Gemi Yolculukta Zayi Olursa Mesafe Navlunu Nasıl Hesaplanır? TTK m.1210 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1210’a göre gemi yolculuk başladıktan sonra umulmayan bir hâl sonucu zayi olursa, zıya anına kadar doğmuş alacaklara ek olarak kurtarılan ve emniyete alınan eşya için mesafe navlunu ödenir; eşyanın başka bir limana götürülmüş olması bu hakkı ortadan kaldırmaz. Mesafe navlunu hakkaniyete göre; kurtarılan eşya miktarı, geminin zıya kadar aldığı mesafe, yolculuk giderleri, geçen süre, katlanılan riskler ve güçlükler dikkate alınarak hesaplanır. Ancak tutar, eşyanın emniyete alındığı yer ve tarihteki değerini aşamaz.
M.1210, yolculuk başladıktan sonra geminin zıyaı hâlinde taşıyanın tamamen navlunsuz kalmasını önleyen fakat tam navlun da vermeyen özel bir mesafe navlunu sistemi kurar. Hesap yalnız deniz mili oranı değildir; kanun çok unsurlu hakkaniyet değerlendirmesi ve açık bir değer tavanı getirir.
Bu sayfa genel navlun sözleşmesi rehberini tekrar etmez; yalnız TTK m.1210 kapsamındaki yolculuk sonrası gemi zıyaı ve mesafe navlunu hesabına odaklanır.
M.1210 ne zaman uygulanır?
M.1210 yolculuk başladıktan sonra geminin umulmayan şekilde zayi olması hâlinde uygulanır. Yolculuk başlamadan önceki zıya m.1209’a tabidir. Sefer başlangıcı, geminin hareket ve voyage kayıtlarıyla kesinleştirilmelidir.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından navlun sözleşmesi, fixture recap ve voyage order birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Talep yönünden: “M.1210 ne zaman uygulanır?” için taşıyanın istediği tutar yalnız somutlaştırılmış hesap unsurlarına dayanmalıdır. Hakkaniyet ifadesi sınırsız takdir anlamına gelmez; hesap gerekçesi ve m.1210’daki değer tavanı gösterilmelidir.
Hangi eşya için mesafe navlunu doğar?
Mesafe navlunu yalnız kurtarılan ve emniyete alınan eşya bakımından doğar. Tamamen kaybolan yük aynı hesapta kurtarılmış gibi değerlendirilemez. Kurtarılan miktar, survey ve teslim veya kurtarma kayıtlarıyla belirlenmelidir.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından gemi kayıtları, klas ve zıya belgeleri birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Savunma yönünden: “Hangi eşya için mesafe navlunu doğar?” bakımından itiraz eden taraf kurtarılan miktar, mesafe, gider, süre, risk veya eşya değeri verilerinden hangisinin hatalı olduğunu belgeyle göstermelidir. Tam navlun ile mesafe navlunu birbirine karıştırılmamalıdır.
Eşyanın başka limana götürülmesi sonucu değiştirir mi?
Kanun, eşyanın başka bir limana götürülmüş olmasının mesafe navlununa engel olmadığını açıkça kabul eder. Önemli olan eşyanın kurtarılıp emniyete alınmasıdır; başlangıçta kararlaştırılan boşaltma limanına ulaşmaması tek başına hakkı düşürmez.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından kurtarma, teslim ve emniyete alma kayıtları birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Talep yönünden: “Eşyanın başka limana götürülmesi sonucu değiştirir mi?” için taşıyanın istediği tutar yalnız somutlaştırılmış hesap unsurlarına dayanmalıdır. Hakkaniyet ifadesi sınırsız takdir anlamına gelmez; hesap gerekçesi ve m.1210’daki değer tavanı gösterilmelidir.
Kurtarılan eşya miktarı hesaba nasıl girer?
Kurtarılan eşya miktarı mesafe navlununun hakkaniyet hesabında temel unsurlardan biridir. Parsiyel kurtarma varsa sadece kurtarılan miktar üzerinden değerlendirme yapılır. Ölçü, tartı veya sayı kayıtları tutarlı ve belgelendirilebilir olmalıdır.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından konişmento, manifest ve yük miktarı kayıtları birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Savunma yönünden: “Kurtarılan eşya miktarı hesaba nasıl girer?” bakımından itiraz eden taraf kurtarılan miktar, mesafe, gider, süre, risk veya eşya değeri verilerinden hangisinin hatalı olduğunu belgeyle göstermelidir. Tam navlun ile mesafe navlunu birbirine karıştırılmamalıdır.
Gidilen mesafe tek başına yeterli midir?
Gemi zıya anına kadar aldığı mesafe önemli olsa da mesafe navlunu basit gidilen mesafe/toplam mesafe çarpımı değildir. Kanun ayrıca gider, süre, risk ve güçlükleri sayar. Matematik oran ancak çok unsurlu hakkaniyet hesabının bir parçası olabilir.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından rota, mesafe ve sefer planı birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Talep yönünden: “Gidilen mesafe tek başına yeterli midir?” için taşıyanın istediği tutar yalnız somutlaştırılmış hesap unsurlarına dayanmalıdır. Hakkaniyet ifadesi sınırsız takdir anlamına gelmez; hesap gerekçesi ve m.1210’daki değer tavanı gösterilmelidir.
Yolculuk giderleri ve süre nasıl dikkate alınır?
Yolculuk için yapılan giderler ve zıya anına kadar geçen süre, taşıyanın ifa ettiği kısmın ekonomik ağırlığını gösterir. Yakıt, liman ve diğer sefer giderleri belgelendirilmeli; m.1196’daki normal gider dağılımıyla mesafe navlunu hesabı birbirine karıştırılmamalıdır.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından masraf, yakıt ve liman giderleri birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Savunma yönünden: “Yolculuk giderleri ve süre nasıl dikkate alınır?” bakımından itiraz eden taraf kurtarılan miktar, mesafe, gider, süre, risk veya eşya değeri verilerinden hangisinin hatalı olduğunu belgeyle göstermelidir. Tam navlun ile mesafe navlunu birbirine karıştırılmamalıdır.
Risk ve güçlük unsurları ne işe yarar?
Katlanılan risk ve güçlükler de kanunda açık hesap unsurlarıdır. Zor hava, rota, kurtarma süreci veya operasyonel güçlükler somut kayıtlarla desteklenmelidir. Soyut ‘sefer zordu’ ifadesi hakkaniyet hesabı için yeterli değildir.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından kaptan/acente olay bildirimleri birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Talep yönünden: “Risk ve güçlük unsurları ne işe yarar?” için taşıyanın istediği tutar yalnız somutlaştırılmış hesap unsurlarına dayanmalıdır. Hakkaniyet ifadesi sınırsız takdir anlamına gelmez; hesap gerekçesi ve m.1210’daki değer tavanı gösterilmelidir.
Mesafe navlununun üst sınırı nedir?
Mesafe navlunu sınırsız değildir. Kanun tutarın, eşyanın emniyete alındığı yer ve tarihteki değerini aşamayacağını düzenler. Bu tavan için eşyanın piyasa değeri, hasar durumu ve değerleme belgeleri aynı yer ve tarih esas alınarak hazırlanmalıdır.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından değerleme, survey ve piyasa kayıtları birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Savunma yönünden: “Mesafe navlununun üst sınırı nedir?” bakımından itiraz eden taraf kurtarılan miktar, mesafe, gider, süre, risk veya eşya değeri verilerinden hangisinin hatalı olduğunu belgeyle göstermelidir. Tam navlun ile mesafe navlunu birbirine karıştırılmamalıdır.
Zıya anına kadar doğmuş diğer alacaklar ne olur?
Taşıyan, mesafe navlununa ek olarak geminin zayi olduğu ana kadar doğmuş diğer alacaklarını da korur. Hangi alacağın zaten doğduğu, hangisinin yalnız tamamlanmış taşıma hâlinde doğacağı ayrı değerlendirilmelidir. Aynı kalem mesafe navlunu içine ikinci kez yazılmamalıdır.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından navlun, ödeme ve tahsil belgeleri birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Talep yönünden: “Zıya anına kadar doğmuş diğer alacaklar ne olur?” için taşıyanın istediği tutar yalnız somutlaştırılmış hesap unsurlarına dayanmalıdır. Hakkaniyet ifadesi sınırsız takdir anlamına gelmez; hesap gerekçesi ve m.1210’daki değer tavanı gösterilmelidir.
Mesafe navlunu hesabı nasıl belgelendirilir?
Hesap cetvelinde kurtarılan miktar, gidilen mesafe, toplam planlanan rota, giderler, süre, risk ve güçlük notları ile eşyanın emniyete alındığı yerdeki değer tek tabloda gösterilmelidir. Hakkaniyet sonucu gerekçeli olmalı ve değer tavanı ayrıca kontrol edilmelidir.
TTK m.1210 uygulanırken yolculuğun başlamış olduğu, zıyanın umulmayan niteliği, kurtarılan eşyanın miktarı ve emniyete alındığı yer ile tarih ayrı ayrı tespit edilmelidir. Mesafe navlunu tam navlunun otomatik bir yüzdesi değildir; kanunun saydığı unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
İspat bakımından ihtar, dava ve hesap yazışmaları birlikte incelenmelidir. Her hesap girdisi belgeye bağlanmalı; kurtarılan yük, seferde kat edilen kısım ve değer tavanı aynı cetvelde fakat ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Savunma yönünden: “Mesafe navlunu hesabı nasıl belgelendirilir?” bakımından itiraz eden taraf kurtarılan miktar, mesafe, gider, süre, risk veya eşya değeri verilerinden hangisinin hatalı olduğunu belgeyle göstermelidir. Tam navlun ile mesafe navlunu birbirine karıştırılmamalıdır.
Hakkaniyet hesabı ile eşya değeri üst sınırı birlikte nasıl uygulanır?
Uygulamada önce m.1210/2’de sayılan unsurların tamamı kullanılarak hakkaniyete uygun mesafe navlunu bulunur; ardından bu tutar, eşyanın emniyete alındığı yer ve tarihteki gerçek değeriyle karşılaştırılır. Hakkaniyet hesabı eşya değerinden yüksek çıkarsa talep değer tavanına indirilir. Eşyanın değeri hakkaniyet hesabından yüksekse ise değer rakamı navlunu otomatik olarak artırmaz; taşıyan yalnız hakkaniyet hesabıyla bulunan tutarı isteyebilir.
Değer tespitinde varış limanındaki varsayımsal satış değeri değil, kanunun açıkça işaret ettiği emniyete alma yeri ve tarihi esas alınmalıdır. Yük hasarlı olarak kurtarılmışsa değerleme bu fiilî durumu yansıtmalıdır. Dövizli emtia için para birimi ve değerleme tarihi açıkça yazılmalı; navlun hesabındaki kur dönüştürmesi ayrı gösterilmelidir. Böylece m.1210’daki üst sınır denetlenebilir hâle gelir.
Yanlış yorumlardan kaçınma
En sık hata, mesafe navlununu yalnız gidilen mesafenin toplam mesafeye oranı olarak hesaplamaktır. M.1210 kurtarılan miktar, gider, süre, risk ve güçlükleri de zorunlu değerlendirme unsurları yapar. İkinci hata eşyanın değer tavanını kontrol etmemektir; mesafe navlunu emniyete alınan yerde ve tarihteki değeri aşamaz.
Olay sonrası hızlıca kurtarılan yük miktarı ve değeri tespit edilmeli, geminin zıya noktasına kadarki rota ve sefer giderleri dondurulmalıdır. Mesafe navlunu hesabında hangi unsura hangi ağırlığın verildiği gerekçelendirilmelidir. Değer tavanı için bağımsız piyasa veya survey verisi kullanılması hesap uyuşmazlığını azaltır.
Mersin Limanı ve uluslararası seferlerde uygulama
Mersin’e gelmekte olan veya Mersin’den çıkan bir geminin sefer sırasında zıyaı hâlinde yük başka Akdeniz limanına alınmış olabilir. M.1210 başka limanda emniyete alınmayı mesafe navlununa engel saymaz; ancak yükün o limandaki ve o tarihteki değeri üst sınır hesabında kritik hâle gelir.
Mersin çıkışlı veya Mersin varışlı seferlerde yükün başka bir Akdeniz limanında emniyete alınması, değerleme ve rota verilerinin farklı ülkelerde düzenlenmesine yol açabilir. Belgelerin tarih ve para birimleri tutarlı hâle getirilerek hesap yapılmalıdır.
Kontrol listesi
- Yolculuğun başladığını belgeleyin.
- Gemi zıya tarih ve yerini belirleyin.
- Kurtarılan eşya miktarını tespit edin.
- Eşyanın emniyete alındığı yer ve tarihi kaydedin.
- Gidilen mesafeyi hesaplayın.
- Sefer giderlerini belgeleyin.
- Geçen süreyi belirleyin.
- Risk ve güçlükleri somutlaştırın.
- Eşya değer tavanını hesaplayın.
- Doğmuş diğer alacaklarla mükerrerliği önleyin.
Sık Sorulan Sorular
Mesafe navlunu ne zaman doğar?
Yolculuk başladıktan sonra gemi umulmayan şekilde zayi olur ve eşya kurtarılıp emniyete alınırsa.
Başka limana götürülen yük için de mi?
Evet.
Sadece mesafe oranı mı kullanılır?
Hayır.
Hangi unsurlar dikkate alınır?
Kurtarılan miktar, mesafe, gider, süre, risk ve güçlükler.
Üst sınır var mı?
Evet; eşyanın emniyete alındığı yer ve tarihteki değeri aşamaz.
Tam kayıp yük için?
Mesafe navlunu kurtarılan ve emniyete alınan eşya bakımından düzenlenmiştir.
Önce doğan alacaklar silinir mi?
Hayır; m.1210 bunları ayrıca korur.
Kusur varsa?
Sorumluluk ayrı değerlendirilir.
M.1209 ile farkı?
M.1209 yolculuk öncesi, m.1210 yolculuk sonrası gemi zıyaıdır.
Resmî metin nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi’nde.
Resmî kaynak
Mevzuat Bilgi Sistemi – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu üzerinden TTK m.1210 kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
