Köy Yararı Kamulaştırmasında Kamu Yararı Kararını Kim Verir, Kim Onaylar? | 2942 m.5-6 (2026)
Kısa ve net cevap: Köy yararına yapılacak kamulaştırmada kamu yararı kararını 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.5/a-2 uyarınca köy ihtiyar kurulu verir. Karar, m.6/a gereğince köy ilçe sınırları içindeyse kaymakamın, il merkezine bağlıysa valinin onayıyla tamamlanır. Onaylı imar planı veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan ve proje kapsamında yapılacak hizmetlerde m.6’nın son fıkrasındaki istisna ayrıca değerlendirilir.
Köy Yararı Kamulaştırmasında Temel Kural Nedir?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamulaştırma yetkisinin hangi kamu tüzel kişisi yararına kullanıldığına göre kamu yararı kararını verecek makamı ayrı ayrı belirler. Köy yararına kamulaştırmalarda m.5/a-2 özel hükmü uygulanır ve kamu yararı kararını köy ihtiyar kurulu verir. Bu düzenleme, köy tüzel kişiliğinin ihtiyaç duyduğu bir taşınmazın yalnız muhtarın talebiyle kamulaştırılamayacağını gösterir. Muhtar köy tüzel kişiliğini temsil eden önemli bir organdır; ancak kamulaştırmaya özgü kamu yararı kararını kanunun gösterdiği kurul almalıdır.
Kamulaştırma, Anayasa m.46 çerçevesinde mülkiyet hakkına zorunlu müdahaledir. Bu nedenle idarenin taşınmaza ihtiyaç duyması yeterli değildir. Yetkili organ kararı, kanuni onay, taşınmazın belirlenmesi, malik ve adres araştırması, satın alma usulü, anlaşma olmazsa bedel tespiti ve tescil davası birbirini izleyen aşamalardır. Köy yararı kamulaştırmalarında da 2942 sayılı Kanunun genel sistemi aynen uygulanır; yalnız kamu yararı kararını oluşturan organın köy ihtiyar kurulu olması nedeniyle başlangıç aşaması özelleşir.
Köy tüzel kişiliğinin özel hukuk yoluyla satın alma yapması ile kamulaştırma aynı şey değildir. Malik taşınmazı serbest iradesiyle satarsa zorunlu kamu gücü kullanılmaz. Kamulaştırmada ise anlaşma sağlanmasa bile kanuni şartlar yerine getirildiğinde idare m.10 kapsamında mahkemeye başvurabilir. Bu nedenle köy ihtiyar kurulunun kamu yararı kararının konusu, taşınmazın olağan bir alımından farklı hukuki sonuçlar doğurur.
Köy İhtiyar Kurulu Kararında Neler Bulunmalıdır?
2942 m.5/a-2, karar merciini köy ihtiyar kurulu olarak belirler. Kararın hukuken denetlenebilir olması için kamulaştırmanın hangi köy hizmeti amacıyla yapıldığı dosyadan açıkça anlaşılmalıdır. Yol, içme suyu, kanalizasyon, ortak kullanım tesisi, mezarlık veya köy tüzel kişiliğinin kanuni görev alanındaki başka bir hizmet için taşınmaza neden ihtiyaç duyulduğu; taşınmazın konumu ve mümkünse ada-parsel bilgileri; kamulaştırmanın tamam mı yoksa belirli bir bölüm için mi istendiği karar ve ekleriyle belirlenmelidir.
Yetki unsuruna özellikle dikkat edilmelidir. Yalnız muhtarın imzaladığı bir talep yazısı, ihtiyar kurulunun aldığı kamu yararı kararının yerini tutmaz. Kurulun usulüne uygun biçimde karar alması ve kararın kayıt altına alınması gerekir. Karar defteri, toplantı tarihi ve karar numarası ile kamulaştırma dosyasındaki taşınmaz bilgilerinin birbirini doğrulaması daha sonraki yargısal denetimde önem taşır.
Kararın gerekçesi soyut bırakılmamalıdır. “Köy yararı vardır” biçimindeki tek cümlelik bir ifade yerine, kamu hizmetinin ne olduğu ve taşınmazla hizmet arasındaki bağlantı dosyadaki plan, kroki, proje veya teknik bilgiyle ortaya konulmalıdır. Kanun her karar için belirli uzunlukta gerekçe zorunluluğu getirmemiştir; ancak idari yargının sebep ve maksat unsurlarını denetleyebilmesi için işlem dosyasının somut verilere dayanması gerekir.
Köy İhtiyar Kurulu Kararını Kim Onaylar?
2942 m.6/a, köy ihtiyar kurulu ve belediye encümeni kararlarının onay merciini birlikte düzenler. Buna göre karar, ilçelerde kaymakamın, il merkezlerinde valinin onayı ile tamamlanır. Dolayısıyla bir köy ilçe teşkilatına bağlıysa kaymakam; il merkezine bağlı merkez köy söz konusuysa vali onay merciidir. Bu onay, sıradan bir bilgi yazısı değil kamulaştırma sürecinin kanunda öngörülen kurucu aşamalarından biridir.
İhtiyar kurulu kararı ile onay işleminin tarih sırası dosyada açık olmalıdır. Önce yetkili kurul kamu yararı kararını alır; ardından m.6’daki onay makamı kararı değerlendirir. Onaydan önce satın alma komisyonu veya bedel tespiti aşamasına geçilmesi, işlemin sırası ve hukuka uygunluğu yönünden ayrıca incelenir. Malik, kendisine ulaşan belgelerde yalnız kamu yararı kararını değil, onay yazısını da aramalıdır.
Kaymakam veya vali, köy ihtiyar kurulunun yerine geçerek ilk kamu yararı kararını veren organ değildir. Kanun görevleri ayırmıştır: ihtiyar kurulu karar verir, mülki idare amiri onaylar. Bu ayrım, yetki sakatlığı iddiasında hangi işlemin tartışıldığını belirlemek bakımından önemlidir.
Hangi Köy Hizmetleri İçin Kamulaştırma Yapılabilir?
Köy tüzel kişiliği kamulaştırma yetkisini sınırsız amaçlarla kullanamaz. Kamulaştırmanın köy tüzel kişiliğinin görev alanına giren gerçek bir kamu hizmetine dayanması gerekir. Ortak kullanım yolu, içme suyu tesisi, su deposu ve hattı, köy mezarlığı, ortak altyapı tesisi veya kanunla köy tüzel kişiliğine bırakılmış başka ihtiyaçlar somut dosyada kamu hizmeti bağlantısıyla değerlendirilir. Özel bir kişinin ekonomik menfaatini sağlamak için köy yararı görüntüsü altında kamulaştırma yapılamaz.
Kamulaştırma amacı ile kamulaştırılan alan arasında ölçülülük ilişkisi de bulunmalıdır. Hizmet için yalnız belirli bir bölüm yeterliyse taşınmazın tamamının alınması yerine kısmi kamulaştırma seçeneği teknik olarak değerlendirilmelidir. Kısmi kamulaştırmada kalan bölümün değer kaybı veya değer artışı 2942 m.12 hükümlerine göre hesaplanır. Bu konuda kısmi kamulaştırma ve kalan parsel değer kaybı rehberimiz ayrıntılıdır.
Köyün ihtiyacı ile başka bir kamu kurumunun görevi kesişiyorsa hangi idarenin kamulaştırma yapacağı ayrıca incelenmelidir. Kamu yararı kararının yanlış tüzel kişi adına alınması, yetki tartışmasına yol açabilir. Projenin sahibi, bütçeyi kullanan idare, tesisin gelecekteki sahibi ve hizmeti yürütecek kurum dosyada birbirinden ayrılmalıdır.
Onaylı Plan veya Proje Varsa Ayrı Karar Gerekir mi?
2942 m.6’nın son fıkrası, onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projesine göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek olmadığını düzenler. Böyle bir durumda yetkili icra organının kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren kararı gerekir. Bu hüküm köy yararı kamulaştırmalarında da somut hizmetin plan veya proje statüsüne göre değerlendirilmelidir.
İstisnanın uygulanabilmesi için yalnız bir krokinin veya hazırlık projesinin varlığı yeterli değildir. Kanunun aradığı şekilde onaylı plan veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan ve proje bulunmalıdır. Taşınmazın plan/proje içindeki yeri ile kamulaştırma amacı da uyuşmalıdır. İdare m.6 son fıkraya dayanıyorsa malik dosyadan plan onay belgesini, paftayı ve kamulaştırmaya başlama kararını incelemelidir.
Plan istisnası bulunmadığında m.5 ve m.6’daki köy ihtiyar kurulu kararı ile kaymakam/vali onayı aranır. Bu nedenle her dosyada “kamu yararı kararı var mı?” sorusunun hemen ardından “onaylı plan veya özel proje istisnası uygulanıyor mu?” sorusu sorulmalıdır.
Taşınmaz, Malik ve Adres Araştırması Nasıl Yapılır?
Kamu yararı aşamasından sonra idare 2942 m.7 uyarınca kamulaştırılacak taşınmazın sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösteren ölçekli planı hazırlatır. Taşınmazın sahiplerini veya tapu kaydı yoksa zilyetlerini ve bunların adreslerini tapu, vergi ve nüfus kayıtları üzerinden veya ayrıca belgeleyerek araştırır. Köy yerleşimlerinde kadastro görmemiş veya tapu kayıtları eski olan taşınmazlar bulunabileceği için bu araştırma özellikle önemlidir.
Tapusuz bir taşınmaz söz konusuysa doğrudan “sahibi yok” sonucuna varılamaz. 2942 m.9 ve m.19 hükümleri kapsamında kadastro görmemiş yer, zilyetlik, kamu malı niteliği ve hak sahipliği ayrıca incelenebilir. Yeni içerik serimizde tapusuz taşınmazın kamulaştırılması ve zilyedin bedel hakkı ayrı başlıklarda ele alınmaktadır.
Yanlış malik veya eksik adres araştırması, m.10 tebligatının sağlıklı yapılmasını etkiler. Tebligat, malikin iptal davası süresinin başlamasında belirleyici olduğundan kimlik ve adres tespiti biçimsel bir işlem değildir. İdarenin güncel kayıtları araştırması ve elde ettiği bilgileri dosyada belgelemesi gerekir.
Satın Alma Usulü ve Bedel Tespit Davası Nasıl İşler?
2942 m.8 uyarınca idare öncelikle satın alma usulünü uygular. Kıymet takdir komisyonu, m.11’deki değerleme esaslarını ve gerektiğinde uzman raporlarını dikkate alarak tahmini bedeli belirler. Uzlaşma komisyonu ise maliki pazarlığa davet eder. Malik davete katılmak zorunda değildir; anlaşma sağlanmazsa idare zorla tapu devri yaptıramaz, m.10 kapsamında mahkemeye başvurmalıdır.
Anlaşma sağlanmaması hâlinde taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılır. Mahkeme tarafları bedelde anlaşmaya davet eder; anlaşma olmazsa keşif ve bilirkişi incelemesiyle m.11 esaslarına göre bedeli tespit eder. Sürecin ayrıntıları için 2942 m.10 bedel tespiti ve tescil davası rehberimiz kullanılabilir.
Köy tüzel kişiliği adına kamulaştırma yapılması, malikin gerçek karşılık hakkını değiştirmez. Tarla, arsa veya yapı niteliğine göre m.11’deki değerleme yöntemi uygulanır. Arazi net gelir yöntemine, arsa emsal satışlara, yapı ise resmi birim fiyatlar ve yıpranma payı dahil kanuni ölçütlere göre değerlendirilir.
Malik Kamu Yararı Kararına Nasıl İtiraz Eder?
2942 m.14 uyarınca malik, m.10 kapsamında mahkemece yapılan tebligat gününden; tebligat yapılamayan hâllerde kanundaki ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açabilir. Köy ihtiyar kurulunun yetkisi, kaymakam veya vali onayının bulunup bulunmadığı, kamu hizmeti amacı ve varsa plan istisnasının şartları iptal davasında dosyanın niteliğine göre değerlendirilebilir.
İptal davası ile bedel uyuşmazlığı birbirinden ayrıdır. Malik kamulaştırmanın hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsa idari yargı süresini kaçırmamalıdır. Bedelin düşük olması ise asliye hukuk mahkemesindeki m.10 sürecinde bilirkişi değerlemesiyle tartışılır. kamulaştırma işlemine karşı 30 günlük dava süresi yazımız bu ayrımı ayrıntılı açıklar.
Paylı veya elbirliği mülkiyetinde paydaşların tek başına dava hakkı bulunması, köy arazilerinde sık rastlanan çok hisseli tapular bakımından önemlidir. Her paydaşın tebligat ve dava süresi kendi durumu yönünden incelenmelidir.
Köy Kamulaştırma Dosyasında Kontrol Listesi
Malik veya vekili dosyada şu belgeleri birlikte kontrol etmelidir: köy ihtiyar kurulu kararının tarih ve numarası; karar defteri kaydı; kaymakam veya vali onayı; varsa onaylı plan/proje ve kamulaştırmaya başlama kararı; kamulaştırma planı ve kroki; tapu veya zilyetlik araştırması; adres tespit belgeleri; kıymet takdir komisyonu raporu; m.8 uzlaşma daveti ve tutanağı; m.10 dava dilekçesi, tebligat ve ilan belgeleri.
Taşınmazın köy sınırlarında olması tek başına köy tüzel kişiliği yararına kamulaştırma yapıldığı anlamına gelmez. Projenin hangi idareye ait olduğu ayrıca belirlenmelidir. Karayolu, enerji hattı, sulama veya başka merkezi/özel mevzuata tabi proje söz konusuysa kamu yararı kararını verecek organ farklı olabilir.
Dosyanın kronolojik kontrolü, sonradan tamamlanmış belgeleri ve sıra hatalarını görmeyi kolaylaştırır. Kamu yararı/onay, m.7 araştırmaları, satın alma usulü ve m.10 davası arasındaki tarih zinciri birlikte incelenmelidir.
Resmî Kaynak ve İç Bağlantılar
Güncel kanun metni için Mevzuat Bilgi Sistemi – 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu esas alınmalıdır. Kamulaştırma bedelinin hesaplanması için 2942 m.11 değerleme rehberi, tapudaki şerh ve altı aylık süre için kamulaştırma şerhi rehberi incelenebilir.
Somut Köy Kamulaştırmalarında Uygulama Örnekleri
Mezarlık alanı örneği: Köy tüzel kişiliğinin mevcut mezarlık alanı yetersiz kaldığı için komşu özel mülkiyetteki taşınmazın bir bölümüne ihtiyaç duyulması halinde kamu yararı kararını köy ihtiyar kurulu verir. Köy ilçeye bağlıysa karar kaymakam onayıyla tamamlanır. Kamulaştırılacak bölümün yalnız ihtiyaç kadar belirlenmesi, kalan kısmın kullanımını etkileyen değer kaybı varsa m.12’nin ayrıca uygulanması gerekir. Malik yönünden kararın hizmet amacı, kroki ve kısmi kamulaştırma sınırı birlikte kontrol edilmelidir.
İçme suyu deposu örneği: Köyün tek başına yararlanacağı bir su deposu için arazi kamulaştırılıyorsa m.5/a-2 uygulanabilir. Ancak aynı tesis komşu köy ve belediyeye de ortak hizmet verecek biçimde planlanmışsa, kamu yararı kararını verecek merci ortak yararın kapsamına göre m.5/a-8 veya m.5/a-9 çerçevesinde değişebilir. Bu nedenle proje sahibi ile yararlanıcıların aynı kavram olmadığı dosyada açıkça ayrılmalıdır.
Tapusuz arazi örneği: Köy yolu için ihtiyaç duyulan alan tapuda kayıtlı değilse kamu yararı kararından sonra hak sahipliği araştırması daha ayrıntılı yürütülür. Taşınmazın kamu malı niteliğinde olup olmadığı, zilyetlik iddiasının şartları ve m.19’daki ilan süreci değerlendirilir. Tapu kaydının bulunmaması, idarenin hak sahibi araştırmasını atlamasına izin vermez.
Köy Kamulaştırmasında Malik İçin Delil Listesi
Malik veya vekili; ihtiyar kurulu karar defteri örneğini, kaymakam/vali onayını, hizmetin köy tüzel kişiliğine ait olduğunu gösteren karar ve projeleri, kamulaştırma krokisini, tapu ve vergi kayıtlarını, m.7 adres araştırmasını, kıymet takdir raporunu ve m.8 pazarlık evrakını birlikte incelemelidir. Projenin başka köy veya belediyeleri de kapsadığı anlaşılırsa yetki mercii yeniden kontrol edilmelidir.
Dosyada yalnız “köy yararı” ibaresi bulunması yeterli değildir. Hizmetin gerçekten köy tüzel kişiliğinin görev alanıyla bağlantısı, taşınmazın neden seçildiği ve kamulaştırılan alanın ihtiyaçla ölçülü olup olmadığı somut belgelerle anlaşılmalıdır. Böylece idari yargıdaki yetki ve kamu yararı incelemesi ile adli yargıdaki bedel tartışması birbirinden ayrılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Köy kamulaştırmasında kamu yararı kararını muhtar mı verir?
Hayır. 2942 m.5/a-2 uyarınca karar mercii köy ihtiyar kuruludur.
Muhtarın talep yazısı kamu yararı kararı yerine geçer mi?
Hayır. Kamulaştırmaya özgü kamu yararı kararının kanunda gösterilen yetkili kurul tarafından alınması gerekir.
İlçeye bağlı köyde kararı kim onaylar?
2942 m.6/a uyarınca kaymakam onaylar.
Merkez köyde onay makamı kimdir?
İl merkezine bağlı köy bakımından vali onay makamıdır.
Onaylı plan varsa ayrı ihtiyar kurulu kamu yararı kararı gerekir mi?
2942 m.6 son fıkra şartları oluşmuşsa ayrıca kamu yararı kararı ve onayı aranmaz; yetkili icra organının kamulaştırmaya başlama kararı gerekir.
Köy tüzel kişiliği doğrudan tapuyu kendi adına geçirebilir mi?
Malikle anlaşma yoksa hayır. Kanuni satın alma süreci ve ardından m.10 bedel tespiti ve tescil davası işletilir.
Tapusuz köy arazisi kamulaştırılabilir mi?
2942 m.9 ve m.19 hükümlerindeki özel tespit ve hak sahipliği usulleri uygulanarak şartları varsa kamulaştırma yapılabilir.
Dava süresi kaç gündür?
2942 m.14 kapsamında kural olarak m.10 tebligatından veya kanundaki şartlarda ilan tarihinden itibaren 30 gündür.
Köy kamulaştırmasında tarla bedeli nasıl hesaplanır?
Arazi niteliğinde ise m.11’in net gelir esaslı değerleme hükümleri uygulanır.
Birden çok hissedar varsa tek hissedar dava açabilir mi?
Evet. 2942 m.14 paylı ve elbirliği mülkiyetinde paydaşlara tek başına dava hakkı tanır.
Köy sınırındaki her kamulaştırmayı köy ihtiyar kurulu mu kararlaştırır?
Hayır. Belirleyici olan taşınmazın bulunduğu yer değil, kamulaştırmanın hangi idare ve hangi kamu hizmeti yararına yapıldığıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
