Borçlunun Elindeki Mala Üçüncü Kişi Sahip Çıkarsa Ne Olur? 6183 m.66 İstihkak | 2026
Kısa ve net cevap: 6183 sayılı Kanun’un 66. maddesine göre kamu borçlusunun elinde haczedilen bir mal için borçlu “bu mal üçüncü kişiye aittir veya rehinlidir” derse ya da üçüncü kişi mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı ileri sürerse, iddia haciz zaptına yazılır ve karşı tarafa bildirilir. Tahsil dairesi haciz zaptını aldığı tarihten itibaren 7 gün içinde iddiayı reddetmezse istihkak iddiasını kabul etmiş sayılır. Tahsil dairesi iddiayı kabul etmez veya borçlu üçüncü kişinin iddiasına itiraz ederse üçüncü kişiye 7 gün içinde mahkemeye başvurması gerektiği bildirilir; süresinde dava açılmazsa istihkak iddiasından vazgeçilmiş sayılır.
Kanuni dayanak: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.66; bağlantılı olarak m.62, m.67 ve m.68. İçerik 17 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır.
6183 m.66’nın temel kuralı nedir?
Madde 66, kamu borçlusunun fiili hakimiyetinde bulunan bir mal haczedildiğinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkının nasıl korunacağını düzenler. Kamu alacağının güçlü cebri tahsil rejimi, borçluya ait olmayan malların kamu borcu için kesin olarak satılmasına izin vermez. Bu nedenle Kanun istihkak iddiası için özel bir prosedür kurmuştur.
Hükmün uygulanabilmesi için haczedilen malın borçlunun elinde bulunması gerekir. Borçlu malın üçüncü kişiye ait olduğunu söyleyebilir; üçüncü kişi de doğrudan haciz mahallinde veya sonrasında mülkiyet ya da rehin hakkı ileri sürebilir. Her iki halde de haczi yapan memurun iddiayı haciz zaptına geçirmesi gerekir.
M.66’nın konusu yalnız mülkiyet değildir. Üçüncü kişi mal üzerinde rehin hakkı bulunduğunu da ileri sürebilir. Rehin iddiası malın tamamen üçüncü kişiye ait olduğu anlamına gelmez; ancak satış bedelindeki öncelik ve hakkın korunması bakımından hukuki sonuç doğurur.
İstihkak prosedürü, kamu alacağının varlığını tartışan bir ödeme emri davası değildir. Buradaki uyuşmazlık “haczedilen mal kime aittir veya üzerinde üçüncü kişinin rehin hakkı var mıdır?” sorusudur. Bu nedenle borcun kendisiyle mülkiyet uyuşmazlığı birbirinden ayrılmalıdır.
Madde 66 ne zaman uygulanır?
M.66’nın ayırt edici unsuru malın borçlunun elinde haczedilmiş olmasıdır. Örneğin kamu borçlusunun işyerinde bulunan makine, deposunda bulunan ticari mal, evinde bulunan belirli eşya veya fiilen kontrolündeki başka bir taşınır haczedildiğinde üçüncü kişi mülkiyet iddiası ileri sürerse bu madde gündeme gelir.
Mal üçüncü kişinin elindeyse ve üçüncü kişi zaten mülkiyet veya rehin hakkı iddia ediyorsa m.67 uygulanır. Bu ayrım dava yükünün hangi tarafta olduğunu ve süreleri değiştirir. Bu yüzden haciz sırasında zilyetliğin kimde olduğu tutanakta açık şekilde gösterilmelidir.
Borçlunun işyerinde başka şirkete ait kiralık makine bulunması tipik bir m.66 uyuşmazlığı yaratabilir. Makinenin borçlunun zilyetliğinde bulunması, tek başına mülkiyetin borçluya ait olduğunu kesinleştirmez. Kira, finansal kiralama, emanet, konsinye veya başka hukuki ilişki belgelenebilir.
Öte yandan hacizden sonra düzenlenmiş veya gerçeği yansıtmayan belgeler de sırf ibraz edildi diye üçüncü kişinin mülkiyetini ispatlamaz. İstihkak iddiasının dayanağı haciz tarihindeki gerçek hukuki durumdur. Belgelerin tarihleri, ödeme hareketleri, kayıtlar ve fiili kullanım birlikte değerlendirilir.
İstihkak iddiası haciz zaptına nasıl geçirilir?
Kanun haczi yapan memura açık görev yükler: borçlu malı üçüncü kişinin mülkü veya rehni olarak gösterirse ya da üçüncü kişi mal üzerinde hak iddia ederse bu husus haciz zaptına yazılır. İddianın kayda geçirilmesi, sonraki sürelerin ve tarafların haklarının belirlenmesi bakımından kritik önemdedir.
İddia borçlu tarafından yapılmışsa üçüncü kişiye; üçüncü kişi tarafından yapılmışsa borçluya bildirilir. Böylece karşı tarafın iddiadan haberdar olması ve gerekirse itiraz etmesi sağlanır. Haciz zaptında malın cinsi, ayırt edici özellikleri, seri numarası, yaklaşık değeri ve iddianın niteliği açık yazılmalıdır.
“Bu mallar bize ait değil” şeklindeki genel ve belirsiz cümle yerine hangi eşyanın kime ait olduğu ve hangi hakka dayanıldığı mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır. Fatura numarası, sözleşme tarihi, ruhsat veya sicil bilgisi tutanağa geçirilmesi yararlı olan unsurlardır.
Haciz sırasında iddiayı yazdırmamak hak kaybı riskini artırabilir. Bu nedenle üçüncü kişi veya borçlu, mülkiyet ya da rehin iddiasını derhal ve açık biçimde ileri sürmeli; mevcut belgelerin tutanağa eklendiğini veya en azından belirtildiğini kontrol etmelidir.
Tahsil dairesinin 7 günlük süresi nasıl işler?
M.66’ya göre tahsil dairesi, haciz zaptını aldığı tarihten itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasını reddetmezse iddiayı kabul etmiş sayılır. Kanun burada idarenin sessizliğine açık bir sonuç bağlamıştır.
Bu süre, haciz gününden değil tahsil dairesinin haciz zaptını aldığı tarihten itibaren hesaplanır. Bu ayrım özellikle haczi gerçekleştiren görevli ile takip dosyasının bulunduğu tahsil dairesi arasında fiziki veya idari aktarım olduğunda önemlidir. Dosyada zaptın tahsil dairesine giriş kaydı incelenmelidir.
Tahsil dairesinin iddiayı kabul etmesi, haczedilen mal üzerindeki üçüncü kişi hakkının prosedür içinde tanınması sonucunu doğurur. İddia reddedilirse üçüncü kişiye dava açma süresi hakkında bildirim yapılır.
İdarenin 7 gün içinde ne yaptığı tartışmalıysa ret yazısının tarihi kadar usulüne uygun olarak dosyaya işlenip işlenmediği ve ilgili kişiye hangi tarihte bildirildiği de kontrol edilmelidir. Sürelerin başlangıç ve sonuç tarihleri ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
Üçüncü kişinin 7 günlük süresi hangi durumlarda önemlidir?
Madde metninde üçüncü kişi bakımından iki farklı 7 günlük sonuç vardır. İlk olarak, borçlunun üçüncü kişi adına yaptığı istihkak iddiasının üçüncü kişiye tebliğ edilmesi halinde üçüncü kişi tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz etmezse istihkak iddiası dinlenmez. Bu nedenle borçlunun “mal X kişisinindir” demesi tek başına üçüncü kişinin süresiz korunmasını sağlamaz.
İkinci olarak, istihkak iddiası tahsil dairesince kabul edilmez veya borçlu üçüncü kişinin iddiasına itiraz ederse tahsil dairesi, üçüncü kişiye 7 gün içinde mahkemeye başvurması gerektiğini bildirir. Süresinde dava açılmazsa üçüncü kişi istihkak iddiasından vazgeçmiş sayılır.
Bu süreler hak kaybı doğurduğu için tebligat tarihi kritik önemdedir. UETS, elektronik tebligat veya fiziki tebliğ kaydı dosyada saklanmalı; son gün mevzuattaki süre hesaplama kurallarına göre belirlenmelidir.
İstihkak iddiasında bulunan üçüncü kişi “vergi borçlusu ben değilim” demekle yetinmemelidir. Hangi mal üzerinde hangi hakka sahip olduğunu ve bu hakkın dayanak belgelerini dava dosyasına sunmalıdır.
Mülkiyet veya rehin hakkı hangi belgelerle ispatlanır?
İspat aracı malın türüne göre değişir. Resmi sicile kayıtlı araçta ruhsat ve sicil kaydı; taşınır makinelerde satın alma faturası, ödeme dekontu, seri numarası ve demirbaş kaydı; rehin hakkı bakımından rehin sözleşmesi veya ilgili sicil kaydı önem taşıyabilir.
Fatura tek başına her zaman kesin mülkiyet ispatı değildir. Faturanın düzenlenme tarihi, bedelin gerçekten ödenip ödenmediği, malın ne zaman ve hangi hukuki ilişkiyle borçlunun eline geçtiği, taraflar arasında organik veya ticari bağ bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Finansal kiralama, adi kira, kullanım ödüncü, emanet ve konsinye ilişkilerinde sözleşmenin varlığı kadar fiili uygulaması da önem taşır. Sözleşmenin hacizden hemen önce geriye dönük olarak oluşturulduğu iddiası varsa ticari kayıtlar ve banka hareketleri belirleyici olabilir.
Rehin iddiasında da rehnin geçerli biçimde kurulup kurulmadığı, alacağın varlığı ve rehin hakkının haciz tarihindeki durumu incelenir. Üçüncü kişinin iddiası gerçek bir ayni veya hukuken korunan hakka dayanmalıdır.
6183 m.66 ile m.67 arasındaki fark nedir?
M.66’da mal borçlunun elindedir. M.67’de ise mal üçüncü kişinin elindedir ve üçüncü kişi mülkiyet veya rehin hakkı iddia etmektedir. Bu zilyetlik farkı, dava açma yükünün yönünü değiştirir.
M.66’da tahsil dairesi iddiayı kabul etmezse üçüncü kişinin dava açması gerekir. M.67’de mal üçüncü kişinin elindeyken tahsil dairesi malın borçluya ait olduğunu ileri sürerse, alacaklı kamu idaresinin bildirim tarihinden itibaren 15 gün içinde dava açması gerekir. Dava açılmazsa üçüncü kişinin istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır.
Bu nedenle haciz mahallindeki zilyetlik tespiti sadece fiili bir ayrıntı değildir. Kimin dava açacağı ve hangi sürenin uygulanacağı doğrudan bu tespite bağlıdır. M.67’ye ilişkin ayrı rehberde üçüncü kişi elindeki mal rejimi ayrıntılı olarak açıklanır.
İstihkak davası açılınca haciz takibi kendiliğinden durur mu?
Hayır. M.68’e göre istihkak davasına bakacak mahkeme, davacının talebi ve mevcut delillerin niteliği ile muhtemel zararı değerlendirerek yeterli teminat karşılığında takibin ertelenmesine karar verebilir. Dava açılması tek başına otomatik durma sonucunu doğurmaz.
Bu nedenle üçüncü kişi satış riski görüyorsa yalnız istihkak davası açmakla yetinmeyip m.68 kapsamında takibin tehirini de talep etmelidir. Mahkeme teminat koşulu öngörebilir.
Takip ertelenir ve dava sonunda istihkak davası reddedilirse m.68 uyarınca dava konusu hacizli malın değerinin %10’u tutarında tazminata hükmedilir. Bu sonuç, takibin tehir talebinin mali riskini de gösterir.
İstihkak davalarının haczi yapan tahsil dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde görülmesi ve diğer işlere göre öncelikle ele alınması m.68’de düzenlenmiştir.
Üçüncü kişi malı satabilir veya başka yere götürebilir mi?
Haciz geçerli biçimde uygulandıktan sonra m.73’te haczin sonuçları devreye girer. Haczedilen mal üzerinde tasarruf sınırlanır. Üçüncü kişinin istihkak iddiasında bulunması, haczi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle malın hacizden kaçırılması, gizlenmesi veya hukuki durumu değiştirilmesi yerine kanuni istihkak prosedürü işletilmelidir. Üçüncü kişi mülkiyetini belgeleyerek tahsil dairesi ve gerekirse mahkeme önünde hakkını ileri sürmelidir.
Malın satışı yaklaşmışsa tehir talebinin önemi artar. Satıştan sonra üçüncü kişinin ayni hakkını geri kazanması ve bedel üzerindeki hakların çözümü daha karmaşık hale gelebilir.
Vergi borçlusu ile üçüncü kişi aynı şirket grubundaysa ne olur?
Şirketler aynı grup içinde olsa bile her tüzel kişi kural olarak ayrı malvarlığına sahiptir. Bir şirketin vergi borcu nedeniyle diğer şirketin mülkiyetindeki malın haczi, sırf ortaklık veya yönetim bağlantısı nedeniyle kendiliğinden hukuka uygun hale gelmez.
Bununla birlikte organik bağ, ortak adres, ortak kasa veya fiili kullanım, sunulan mülkiyet belgelerinin gerçekliğinin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir. Malın gerçek sahibi somut delillerle belirlenir. Muvazaalı devir varsa ayrıca tasarrufun iptali veya ceza hükümleri gündeme gelebilir.
Bu nedenle grup şirketlerinde demirbaş kayıtları, faturalar, banka ödemeleri, kira veya kullanım sözleşmeleri ve fiziksel envanter ayrımı düzenli tutulmalıdır.
6183 m.66 istihkak dosyası kontrol listesi
- Haczedilen malın haciz anında kimin fiili zilyetliğinde bulunduğunu belirleyin.
- İstihkak iddiasının haciz zaptına açıkça yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
- İddiayı borçlu mu yoksa üçüncü kişi mi yaptı, ayırın.
- Karşı tarafa yapılan bildirimin tebliğ tarihini tespit edin.
- Haciz zaptının tahsil dairesine giriş tarihini belirleyin.
- Tahsil dairesinin 7 gün içinde ret kararı verip vermediğini kontrol edin.
- Üçüncü kişiye dava açma bildiriminin tarihini ve içeriğini inceleyin.
- 7 günlük dava süresini usulüne uygun hesaplayın.
- Mülkiyet veya rehin belgelerinin haciz tarihindeki gerçek durumu gösterip göstermediğini kontrol edin.
- Satış riski varsa m.68 kapsamında takip tehirini değerlendirin.
- Hacizli malın seri numarası ve ayırt edici özelliklerini belgelerle eşleştirin.
| Durum | M.66 sonucu |
|---|---|
| Mal borçlunun elinde, üçüncü kişi hak iddia ediyor | İddia haciz zaptına geçirilir |
| Tahsil dairesi zaptı aldıktan sonra 7 gün sessiz kalıyor | İstihkak iddiası kabul edilmiş sayılır |
| Tahsil dairesi iddiayı reddediyor | Üçüncü kişiye 7 gün içinde dava açması bildirilir |
| Üçüncü kişi süresinde dava açmıyor | İstihkak iddiasından vazgeçilmiş sayılır |
| Mal üçüncü kişinin elinde | M.67’deki farklı prosedür uygulanır |
Sık Sorulan Sorular
Borçlunun evindeki her eşya borçluya ait sayılır mı?
Üçüncü kişi mülkiyet veya rehin hakkı ileri sürebilir. Mal borçlunun elindeyse m.66 prosedürü uygulanır ve iddia delillerle incelenir.
İstihkak iddiası sözlü yapılabilir mi?
Haciz sırasında ileri sürülen iddia haciz zaptına geçirilmelidir; hakkın ispatı için yazılı ve diğer somut deliller sunulmalıdır.
Tahsil dairesinin süresi kaç gündür?
Tahsil dairesi haciz zaptını aldığı tarihten itibaren 7 gün içinde iddiayı reddetmezse istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır.
Üçüncü kişinin dava süresi kaç gündür?
Tahsil dairesi iddiayı kabul etmez veya borçlu itiraz ederse üçüncü kişiye 7 gün içinde mahkemeye başvurması gerektiği bildirilir.
Süresinde dava açılmazsa ne olur?
M.66’ya göre üçüncü kişi istihkak iddiasından vazgeçmiş sayılır.
Fatura tek başına mülkiyeti ispatlar mı?
Fatura önemli delildir ancak somut uyuşmazlıkta ödeme kayıtları, teslim, zilyetlik, sözleşme ve diğer belgelerle birlikte değerlendirilir.
İstihkak davası açılınca satış durur mu?
Kendiliğinden durmaz. M.68 kapsamında takip tehirinin ayrıca istenmesi ve mahkemenin karar vermesi gerekir.
Mal üçüncü kişinin elindeyse hangi madde uygulanır?
Mal üçüncü kişinin elinde ve üçüncü kişi mülkiyet veya rehin hakkı iddia ediyorsa m.67’deki prosedür uygulanır.
Sonuç
6183 m.66, borçlunun elinde haczedilen fakat üçüncü kişiye ait olduğu veya üçüncü kişinin rehin hakkı bulunduğu ileri sürülen mallar için açık süreler içeren özel bir koruma sistemi kurar. İddia haciz zaptına geçirilir; tahsil dairesinin 7 günlük değerlendirme süresi ve gerektiğinde üçüncü kişinin 7 günlük dava süresi işler. Hak kaybını önlemek için haciz zaptı, tebligat tarihleri ve mülkiyet belgeleri birlikte takip edilmelidir.
İlgili rehberler: 6183 m.62 haczin kapsamı · 6183 m.64 haciz varakası · vergi ödeme emrine karşı dava
Resmî kaynaklar: 6183 sayılı Kanun · Gelir İdaresi Başkanlığı mevzuat kaydı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
