TARSİM’de Hangi Riskler Teminat Altına Alınabilir? 5363 m.12’ye Göre Riskler ve 2026 Kapsamı

Kısa ve net cevap: 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu’nun 12. maddesi; kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan, yangın, kaza, zararlılar ve hayvan hastalıklarının yanı sıra tarım sektörü bakımından önemli görülecek başka risklerin de Devlet destekli tarım sigortası kapsamına alınabilmesine kanuni dayanak verir. Ancak bu sayım, her riskin her ürün için kendiliğinden ve sürekli olarak sigortalı olduğu anlamına gelmez. Hangi bitki, bitkisel ürün, sera, tarımsal yapı, tarım alet ve makinesi veya çiftlik hayvanının hangi risklere karşı, hangi bölgelerde ve hangi şartlarla kapsama alınacağı yıllık Cumhurbaşkanı kararı ile ilgili genel şart, tarife ve talimatlarda somutlaştırılır. 2026 tarihli bir TARSİM poliçesinde gerçek teminat kapsamı; 5363 m.12, 2026 Cumhurbaşkanı kararı, ilgili sigorta branşının 2026 tarife/talimatı ve düzenlenen poliçe birlikte okunarak belirlenir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

5363 sayılı Kanun m.12 ne düzenler?

5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu’nun 12. maddesi, Devlet destekli tarım sigortalarında hangi risklerin kapsama alınabileceğinin temel kanuni çerçevesini kurar. Madde, tarımsal üretimde karşılaşılabilecek başlıca doğal afet, kaza, zararlı ve hastalık risklerini sayar; ayrıca tarım sektörü bakımından önemli görülecek başka risklerin de sisteme dahil edilebilmesine imkân verir.

Bu hükmün en önemli özelliği, tek başına standart bir “her şeyi kapsayan poliçe” oluşturmamasıdır. Kanun bir yetki ve kapsam çerçevesi kurar. Fiilî sigorta teminatı ise yıllık kararlar, genel şartlar, tarife ve talimatlar ile poliçe üzerinde somutlaşır. Bu nedenle 5363 m.12’yi okuyan üreticinin “Kanunda dolu ve don yazıyor; o hâlde benim bütün ürünlerim hem doluya hem dona karşı sigortalıdır” sonucu çıkarması hukuken doğru değildir.

Tarım Sigortaları Havuzunun hukuki yapısı ve standart poliçe sisteminin genel çerçevesi için TARSİM Tarım Sigortaları Havuzu Nedir? rehberimize bakılabilir. Kurulun hasar ve uygulama esaslarındaki rolü ise 5363 m.6 Yönetim Kurulu görevleri yazımızda açıklanmıştır.

Güncel kanun metni için 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu, 2026 yılındaki fiilî kapsam için TARSİM Cumhurbaşkanı Kararları ve 2026 Tarife ve Talimatları birlikte incelenmelidir.

5363 m.12’de hangi riskler sayılmıştır?

5363 m.12; kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan ve yangın gibi doğal veya fiziksel olayları açıkça kapsama alınabilecek riskler arasında sayar. Bunun yanında kaza, zararlılar ve hayvan hastalıkları da kanuni listede yer alır. Böylece Kanun yalnız bitkisel üretimdeki meteorolojik zararları değil, hayvancılık ve diğer tarımsal faaliyetlerde ortaya çıkabilecek riskleri de kapsayacak genişlikte hazırlanmıştır.

Madde ayrıca “ve benzeri” mantığıyla sınırlı bir kapalı liste kurmaz; tarım sektörü bakımından önemli görülecek başka risklerin de kapsama alınabilmesine imkân tanır. Bu esneklik, zaman içinde yeni sigorta ürünlerinin geliştirilmesinin hukuki temelidir. Örneğin gelir koruma sigortasında yalnız fiziksel verim kaybı değil, belirlenen yöntemle fiyat değişimi de gelir kaybı hesabına dahil edilir. Bu tür yeni ürünler, Kanunun tarım sigortalarını geliştirme amacına uygun olarak yıllık düzenlemelerle somutlaştırılır.

Kuraklık özellikle dikkat edilmesi gereken bir örnektir. Kanunda kuraklığın adı geçmesi, her bitkisel ürün poliçesinde kuraklık teminatı bulunduğu anlamına gelmez. Kuraklık riski, belirli ürün ve sigorta modellerinde özel koşullarla güvence altına alınabilir. Aynı şekilde don da tüm ürünlerde ana paketin otomatik unsuru değildir; birçok bitkisel üründe don teminatı isteğe bağlı veya belirli ürünlerle sınırlı olabilir.

Hayvan hastalıklarında da aynı yaklaşım geçerlidir. 5363 m.12 hayvan hastalıklarını kapsama alınabilir risk olarak kabul eder; ancak büyükbaş, küçükbaş veya kümes hayvanı poliçelerinde hangi hastalığın hangi şartla teminat içinde olduğu ilgili 2026 genel şart ve tarife/talimatından belirlenir. Zorunlu bildirime tabi bazı bulaşıcı hastalıkların kapsamı sigorta türüne göre farklı olabilir.

Kanunda adı geçen her risk otomatik olarak teminat altında mıdır?

Hayır. 5363 m.12’nin en çok yanlış yorumlanan yönü budur. Kanunda riskin adının bulunması, somut poliçede o riskin mutlaka sigortalanmış olduğu anlamına gelmez. Kanuni sistem dört aşamalıdır: birincisi 5363 sayılı Kanunun genel yetki ve risk çerçevesi; ikincisi ilgili yıl Cumhurbaşkanı kararı; üçüncüsü sigorta branşına özgü genel şartlar ile tarife ve talimat; dördüncüsü ise sigortalı adına düzenlenmiş somut poliçedir.

Örneğin bitkisel ürün sigortasında dolu paketi içinde belirli riskler birlikte teminat altına alınırken, don bazı ürünler için ek primle seçilebilen isteğe bağlı teminat olabilir. Sera sigortasında yapının, örtünün, teknik donanımın ve ürünün teminat yapısı farklıdır. Gelir Koruma Sigortasında ise zarar hesabı yalnız fiziksel ürün kaybına dayanmaz; gerçekleşen gelir ile korunan gelir karşılaştırılır.

Bu nedenle bir hasar dosyasında ilk soru “Bu risk Kanunda var mı?” olmakla birlikte ikinci ve asıl belirleyici soru “Bu risk, bu ürün ve bu poliçe yılı bakımından somut poliçeye alınmış mı?” olmalıdır. Poliçe üzerinde yer almayan isteğe bağlı bir ek teminatın, yalnız Kanunda riskin adı bulunduğu gerekçesiyle sonradan eklenmesi mümkün değildir.

Aynı şekilde poliçede teminat adı bulunması da her zarar biçiminin sınırsız ödeneceği anlamına gelmez. Muafiyet, müşterek sigorta, garanti verim, sigorta bedeli, bekleme süresi veya özel limit gibi kurallar ödeme miktarını etkileyebilir.

Yıllık Cumhurbaşkanı kararı neden önemlidir?

5363 m.12, kapsama alınacak risklerin, ürünlerin, bölgelerin ve ilgili çerçevenin yıllık olarak belirlenmesini öngören sistemin dayanağıdır. 2026 yılında uygulanacak risk, ürün, bölge ve prim desteği esasları da 2026 yılına özgü Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konulmuştur.

Yıllık karar mekanizması, tarımsal risklerin ve kamu desteğinin her yıl yeniden değerlendirilmesini sağlar. Tarım sektörü iklim, piyasa, hastalık ve üretim desenindeki değişikliklerden doğrudan etkilenir. Bu nedenle 2025’te yürürlükte olan bir teminat veya destek oranı, otomatik olarak 2026 poliçesine taşınmış kabul edilemez.

Somut uyuşmazlıkta poliçenin düzenlendiği tarihe göre doğru yılın kararı uygulanmalıdır. 2026 poliçesinde 2024 veya 2025 kararındaki oran ya da kapsam esas alınamaz. Poliçenin bir üretim sezonunu aşması hâlinde de başlangıç ve teminat dönemi bakımından hangi düzenlemenin uygulandığı poliçe metninden kontrol edilmelidir.

Yıllık kararın yanında ürün bazındaki tarife ve talimat daha ayrıntılıdır. Cumhurbaşkanı kararı genel kapsamı ve destek çerçevesini belirlerken tarife/talimat; teminatın nasıl uygulanacağı, prim hesabı, muafiyet, müşterek sigorta, ödeme planı ve hasar prosedürü gibi teknik ayrıntıları düzenler.

5363 m.12 hangi tarımsal varlıkların sigortalanmasına dayanak verir?

Madde yalnız tarladaki ürünü esas almaz. Bitkiler ve bitkisel ürünler yanında seralar, tarımsal yapılar, tarım alet ve makineleri ile çiftlik hayvanları da kanuni kapsamın içindedir. Böylece tarımsal işletmenin farklı varlık unsurlarının sigorta sistemine alınabilmesine imkân verilmiştir.

Bununla birlikte hangi varlığın fiilen hangi sigorta branşında teminat altında olduğu yıllık uygulamaya bağlıdır. Örneğin Sera Sigortasında sera örtüsü, iskeleti, teknik donanımı ve içindeki ürün belirli şartlarla birlikte sigortalanabilir. Buna karşılık mantar üretim hanelerinde bazı yapısal unsurların kapsam dışında tutulup yalnız ürünün sigortalanması gibi ürün özelinde farklılıklar bulunabilir.

Hayvancılıkta büyükbaş, küçükbaş, kümes hayvanı ve arıcılık için farklı poliçe yapıları vardır. Su ürünleri de ayrı bir hayat sigortası branşı olarak düzenlenir. İpek böceği yetiştiriciliği için de özel sigorta ürünü mevcuttur. Bu farklılıklar, 5363 m.12’nin geniş kanuni yetkisinin yıllık ürün bazlı poliçelere dönüştürülmesinin sonucudur.

Tarım alet ve makinelerinin Kanunda sayılması, TARSİM’in her traktör veya tarım makinesini her koşulda otomatik sigortaladığı anlamına gelmez. Fiilî poliçe ürününün bulunması, yıllık kapsam ve tarife şartları ayrıca aranır. Kanuni “kapsama alınabilir” alan ile mevcut yılın “fiilen sunulan teminatı” birbirinden ayrılmalıdır.

TARSİM’de risk kapsamı neden sigorta branşına göre değişir?

Tarımsal üretimin risk yapısı homojen değildir. Bir meyve bahçesinde don ve dolu temel risklerken, süt sığırı işletmesinde hastalık, kaza ve doğum komplikasyonları; su ürünleri tesisinde su kirliliği, hastalık, alg patlaması ve tesis koşulları; serada ise örtü, iskelet ve teknik donanım hasarı ön plana çıkabilir. Bu nedenle tek bir standart risk listesi bütün tarımsal faaliyetlere aynı şekilde uygulanamaz.

5363 m.14 standart poliçe sistemini öngörür; ancak standartlık, bütün branşların aynı teminatı taşıması demek değildir. Her branş kendi genel şartı ve tarife/talimatı içinde standartlaştırılır. Böylece aynı tür ürünü sigortalayan üreticiler benzer kurallara tabi olurken farklı tarımsal faaliyetlerin kendine özgü riskleri korunur.

Bitkisel ürün sigortasında örneğin dolu paketi ile birlikte fırtına, hortum, yangın, deprem, heyelan, taşıt çarpması ve sel/su baskını gibi riskler belirli şartlarla ana teminat içinde bulunabilir. Buna karşılık don veya bazı yağmur/sıcak hava zararları yalnız belirli ürünlerde ek teminat şeklinde sunulabilir.

Hayvan hayat sigortalarında ise sağlık ve hastalık riskinin değerlendirilmesi için poliçe öncesi risk incelemesi yapılabilir. 5363 m.9’un veteriner hekimler ve zooteknist ziraat mühendisleri için özel görev tanımlaması da bu teknik farklılığın kanuni karşılığıdır.

Ana paket ile isteğe bağlı ek teminat arasındaki fark nedir?

Ana paket, ilgili sigorta ürününün poliçeleştirilmesiyle birlikte standart olarak teminata giren risklerden oluşur. İsteğe bağlı ek teminat ise üreticinin ayrıca seçmesi ve buna ilişkin primi ödemesi gereken teminattır. Ek teminatın tek başına satın alınıp alınamayacağı ilgili ürün tarifesine bağlıdır.

Bitkisel ürün sigortasında bazı don, yağmur, sıcak hava, güneş yanıklığı, dolu ağı/örtü veya telli terbiye sistemi teminatları ürün ve koşula göre isteğe bağlı olabilir. Üretici bu teminatı talep etmiş olsa bile poliçe üzerinde yer almıyorsa, hasar sonrasında “acenteye söylemiştim” iddiasının ispatı ayrı bir hukuki uyuşmazlık yaratır.

Bu nedenle poliçe düzenlenir düzenlenmez teminat listesi okunmalı; istenen ek teminatın poliçe veya zeyil üzerinde açıkça yer alıp almadığı kontrol edilmelidir. Teklif formu, acente yazışmaları ve ödeme belgesi de saklanmalıdır.

Ek teminatın varlığı kadar teminat başlangıç tarihi de önemlidir. Bazı risklerde bekleme süresi, fenolojik dönem veya poliçe başlangıç koşulu bulunabilir. Hasarın teminat başlamadan önce gerçekleşmesi hâlinde poliçede risk adı bulunsa dahi ödeme doğmayabilir.

Bir TARSİM teminat uyuşmazlığı nasıl incelenmelidir?

İlk adım, hasara neden olan olayın teknik olarak doğru belirlenmesidir. Örneğin ürün kaybı “don” mu, “aşırı sıcak” mı, “dolu” mu, hastalık mı veya poliçe dışı başka bir nedenden mi kaynaklanmıştır? Hasar nedeni yanlış sınıflandırılırsa teminat değerlendirmesi de yanlış olur.

İkinci adım, poliçe ve zeyillerin incelenmesidir. Sigorta konusu parsel, ürün, hayvan veya tesis doğru mu? Risk poliçede ana veya ek teminat olarak yer alıyor mu? Teminat başlangıç/bitiş tarihleri nedir? Muafiyet, müşterek sigorta ve özel limitler nasıl düzenlenmiştir?

Üçüncü adım, 2026 Cumhurbaşkanı kararı ile ilgili branşın 2026 genel şartı ve tarife/talimatının karşılaştırılmasıdır. Poliçe metninde çelişki veya eksiklik varsa üst düzenlemelerle ilişkisi değerlendirilmelidir.

Dördüncü adım, hasar ihbarı ve eksper raporudur. Hasar süresinde bildirilmiş mi? Eksper doğru branş ve uzmanlıkla görevlendirilmiş mi? Zarar oranı hangi yöntemle tespit edilmiş? Eksper raporu, fotoğraf ve diğer teknik belgelerle uyumlu mu?

Beşinci adım, ret veya eksik ödeme gerekçesinin yazılı olarak alınmasıdır. “Kapsam dışı” ifadesi tek başına yeterli değildir; hangi genel şart/tarife hükmüne dayanıldığı ve zarar nedeninin nasıl tespit edildiği belirlenmelidir.

2026 TARSİM poliçesinde hangi belgeler birlikte kontrol edilmelidir?

• 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu, özellikle m.12–16.
• 2026 yılında kapsama alınan riskler, ürünler ve bölgeler ile prim desteğine ilişkin Cumhurbaşkanı kararı.
• Sigorta branşının 2026 Genel Şartları.
• İlgili 2026 Tarife ve Talimatı.
• Üretici adına düzenlenmiş poliçenin tamamı ve varsa zeyilleri.
• ÇKS, hayvan kayıt sistemi, sera veya ilgili Bakanlık kayıtları.
• Prim ödeme belgeleri ve teklif/bilgilendirme formu.
• Hasar ihbar kaydı, tarih-saat ve ihbar numarası.
• Eksper/risk inceleme raporları, fotoğraf ve teknik kayıtlar.
• Tazminat hesap cetveli ile yazılı ret veya ödeme açıklaması.

Bu belgeler birlikte incelenmeden yalnızca Kanundaki risk listesine veya yalnızca poliçe başlığına dayanarak kesin sonuç çıkarmak sağlıklı değildir. 5363 m.12 sistemin hukuki kapısını açar; somut hakkın sınırları yıllık ve poliçe bazlı belgelerle belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

5363 m.12’de hangi riskler sayılıyor?

Kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan, yangın, kaza, zararlılar ve hayvan hastalıkları başta olmak üzere tarım sektörü bakımından önemli görülen diğer risklerin kapsama alınabilmesine dayanak verilir.

Kanunda don yazıyorsa her TARSİM poliçesinde don teminatı var mı?

Hayır. Donun somut ürün ve poliçede teminat altında olup olmadığı ilgili yıl karar, tarife/talimat ve poliçeden kontrol edilir.

Kuraklık her bitkisel üründe sigortalı mı?

Hayır. Kuraklık Kanunda kapsama alınabilir riskler arasındadır; fiilî teminat özel sigorta ürünü ve yıllık koşullara bağlıdır.

TARSİM zararlıları karşılayabilir mi?

5363 m.12 zararlıları kapsama alınabilir riskler arasında sayar. Hangi zararlının hangi ürün veya poliçede teminat içinde olduğu ilgili branş düzenlemesinden belirlenir.

Hayvan hastalıklarının tamamı sigortalı mı?

Hayır. Kanun hayvan hastalıklarını kapsama alınabilir risk olarak kabul eder; sigorta türüne göre kapsam, istisna ve şartlar değişir.

Risk kapsamını her yıl kim belirler?

5363 sayılı Kanunun kurduğu sistemde yıllık kapsam Cumhurbaşkanı kararıyla somutlaştırılır; Bakanlık teklif ve hazırlık sürecinde görev alır.

Ek teminat poliçede görünmüyorsa hasardan sonra eklenebilir mi?

Hayır. Teminat hasardan önce poliçe veya zeyille kurulmuş olmalıdır. Acentenin hatası iddiası varsa bu ayrı bir sorumluluk meselesidir.

2025 TARSİM şartları 2026 poliçesine uygulanır mı?

2026 poliçesinde kural olarak 2026 yılına ait karar ve ilgili dönem genel şart/tarife düzenlemeleri esas alınır. Poliçenin özel tarihleri ayrıca kontrol edilir.

Kanun ile tarife çelişirse hangisi uygulanır?

Kanun üst normdur. Alt düzenlemeler Kanuna aykırı şekilde yorumlanamaz; somut çelişki hukuki değerlendirme gerektirir.

Teminat uyuşmazlığında ilk hangi belgeye bakılmalı?

Poliçe ve zeyillerle birlikte hasar nedenini gösteren eksper raporuna; ardından ilgili yıl Cumhurbaşkanı kararı, genel şart ve tarife/talimata bakılmalıdır.