Memur Sendikası Tüzüğünde Neler Bulunmalı? | 4688 m.7 (2026)

Sendika tüzüğü, kamu görevlileri sendikasının yalnız iç yönetim metni değildir. Kuruluş dosyasının merkezinde yer alan, tüzel kişinin faaliyet alanını, üyelik sistemini, organlarını, mali düzenini ve temsil yapısını belirleyen temel normatif belgedir. 4688 sayılı Kanun m.6 kuruluş dilekçesine tüzüğün eklenmesini zorunlu tutarken, m.7 tüzüğün hangi asgari hükümleri içermesi gerektiğini ayrıntılı bir liste halinde düzenler.

Bu nedenle tüzük hazırlanırken genel ve soyut ifadelerle yetinilemez. Kanunun her zorunlu başlığının açık karşılığı tüzükte bulunmalı; hükümler birbirini tamamlamalı ve 4688’in diğer maddeleriyle çelişmemelidir. Özellikle hizmet kolu, üyelik ödentisi, genel kurul yeter sayıları, şubeler, denetim ve tasfiye hükümlerindeki eksiklikler kuruluş sonrası düzeltme sürecini gündeme getirebilir.

1. Tüzüğün kuruluş işlemindeki yeri
2. Ad, merkez ve adres
3. Amaç ve çalışma konuları
4. Faaliyet gösterilecek hizmet kolu
5. Kurucu bilgileri
6. Üyelik, çekilme ve çıkarılma
7. Genel kurul delegelerinin belirlenmesi
8. Genel kurul görevleri ve yeter sayıları
9. Zorunlu organların oluşumu
10. Yöneticilerde aranacak şartlar
11. Şubelerin kurulması ve temsili
12. Üyelik ödentisi oranı
13. İç denetim
14. Harcamalar ve yetki sınırları
15. Tüzük değişikliği
16. Fesih, birleşme ve tasfiye
17. Geçici yönetim
18. Temsilcilerin seçimi ve görevden alınması
19. Gelirlerin muhafazası ve kasa limiti
20. Demirbaş satış ve terkin usulü
21. Sık sorulan sorular

1. Tüzüğün kuruluş işlemindeki yeri nedir?

4688 m.6’ya göre sendika kurucuları sendika tüzüğünü kuruluş dilekçesine ekleyerek sendika merkezinin bulunacağı ilin valiliğine verir. Tüzük ve diğer kanuni belgelerin valiliğe verilmesiyle sendika tüzel kişilik kazanır. Dolayısıyla tüzük, tüzel kişiliğin kazanıldığı kuruluş işleminin zorunlu belgesidir.

Tüzükteki hükümler yalnız kuruluş anında incelenmez. Sendikanın üyelik kabulü, genel kurul, organ seçimleri, aidat, şube, temsil ve mali işlemleri yıllar boyunca bu metne dayanır. Kanunun emredici hükümlerine aykırı tüzük maddeleri uygulanabilir bir sendika içi kural haline gelmez.

Kuruluş ve tüzel kişilik süreci için sendikanın tüzel kişilik kazanması rehberi ayrıca incelenebilir.

2. Sendikanın adı, merkezi ve adresi tüzükte yazılmalı mı?

Evet. M.7’nin ilk zorunlu unsuru sendika veya konfederasyonun adı, merkezi ve adresidir. Bu bilgiler tüzel kişinin resmi kimliğinin ve tebligat merkezinin belirlenmesi bakımından temel niteliktedir.

Merkez ili ayrıca kuruluş belgelerinin hangi valiliğe verileceğini belirler. Merkezin bir ilde bulunması sendikanın faaliyet alanını o il ile sınırlamaz; m.4 gereğince sendika Türkiye çapında faaliyet amacıyla kurulur.

Adres değişikliği halinde sendikanın resmi kayıtlarının ve ilgili bildirimlerinin güncellenmesi gerekir. Tüzükte merkez ile adres kavramları birbirine karıştırılmamalıdır.

3. Amaç, çalışma konuları ve çalışma usulleri nasıl yazılmalıdır?

M.7 tüzükte sendika veya konfederasyonun amacı ile bu amacı gerçekleştirmek üzere sürdürülecek çalışma konularının ve çalışma usullerinin gösterilmesini zorunlu kılar. Amaç maddesi genel bir slogan olarak bırakılmamalı; sendikal faaliyetlerin hukuki çerçevesini göstermelidir.

Çalışma konuları 4688 m.19’daki faaliyet yetkileriyle uyumlu olmalıdır. Sendikanın toplu sözleşme, üyelerin hak ve menfaatlerinin korunması, eğitim ve sosyal faaliyetler gibi alanlarda hangi usullerle çalışacağı tüzük sistematiğinde anlaşılır biçimde düzenlenmelidir.

Kanunun yasakladığı siyasi parti yardımı veya m.20’deki yasaklara aykırı faaliyetler amaç maddesine yazılamaz.

4. Faaliyet gösterilecek hizmet kolu tüzükte neden zorunludur?

4688 m.7, sendikanın faaliyet göstereceği hizmet kolunun tüzükte açıkça belirtilmesini zorunlu tutar. Bunun nedeni m.4’teki hizmet kolu esasına göre kuruluş sistemidir. Sendika iki hizmet kolunu birden faaliyet alanı yapamaz; meslek veya tek işyeri esasına göre de kurulamaz.

Hizmet kolları m.5’te 11 başlık halinde sayılmıştır. Kurumların hangi hizmet kolunda yer aldığı resmi sınıflandırmaya göre tespit edilmelidir.

Ayrıntılı liste için 4688 m.5 – 11 hizmet kolu rehberi kullanılabilir.

5. Kurucu bilgileri tüzükte hangi kapsamda yer alır?

Sendika kurucularının ad ve soyadları, meslek veya görevleri ve adresleri tüzükte bulunmalıdır. Konfederasyon tüzüğünde ise konfederasyonu kuran sendikaların hizmet kolları ile ad ve adresleri gösterilir.

Kurucu bilgileri kuruluş dilekçesindeki ve kamu görevlisi belgelerindeki bilgilerle uyumlu olmalıdır. İsim, görev veya adres tutarsızlığı kuruluş dosyasında gereksiz açıklama ihtiyacı doğurur.

Kurucu olma şartları için 4688 m.6 kurucu şartları rehberinde güncel iki yıl kıdem şartı bulunmadığı açıklanmıştır.

6. Üyelik koşulları, üyelikten çıkma ve çıkarılma nasıl düzenlenir?

Tüzükte sendika veya konfederasyona üyelik koşulları ile üyelikten çıkma ve çıkarılmanın usul ve esasları bulunmalıdır. Bu hükümler 4688 m.14–16 arasındaki emredici üyelik kurallarıyla uyumlu yazılmalıdır.

Örneğin m.14 birden çok sendikaya üyeliği yasaklar; üyelik başvurusunun 30 gün içinde reddedilmemesi halinde kabul edilmiş sayılacağını düzenler. M.16 ise çekilmenin kamu işverenine başvuru tarihinden başlayarak 30 gün sonra geçerli olacağını belirler.

Tüzük, kanundaki süreleri değiştiremez veya üyelik hakkını hizmet kolu sistemiyle bağdaşmayacak biçimde daraltamaz.

7. Genel kurul delegelerinin belirlenmesi tüzükte yer almalı mı?

Evet. Konfederasyon, sendika ve sendika şubesi genel kurul delegelerinin belirlenmesi usulü tüzükte gösterilmelidir. 4688 m.9, üye sayısı bini aşan sendikaların genel kurullarının ve sendika şubesi genel kurullarının delegelerle yapılabileceğini düzenler.

Delegeler üyeler tarafından gizli oy, açık sayım ve döküm esasına ve tüzük hükümlerine göre seçilir. Tüzüklere delege seçimini engelleyici hüküm konulamaz.

Delege sistemi, genel kurulun temsil yapısını doğrudan etkilediği için belirsiz bırakılmamalıdır.

8. Genel kurulun görevleri, oy kullanma ve karar yeter sayıları tüzükte nasıl yer alır?

M.7, genel kurulun görev ve yetkileri ile oy kullanma ve karar alma usul ve yeter sayılarının tüzükte düzenlenmesini zorunlu kılar. Bu hükümler 4688 m.10–12 ile uyumlu olmalıdır.

M.10 toplantı ve karar yeter sayılarını, olağan ve olağanüstü genel kurul sürelerini; m.11 yargı gözetiminde seçimleri; m.12 genel kurulun görev ve yetkilerini düzenler. Tüzük kanunun öngördüğü asgari güvenceleri azaltamaz.

Genel kurulun yalnız formalite toplantısı gibi düzenlenmesi mümkün değildir; organ seçimi, tüzük değişikliği, bütçe, raporlar ve diğer temel kararlar bu organın kanuni görev alanındadır.

9. Yönetim, denetleme ve disiplin kurulları tüzükte nasıl düzenlenir?

Tüzükte yönetim, denetleme ve disiplin kurullarının oluşumu, görevleri ve toplantı usulü yer almalıdır. Ayrıca genel kurul dışındaki zorunlu organlara üyelerin seçilme usulü, asil ve yedek üye sayısı ile görev ve yetkileri belirtilmelidir.

4688 m.8 zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kurulu olarak sayar. M.13 ise yönetim, denetim ve disiplin kurullarının asgari ve azami üye sayılarını belirler.

Tüzük bu sayısal sınırların dışında organ kuramaz; kanuni zorunlu organları da ortadan kaldıramaz.

10. Yöneticilerde aranacak şartlar tüzükte bulunur mu?

Evet. M.7 sendika veya konfederasyon yöneticilerinde aranacak şartların tüzükte gösterilmesini zorunlu kılar. Kurucu olmak ile yönetici seçilmek aynı statü değildir.

Kuruculuk m.6’da kamu görevlisi olarak çalışmaya bağlanmışken, yönetici seçimi genel kurul ve tüzük hükümlerine göre gerçekleşir. Tüzükteki şartlar kanunun emredici yasaklarıyla ve eşitlik ilkesiyle uyumlu olmalıdır.

Yönetici seçildikten sonra aylıksız izin, haftalık izin ve göreve dönüş gibi m.18 kaynaklı haklar ayrıca uygulanır.

11. Sendika şubeleri tüzükte nasıl düzenlenir?

Tüzük, sendika şubelerinin nasıl kurulacağını, görev ve yetkilerini, genel kurullarının toplantı ve karar usullerini ve sendika genel kurulunda şubelerin nasıl temsil edileceğini belirlemelidir.

M.18, sendika şubelerinin en az 400 üye ile kurulacağını düzenler. Bu sayı tüzükte kanuna aykırı biçimde daha düşük belirlenemez.

Şube açma, birleştirme veya kapatma konusunda m.12 genel kurula ve gerektiğinde yönetim kuruluna verilebilecek yetkileri ayrıca düzenler.

12. Üyelik ödentisi oranı tüzükte yazılmalı mı?

Evet. 4688 m.7, üyelik ödentisinin oranını tüzüğün zorunlu unsurları arasında sayar. Aidat sistemi m.25’teki alt ve üst sınırlar içinde kurulmalıdır.

M.25’e göre aylık üyelik ödentisi, kamu görevlisinin kadro veya pozisyonuna bağlı ve her ay mutat ödenen damga vergisine tabi brüt gelirleri toplamına tüzükteki oran uygulanarak hesaplanır. Kanundaki taban ve tavan sınırlar aşılamaz.

Tüzüğe üyelik ödentisi dışında üyelerden başka kesinti öngören hüküm konulamaz.

13. İç denetim usulü neden tüzüğün zorunlu unsurudur?

Sendika veya konfederasyonun iç denetim usulü tüzükte düzenlenmelidir. M.27, idari ve mali denetimin denetleme kurulları veya denetçilerce yapılacağını; ayrıca yıllık hesapların 3568 sayılı Kanuna göre denetim yetkisine sahip meslek mensupları tarafından denetleneceğini düzenler.

Tüzük, hangi kayıtların hangi dönemlerde inceleneceğini, denetim raporlarının organlara nasıl sunulacağını ve denetim kurulunun çalışma usulünü açıkça belirlemelidir.

Denetim hükümleri, yalnız “gerektiğinde denetlenir” şeklinde belirsiz bırakılmamalıdır.

14. Harcamalar, yetki verme ve yetki sınırları nasıl yazılır?

M.7, harcamaların nasıl yapılacağını, yetkilerin nasıl verileceğini ve yetki sınırlarını tüzüğün zorunlu hükümleri arasında sayar. Sendika gelirlerinin tüzel kişiye ait olması, harcama yetkisinin sınırsız olduğu anlamına gelmez.

Hangi organın hangi tutar veya işlem için yetkili olduğu, ödeme ve imza sistemi, bütçe bağlantısı ve belge düzeni tüzükte açık olmalıdır. Bu yapı mali denetimin de temelidir.

M.26’da sendika giderleri ve gelirlerin kullanımına ilişkin ek yasaklar bulunduğundan tüzük hükümleri o maddeyle de uyumlu olmalıdır.

15. Tüzük değişikliği usulü nasıl düzenlenmelidir?

Tüzüğün değiştirilmesi usulü tüzükte bulunmalıdır. Ayrıca m.7, ilgili makamlar veya mahkemelerce kanuna aykırı görülerek düzeltilmesi istenen tüzük hükümlerinin değiştirilmesi için yönetim kuruluna yetki verilebilmesini özel şartlarla düzenler.

Bu yetki, yapılacak ilk genel kurula sunulması ve geçmişe etkili olmaması kaydıyla tüzükte öngörülebilir. Böylece kuruluş aşamasında acil kanuna uyum ihtiyacı için pratik mekanizma kurulabilir.

Normal tüzük değişiklikleri genel kurulun görev alanındadır. Tüzükteki değişiklik ayrıca m.8’deki 30 günlük bildirim yükümlülüğüne tabidir.

16. Fesih, kendiliğinden dağılma, birleşme ve kapatma halinde malvarlığı ne olur?

Tüzükte sendika veya konfederasyonun feshi, kendiliğinden dağılması, başka bir sendika veya konfederasyonla birleşmesi veya mahkeme kararıyla kapatılması hallerinde malvarlığının tasfiye usulü bulunmalıdır.

Malvarlığına ilişkin bu hüküm, tüzel kişiliğin sona ermesi ihtimalinde hak ve borçların nasıl tasfiye edileceğini önceden belirler. Belirsiz bırakılması m.7’deki açık zorunluluğa aykırıdır.

Birleşme ve katılma kararları genel kurulun m.12’deki görevleri arasında yer alır; aynı hizmet kolu şartı sendikalar bakımından ayrıca dikkate alınmalıdır.

17. Geçici yönetim kurulu üyeleri tüzükte neden yazılır?

Zorunlu organlar oluşuncaya kadar kuruluşun işlerini yürütmeye ve temsile yetkili geçici yönetim kurulu üyelerinin ad ve soyadları ile adresleri tüzükte gösterilir.

Bu düzenleme, kuruluş tarihi ile ilk genel kurul arasındaki temsil boşluğunu önler. M.6 kuruluş dilekçesinde de sendikayı ilk genel kurula kadar sevk ve idare edeceklerin isimlerinin bildirilmesini zorunlu kılar.

İlk genel kurul altı ay içinde yapıldığında seçilmiş organlar görevi devralır.

18. Sendika temsilcilerinin seçimi ve görevden alınması nasıl düzenlenir?

M.7, sendika ve konfederasyon temsilcilerinin seçiminde yetkili kurulun belirlenmesini, temsilcilerin niteliklerini ve görevden alınma usulünü tüzüğün zorunlu unsurları arasında sayar.

İşyeri sendika temsilcilerinin sayısı ve çalışma izni m.23’te ayrıntılı düzenlenir. Tüzük, kanuni temsilci sistemini değiştiremez; ancak sendika içindeki seçim ve görevlendirme sürecini açık hale getirir.

Temsilcinin kim tarafından ve hangi usulle belirleneceği yazılı olmadığı takdirde kurum içi uyuşmazlık ve yetki tartışması doğabilir.

19. Gelirler nasıl muhafaza edilir ve kasada ne kadar nakit tutulur?

Tüzükte gelirlerin ne şekilde muhafaza edileceği ve zorunlu giderler için kasada tutulacak azami nakit mevcudu yazılmalıdır. M.24 sendika ve konfederasyonların tüm nakdi gelirlerini bankalara yatırmak zorunda olduğunu ayrıca düzenler.

Kasada tutulabilecek nakit, zorunlu giderlerle sınırlı ve tüzükteki azami tutara bağlıdır. Böylece mali işlemler kayıt dışı veya belirsiz bir nakit rejimine bırakılamaz.

Bu hüküm denetim kurulunun ve bağımsız mali denetimin kontrol edeceği temel alanlardan biridir.

20. Demirbaşların satış ve terkin usulü neden zorunludur?

M.7’nin son bendine göre demirbaşların satış ve terkininde uygulanacak usul ve esaslar tüzükte bulunmalıdır. Sendikanın taşınır malvarlığı yöneticilerin serbest tasarrufuna bırakılmaz.

Hangi organın satışa karar vereceği, değer tespiti, kayıtların düşülmesi ve belge düzeni tüzükte açık biçimde belirlenmelidir. Taşınmazların satın alınması veya satılması bakımından m.12’de genel kurulun yönetim kuruluna yetki verme görevi ayrıca düzenlenmiştir.

Mali varlıkların yönetimi; tüzük, bütçe, harcama yetkileri ve denetim hükümleri birlikte uygulanarak yürütülmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Memur sendikası tüzüğünde hizmet kolu yazmak zorunlu mu?

Evet. 4688 m.7 sendikanın faaliyet göstereceği hizmet kolunu zorunlu unsur sayar.

Üyelik aidatı oranı tüzükte bulunur mu?

Evet. Aidat oranı tüzükte gösterilir ve m.25 sınırlarına uymalıdır.

Kurucuların adresleri tüzükte yazılır mı?

Evet. Ad-soyad, meslek veya görev ve adres bilgileri zorunludur.

Genel kurul karar yeter sayısı tüzükte düzenlenir mi?

Evet; ancak m.10’daki emredici sınırlar değiştirilemez.

Şube kurma usulü tüzükte bulunmalı mı?

Evet. Şubenin kuruluşu, görevleri, genel kurul usulü ve sendika genel kurulunda temsil biçimi düzenlenmelidir.

İç denetim maddesi zorunlu mu?

Evet. İç denetim usulü m.7’nin zorunlu tüzük başlıklarından biridir.

Tüzükte kanuna aykırılık varsa ne olur?

M.6 uyarınca valilik eksikliğin veya aykırılığın bir ay içinde tamamlanmasını ister; devamında iş mahkemesi süreci gündeme gelebilir.

Geçici yönetim tüzükte gösterilir mi?

Evet. Zorunlu organlar oluşana kadar kuruluşu temsil edecek geçici yönetim üyelerinin ad-soyad ve adresleri yazılır.

Kasada tutulabilecek nakit tüzükte belirtilir mi?

Evet. Zorunlu giderler için azami kasa mevcudu tüzükte gösterilir.

Demirbaşların satış usulü tüzükte bulunmalı mı?

Evet. M.7 bunu açıkça zorunlu tutar.

Sonuç

4688 m.7, memur sendikası tüzüğünü ayrıntılı ve zorunlu içerik listesine bağlamıştır. Tüzük; kuruluş kimliğinden hizmet koluna, üyelikten organlara, aidattan denetime, şubelerden temsilcilere ve tasfiyeden demirbaş işlemlerine kadar sendikanın bütün temel hukuki yapısını kapsamalıdır. Tüzük hazırlanırken yalnız m.7’deki liste değil, m.4–m.34 arasındaki bağlantılı emredici hükümler de birlikte kontrol edilmelidir.

Resmî Kaynaklar

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – 4688 sayılı Kanun
• ÇSGB – Sendika ve konfederasyon formları

Mersin’de hukuki danışmanlık