı?

Evet. m.9/e üretici bilgilendirmesi, halkla ilişkiler ve tanıtımı açık görev olarak düzenler.

TARSİM istatistiklerini kim üretir?

İşletici şirket, genel hükümler çerçevesinde tarım sigortalarına ilişkin istatistik üretir ve Kurula rapor hazırlar.

Havuz kaynaklarını yatırıma kim yönlendirir?

İşletici şirket, belirlenen ilke ve kurallar çerçevesinde m.9/g uyarınca kaynakları yatırıma yönlendirir.

İşletici şirket Havuz parasını kendi hesabıyla karıştırabilir mi?

Hayır. Havuza ait gelir, gider, hesap ve işlemleri özel ve ayrı kayıtlarda takip etmek zorundadır.

Şirket TARSİM dosyasındaki bilgileri üçüncü kişilere açıklayabilir mi?

5363 m.9, görev gereği edinilen bilgilerin üçüncü şahıslara açıklanamayacağını açıkça düzenler.