Lisanslı Depoya Ürün Tesliminde ELÜS Ne Zaman Oluşur? | 5300 m.15 (2026)

5300 Sayılı Kanun m.15 Ürün Senedini Nasıl Düzenler?

5300 sayılı Kanunun 15. maddesi, lisanslı depoculuk sisteminin en önemli hukuki belgesi olan ürün senedinin hangi aşamada doğduğunu düzenler. Ürün lisanslı depoya teslim edilir, işletme ürünü mevzuata uygun şekilde kabul eder ve bunun karşılığında ürün senedi düzenlenir. Elektronik kayıt sistemi üzerinden düzenlenen ürün senedi, uygulamada Elektronik Ürün Senedi yani ELÜS olarak adlandırılır.

Ürün senedi yalnız teslim makbuzu değildir. Depoya bırakılan tarım ürününün mülkiyetini temsil eden, ürünün miktarı, türü, sınıfı ve kalitesiyle bağlantılı kıymetli ekonomik kayıttır. Bu nedenle ürün teslimi, analiz, tartım, senet oluşturma ve elektronik kayıt adımlarının birbirini doğrulaması gerekir.

Lisanslı depoculuk lisansının temel şartları için 5300 m.8 lisans rehberimize; kalite analizini yapan yetkili sınıflandırıcının rolü için 5300 m.12 yetkili sınıflandırıcı rehberimize bakılabilir.

Ürün Senedi Her Depoya Girişte Otomatik mı Düzenlenir?

Hayır. Ürün senedinin dayanağı, ürünün lisanslı depo tarafından teslim alınması ve kabul edilmesidir. Tesise gelen her ürün otomatik olarak lisanslı depolama sistemine alınmaz. Ürünün lisans kapsamında olması, ilgili ürün tebliğindeki kabul şartlarını taşıması, tartım ve sınıflandırma sürecinden geçmesi ve işletmenin kabul kararının oluşması gerekir.

5300 m.32, lisanslı depo işletmesinin kural olarak ayrımcılık yapamayacağını; ancak deponun kapasitesinin dolu olması, ürünün diğer ürünlere zarar verme ihtimali, insan sağlığı veya depo güvenliği bakımından risk taşıması ya da depolamaya uygun olmaması gibi kanuni nedenlerle ürünü reddedebileceğini düzenler. Bu nedenle ürünün kapıya gelmesi ile hukuken kabul edilmiş olması aynı şey değildir.

Kabul tamamlandığında ürün senedi/ELÜS kaydı, tartım ve sınıflandırma verileriyle uyumlu oluşturulmalıdır. Ürün henüz kabul edilmeden veya miktar ve sınıfı kesinleşmeden senet oluşturulması, gerçek stok ile elektronik kayıt arasında uyumsuzluk yaratır.

Elektronik Ürün Senedi (ELÜS) Nedir?

ELÜS, lisanslı depoya teslim edilen ürünün mülkiyetini temsil eden elektronik kayıttır. Ticaret Bakanlığının güncel açıklamalarında da ELÜS’ün, lisanslı depoda bulunan ürünü temsil ettiği; TÜRİB platformunda alım satım, devir ve teminat işlemlerine konu olabildiği belirtilmektedir. Fiziki ürün depoda kalırken ekonomik hak elektronik kayıt üzerinden el değiştirebilir.

ELÜS’ün elektronik olması, senedin hukuki önemini azaltmaz. Tam tersine merkezi kayıt ve işlem altyapısı sayesinde aynı ürünün birden fazla kez senede bağlanmasının önlenmesi, hak sahipliğinin izlenmesi ve teslimde senedin iptal edilmesi mümkün hale gelir.

Elektronik Ürün Senedi Yönetmeliği, ELÜS’ün oluşturulması, kayda alınması, devri, iptali ve ilgili kuruluşların görevlerini ayrıntılandırır. Lisanslı depo işletmesi yalnız 5300 sayılı Kanuna değil, bu özel yönetmeliğe ve TÜRİB/MKK sistem kurallarına da uygun işlem yapmak zorundadır.

ELÜS Ürünün Mülkiyetini Nasıl Temsil Eder?

Ürün senedinin en önemli işlevi, depodaki fiziksel ürün ile hak sahipliği arasında hukuki bağ kurmasıdır. Senet üzerinde veya elektronik kayıtta tanımlanan miktar, tür, sınıf ve kalite, hak sahibinin lisanslı depodan talep edebileceği ürün hakkını gösterir. ELÜS devredildiğinde ekonomik hak da yeni hak sahibine geçebilir.

Bu nedenle lisanslı depo, ürünü teslim eden ilk kişiyi her zaman nihai teslim alacak kişi kabul edemez. ELÜS borsada el değiştirmiş olabilir. Teslim talebinde bulunan kişinin elektronik kayıt sistemindeki hak sahipliği kontrol edilmeden ürün çıkarılmamalıdır.

Ürün senedinin mülkiyeti temsil etmesi, haciz ve rehin işlemlerinde de önemlidir. 5300 m.17, ürün senediyle temsil edilen ürünün haczini senet üzerinden kurulan sisteme bağlar. Fiziksel ürün ile elektronik hak kaydının birbirinden kopmaması bu nedenle zorunludur.

Lisanslı Depoya Ürün Vermek Satış mıdır?

Hayır. 5300 m.15 açıkça lisanslı depoya bırakılan ürün ilişkisinin satış olmadığını; vedia niteliğinde bulunduğunu kabul eder. Ürünün teslim edilmesiyle mülkiyet lisanslı depo işletmesine geçmez. İşletme ürünün muhafazasını üstlenir ve senedi ibraz eden/hak sahibi olan kişiye mevzuata uygun ürünü teslim etmekle yükümlüdür.

Bu ayrım iflas, haciz, rehin ve işletmenin borçları bakımından kritik önemdedir. Depolanan ürün, lisanslı depo şirketinin kendi ticari malı gibi serbestçe satabileceği veya rehnedebileceği bir varlık değildir. 5300 m.33 işletmenin başkasına ait depolanmış ürün üzerinde kanun veya mudi izni dışında alım-satım, rehin veya kalite değişikliği yapmasını yasaklar.

Vedia ilişkisi, işletmenin özen ve muhafaza borcunu güçlendirir. Depo işletmesi ürünün miktarını ve kalitesini korumak, mevzuattaki saklama koşullarına uymak, sigorta ve güvenlik tedbirlerini sürdürmek ve hak sahibi istediğinde teslim yükümlülüğünü yerine getirmek zorundadır.

Lisanslı Depo Aynı Ürünü mü Geri Vermek Zorundadır?

Kanun lisanslı depoculuk sisteminde ürünün miktar, tür, sınıf ve kalite özelliklerinin korunmasına odaklanır. Aynı tür ve sınıftaki ürünler mevzuatın izin verdiği ölçüde birbirine karıştırılabilir. Bu durumda hak sahibi birebir teslim ettiği tanelerin veya ürün birimlerinin aynısını değil, senette belirtilen miktar ve kalite özelliklerini taşıyan eşdeğer ürünü talep eder.

5300 m.20, aynı bitki türü ve ürün sınıfındaki ürünlerin karıştırılabilmesi ile küçük kalite farklılıklarında prim/indirim tarifesi uygulanmasını düzenler. Bu nedenle ürün senedindeki sınıf ve kalite bilgisi, teslim yükümlülüğünün içeriğini belirler.

Eksik miktar veya düşük kalite teslimi, lisanslı depo işletmesinin sözleşmesel ve kanuni sorumluluğunu doğurabilir. Kanun ayrıca düşük miktar/kalite teslimiyle menfaat sağlanması gibi ağır davranışları idari tedbir ve yaptırım sisteminde özel olarak ele alır.

ELÜS Düzenlenmeden Önce Ürün Kalitesi Kim Tarafından Belirlenir?

Ürünün analiz ve sınıflandırması yetkili sınıflandırıcı tarafından yapılır. Ürünün ilgili tebliğe göre kalite parametreleri ölçülür ve sonuç kayıt altına alınır. Bu veri, ürün senedinde/ELÜS’te yer alacak sınıf ve kalite bilgisinin temelidir.

Lisanslı depo işletmesi kendi ticari değerlendirmesiyle ürünü farklı sınıfta gösteremez. Yetkili sınıflandırıcı sonucu ve mevzuattaki itiraz mekanizmaları esas alınmalıdır. Analiz sonucuna itiraz edilmiş ve yeniden sınıflandırma yapılmışsa kesinleşen güncel sonuç sistem kayıtlarına yansıtılmalıdır.

Analiz laboratuvarının cihaz kalibrasyonu, numune zinciri ve personel yeterliliği doğrudan ELÜS güvenliğini etkiler. Gerçeğe aykırı sınıf veya kalite kaydı, hem ürün sahibinin hem sonradan ELÜS’ü satın alan kişinin ekonomik zararına yol açabilir.

Tartım Makbuzu veya Diğer Teslim Belgeleri Ürün Senedi Yerine Geçer mi?

Tartım makbuzu, aracın ve ürünün ağırlığını gösteren operasyonel belgedir; ürün senedi/ELÜS ise depolanan ürünün mülkiyetini temsil eden özel hukuki kayıttır. Aynı işlevi görmezler. Bununla birlikte ürünün teslimi, tartımı ve kabulüne ilişkin diğer belgeler uyuşmazlıkta teslim edilen miktar ve süreci ispat bakımından önem taşır.

Lisanslı depo işletmesi tartım işlemlerini mevzuata uygun araçlarla yapmalı ve tartım kayıtlarıyla ELÜS miktarının birbirini doğrulamasını sağlamalıdır. Brüt/dara/net ağırlık hesaplarında hata varsa elektronik senet de hatalı miktara bağlanabilir.

Bu nedenle ürün kabul zincirinde araç girişi, numune alma, tartım, analiz, kabul kararı ve ELÜS oluşturma işlemleri tek işlem numarası veya izlenebilir kayıt zinciriyle birbirine bağlanmalıdır.

ELÜS Satılabilir veya Teminat Olarak Verilebilir mi?

Evet. Ticaret Bakanlığının güncel açıklamasına göre ELÜS, TÜRİB platformunda alım satıma, devre ve teminat işlemlerine konu olabilir. Bu özellik, üreticinin ürününü fiziksel olarak depodan çıkarmadan ekonomik değere dönüştürmesine ve finansmana erişmesine imkân verir.

ELÜS’ün devri, fiziksel ürünün kamyonla bir depodan diğerine taşınmasını gerektirmez. Hak sahipliği elektronik kayıt sistemi üzerinden değişir. Son hak sahibi ürünün teslimini talep ettiğinde senet iptal edilir ve depodan mevzuata uygun ürün çıkışı yapılır.

Teminat işlemlerinde de ELÜS ekonomik değer taşır. Ancak rehin veya teminat kaydının hangi sistem üzerinden ve hangi kuruluş nezdinde yapılacağı güncel elektronik ürün senedi ve sermaye piyasası/borsa altyapısı kurallarına göre gerçekleştirilmelidir.

Gerçekte Olmayan Ürün İçin ELÜS Düzenlenirse Ne Olur?

Gerçekte depoda bulunmayan, miktarı gerçeğe aykırı gösterilen veya sınıf/kalitesi yanlış yazılan ürün için senet oluşturulması lisanslı depoculuk sisteminin en ağır ihlallerindendir. 5300 m.27, yanlış veya fazla/eksik ürün senedi düzenlenmesi ve ürünün senet iptal edilmeden teslim edilmesi gibi fiilleri Bakanlığın ağır idari tedbir uygulayabileceği durumlar arasında sayar.

5300 m.34 de ürün senedi, kayıt, analiz ve teslim süreçlerindeki belirli aykırılıklar için idari para cezaları ve cezai sorumluluk hükümleri içerir. Lisanslı depo yöneticileri ve personeli, faaliyetleriyle bağlantılı bazı suçlar bakımından kamu görevlisine ilişkin ceza hükümlerine tabi tutulur; düzenlenen bazı belgeler resmi belge niteliğinde değerlendirilir.

Bu nedenle ELÜS oluşturma yetkileri kullanıcı bazında sınırlandırılmalı, çift kontrol uygulanmalı ve elektronik kayıt ile fiili stok günlük olarak uzlaştırılmalıdır. Stok farkı tespit edildiğinde yeni senet işlemleri sürdürülmeden farkın nedeni araştırılmalıdır.

Ürün Tesliminde 2026 Kontrol Listesi

İlk adım, ürünün işletmenin lisans kapsamındaki ürünlerden olup olmadığını doğrulamaktır. İkinci adım, deponun ilgili ürün için yeterli kapasitesinin bulunması ve ürünü kabul etmeye kanuni engel olmamasıdır. Üçüncü adım, mevzuata uygun tartım ve numune alma işlemidir.

Dördüncü adım, yetkili sınıflandırıcının analiz sonucu ile ürünün sınıf ve kalitesinin kesinleştirilmesidir. Beşinci adım, kabul edilen miktar ve kaliteye uygun ELÜS oluşturulmasıdır. Altıncı adım, fiili stok, bilgi sistemi ve merkezi elektronik kayıtların aynı veriyi göstermesidir.

Son olarak senet oluşturulduktan sonra aynı ürün için ikinci senet düzenlenmemeli; ürün tesliminde ilgili ELÜS iptal edilmeden fiziki çıkış yapılmamalıdır. Bu iki kontrol, mükerrer hak yaratılmasını önleyen temel güvenlik mekanizmalarıdır.

Sık Sorulan Sorular

ELÜS ne zaman oluşur?

Ürün lisanslı depoya teslim edilip kabul edildikten, tartım ve sınıflandırma verileri kesinleştikten sonra elektronik ürün senedi oluşturulur.

ELÜS ürünün mülkiyetini temsil eder mi?

Evet. 5300 sayılı Kanun sisteminde ürün senedi depodaki ürüne ilişkin mülkiyet hakkını temsil eder.

Ürünü depoya vermek satış mıdır?

Hayır. 5300 m.15 ilişkili depolamayı vedia niteliğinde kabul eder.

Depo teslim aldığım aynı taneleri mi geri vermeli?

Mevzuatın karıştırmaya izin verdiği ürünlerde birebir aynı fiziksel birimler değil, senetteki miktar, tür, sınıf ve kaliteyi karşılayan ürün teslim edilir.

ELÜS borsada satılabilir mi?

Evet. ELÜS TÜRİB’de işlem görebilir ve devredilebilir.

ELÜS teminat olabilir mi?

Evet. Güncel sistem kuralları çerçevesinde teminat işlemlerine konu olabilir.

Ürünün kalitesini kim belirler?

Yetkili sınıflandırıcı, ilgili ürün tebliği ve analiz metotlarına göre belirler.

Tartım makbuzu ELÜS müdür?

Hayır. Tartım makbuzu ağırlık işlem belgesidir; ELÜS ürünün mülkiyetini temsil eden elektronik senettir.

Aynı ürün için iki ELÜS düzenlenebilir mi?

Hayır. 5300 m.17 aynı ürün için önceki senet iptal edilmeden ikinci ürün senedi düzenlenmesini yasaklar.

ELÜS iptal edilmeden ürün çıkarılabilir mi?

Hayır. Fiziki teslim ile ürün senedi kaydı birlikte kapatılmalıdır; aksi durum ciddi mevzuat ihlalidir.