Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1247’ye göre deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesi; yolcunun veya yolcu ile bagajının deniz yoluyla taşınması için taşıyan tarafından ya da taşıyan adına ve hesabına yapılan sözleşmedir. Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin ticari nitelikteki yolcu taşıma sözleşmelerine de bu bölüm uygulanır. Buna karşılık hava yastıklı araçlarla yapılan yolcu taşıması TTK’nın bu bölümüne tabi değildir. Sözleşmenin adı “bilet”, “rezervasyon”, “tur”, “feribot geçişi” veya başka bir ifade olsa da hukuki nitelendirme, taşımanın deniz yoluyla yolcu veya yolcu+bagaj taşımaya ilişkin olup olmadığına göre yapılır.
TTK m.1247, deniz yoluyla yolcu taşımasının hukuki başlangıç noktasını belirler. Yolcunun ölümü veya yaralanması, bagajın kaybı, zorunlu sigorta, sorumluluk sınırları, zamanaşımı ve emredici hükümler gibi sonraki maddelerin uygulanabilmesi için öncelikle m.1247 anlamında bir deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesi bulunmalıdır.
Bu nedenle uyuşmazlıkta ilk soru “zarar ne kadar?” değil, “taraflar arasındaki hukuki ilişki TTK’nın Deniz Yoluyla Yolcu Taşıma Sözleşmesi bölümüne giriyor mu?” sorusudur. Nitelendirme doğru yapılmadan TTK m.1256 ve devamındaki özel sorumluluk hükümlerine geçilmemelidir.
Deniz Yoluyla Yolcu Taşıma Sözleşmesi Nedir? TTK m.1247 | 2026
Kanuni tanım üç temel unsur içerir: bir yolcunun bulunması, taşımanın deniz yoluyla yapılması ve taşımanın taşıyan tarafından ya da onun adına ve hesabına üstlenilmiş olması. Sözleşme yalnız yolcunun taşınmasını kapsayabilir; yolcunun bagajı da aynı sözleşmenin kapsamına girebilir.
Sözleşmenin ücretli olması ticari yolcu taşımalarında tipik olmakla birlikte m.1247’nin uygulanması bakımından somut ilişkinin bütün şartları incelenir. Bilet bedeli, kabin ücreti, araç geçiş bedeli veya paket tur toplam bedeli içinde deniz taşıma hizmetinin nasıl konumlandığı sözleşme ve ödeme kayıtlarından belirlenir.
Taşıma bir deniz gemisiyle ve deniz yolculuğu amacıyla yapılmalıdır. Liman içindeki her türlü su üstü hizmeti veya farklı nitelikteki araç kullanımı otomatik olarak bu bölüm kapsamına sokulmamalıdır. Kanunun hava yastıklı araçları açıkça hariç tutması, araç ve taşıma türünün önemini gösterir.
Sözleşmenin zorunlu unsurları nelerdir?
Taraflar bakımından taşıyan ile yolcu ilişkisi bulunmalıdır. Taşıyan kavramı m.1248’de ayrıca tanımlanır; taşımanın fiilen başka bir işletmeci tarafından yapılması sözleşmeyi yapan taşıyan sıfatını ortadan kaldırmaz. Yolcu kavramı ise m.1249’da düzenlenir. Bu nedenle m.1247 tek başına değil, m.1248–1250 ile birlikte okunmalıdır.
Taşımanın konusu yolcunun kendisi veya yolcu ile bagajıdır. Yalnız eşya taşınması, navlun sözleşmesi rejimine tabidir. Bir ticari araç veya canlı hayvana nezaret etmek üzere taşıyanın onayıyla gemide bulunan kişiler ise m.1249 uyarınca yolcu sayılabilir; bu özel durum yolcu ve yük taşıma rejimlerinin kesiştiği alandır.
Sözleşmenin kurulması için her durumda klasik imzalı bir metin bulunması şart değildir. Elektronik rezervasyon, bilet satın alma ve taşıyanın onayıyla oluşan ticari ilişki sözleşmenin varlığını ispatlayabilir. Ancak somut olayda hangi hükümlerin kabul edildiği, yolcu bilgileri, sefer ve ücret kayıtları belgelenmelidir.
Bagaj taşıması sözleşmeye nasıl dahil olur?
TTK m.1247 yolcu ile bagajın birlikte taşınmasını tanımın içine alır. Bagajın hangi eşya ve araçları kapsadığı m.1250’de ayrıntılı olarak düzenlenir. Yolcunun kamarasında veya kendi zilyetliğinde tuttuğu kabin bagajı ile taşıyana teslim edilen diğer bagaj arasında sorumluluk ve taşıma süresi bakımından önemli farklar vardır.
Yolcunun aracının gemiyle birlikte taşınması da belirli koşullarda bagaj rejiminin parçasıdır. Bu durum özellikle feribot taşımalarında önemlidir. Araç içindeki bagajın hangi kategoriye girdiği, m.1250 ve m.1263’teki sorumluluk limitleri bakımından doğru sınıflandırılmalıdır.
Aksi kararlaştırılmadıkça yolcunun sözleşme gereği gemiye getirdiği bagaj için taşıma ücretinden başka bir ücret talep edilemeyeceğine ilişkin m.1250/3 kuralı da sözleşme kapsamının ekonomik sonucudur.
Taşıyan ile fiilî taşıyan ayrımı neden önemlidir?
TTK m.1248’e göre taşıyan, sözleşmeyi yapan veya sözleşmenin adına ve hesabına yapıldığı kişidir. Fiilî taşıyan ise taşıyandan farklı olup geminin maliki, kiracısı veya işleteni sıfatıyla taşımanın tamamını veya bir kısmını fiilen gerçekleştirir. Yolcu bileti bir şirketten alınırken gemi başka bir işletmeci tarafından işletilebilir.
Bu ayrım, zarar halinde kime başvurulacağı ve hangi taşıma kısmından kimin sorumlu olacağı bakımından önem taşır. M.1257, taşımanın fiilî taşıyana bırakılmasının sözleşmesel taşıyanın sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını açıkça düzenler.
Sözleşme kurulurken yolcuya taşıyanın kimliği, fiilî işletmeci ve sefer bilgileri açık verilmelidir. Marka adı ile tüzel kişi unvanı farklıysa fatura, bilet ve ticaret sicili kayıtları uyuşmazlıkta gerçek sözleşme tarafını belirlemek için kullanılır.
Devlet veya kamu tüzel kişisinin yaptığı ticari yolcu taşıması
TTK m.1247/2, devlet ve diğer kamu tüzel kişileri tarafından yapılan ticari yolcu taşıma sözleşmelerine de bu bölüm hükümlerinin uygulanacağını açıkça düzenler. Dolayısıyla taşımanın kamu kuruluşu eliyle yapılması, ticari nitelikteki deniz yolcu taşımasını özel hukuk sorumluluk rejiminin dışına çıkarmaz.
Burada taşımanın ticari nitelikte olup olmadığı somut hizmetin yapısına göre belirlenmelidir. Kamu gücünün kullanıldığı idari bir faaliyet ile bilet karşılığı yürütülen ticari deniz taşımacılığı aynı şey değildir. Sözleşmenin tarafı, ücret düzeni ve hizmetin amacı bu nitelendirmede önemlidir.
Kamu işletmesinin özel hukuk şirketi kurarak taşıma yapması hâlinde de sözleşme tarafının tüzel kişiliği ayrıca belirlenir. Yolcu, talebini doğru tüzel kişiye yöneltmelidir.
Hava yastıklı araçlarla yapılan taşıma neden istisnadır?
TTK m.1247/3 açık ve kesindir: hava yastıklı araçlar ile yapılan yolcu taşıması bu bölüm hükümlerine tabi değildir. Bu araçlarla yapılan taşımanın hukuki rejimi başka genel veya özel düzenlemeler üzerinden belirlenir.
Dolayısıyla yalnız su üzerinde hareket edilmesi, TTK’nın deniz yoluyla yolcu taşıma bölümünü otomatik olarak uygulanır hâle getirmez. Kullanılan aracın teknik niteliği doğrulanmalıdır. Ruhsat, sicil ve teknik belgeler aracın hukuki sınıfını göstermede kullanılabilir.
Bu istisna, gemiyle yapılan normal yolcu, feribot veya kruvaziyer taşımalarına genişletilemez. Kanun istisnayı belirli araç türüne bağlamıştır.
Bilet ve rezervasyonun hukuki rolü
Bilet, elektronik rezervasyon kaydı, boarding pass, fatura ve ödeme belgesi sözleşmenin kurulmasını ve içeriğini ispatlayan temel belgelerdir. Yolcunun adı yazılıysa m.1249/2 uyarınca taşınma hakkının başkasına devredilememesi ayrıca gündeme gelir.
Bilet üzerindeki genel işlem koşulları sorumluluk bakımından sınırsız şekilde geçerli değildir. TTK m.1271, olaydan önce sorumluluğu kaldıran veya kanuni sınırları düşüren belirli sözleşme şartlarını hükümsüz sayar. Bu nedenle “bilette yazıyordu” ifadesi tek başına taşıyanın kanuni sorumluluktan kurtulmasını sağlamaz.
Elektronik biletin yolcu tarafından silinmiş olması sözleşmenin yokluğu anlamına gelmez. Taşıyanın rezervasyon sistemi, banka ödeme kaydı ve kimlik/pasaport listeleri delil olarak kullanılabilir.
Paket tur ve kruvaziyer ilişkisinde hangi sözleşmeler birlikte incelenir?
Kruvaziyer seyahatlerinde yolcu yalnız bir deniz taşıma bileti değil, konaklama, gezi, transfer veya paket tur hizmeti de satın almış olabilir. Deniz taşıma kısmından doğan bedensel zarar ve bagaj sorumluluğu bakımından TTK’nın özel hükümleri uygulanırken paket tur veya tüketici sözleşmesine ilişkin diğer haklar kendi hukuki dayanakları üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Aynı olayda birden fazla sözleşme bulunması, zarar kalemlerinin ve sorumluların ayrılmasını gerektirir. Gemide meydana gelen bedensel zarar ile karadaki tur hizmetinin ayıbı aynı hükümlere tabi değildir. Talep dilekçesinde her zarar hangi hizmet ve hangi sözleşme bölümünden doğuyorsa açıkça gösterilmelidir.
Aracı seyahat acentesinin bileti satmış olması, gemi taşıyanı sıfatını otomatik olarak ona vermez. Kimin adına ve hesabına taşıma sözleşmesi yaptığı, acentelik ve paket tur belgelerinden belirlenir.
Uyuşmazlıkta hangi belgeler gerekir?
Bilet/rezervasyon, ödeme belgesi, yolcu listesi, sefer bilgisi, gemi adı, taşıyan ve fiilî taşıyan unvanları, bagaj etiketi, araç kayıtları ve genel işlem koşulları temel sözleşme belgeleridir. Zarar varsa ayrıca gemi olay raporu, sağlık kayıtları, tanık bilgileri, bagaj tutanağı, fotoğraf ve taşıyana yapılan yazılı bildirim dosyalanmalıdır.
Bagaj hasarında TTK m.1269’daki ihbar süreleri, tazminat isteminde m.1270 zamanaşımı süreleri ayrıca kontrol edilir. Sözleşmenin varlığını ispatlamakla yetinmek, sürelerin kaçırılmasını telafi etmez.
Yolcu, taşıyan veya fiilî taşıyanın ticari unvanını yanlış belirlememelidir. Fatura, bilet üzerindeki vergi bilgisi, gemi işletme belgesi ve ticaret sicili kayıtları birlikte kontrol edilmelidir.
Dava açmadan önce hukuki nitelendirme nasıl yapılmalıdır?
Birinci adım taşıma ilişkisinin m.1247 kapsamında olup olmadığını belirlemektir. İkinci adım yolcu sıfatını m.1249’a, bagaj türünü m.1250’ye göre sınıflandırmaktır. Üçüncü adım olayın taşıma süresi içinde gerçekleşip gerçekleşmediğini m.1258’e göre kontrol etmektir. Dördüncü adım zarar türüne göre m.1256–1267 arasındaki sorumluluk ve limit hükümlerini uygulamaktır.
Son adım ihbar ve zamanaşımıdır. Bagaj zararında m.1269’daki bildirim düzeni, bütün yolcu taşıma taleplerinde m.1270’daki on ve iki yıllık farklı süreler doğru talep türüne göre uygulanır. Bu sıra, yanlış maddeye dayanma ve yanlış süre hesabı riskini azaltır.
Taşıyanın zorunlu sigorta yükümlülüğü varsa m.1259’daki sigorta şartları ve poliçe bilgileri de dosyaya alınmalıdır. Özellikle on ikiden fazla yolcu taşıma ruhsatı olan gemilerde bu kontrol önemlidir.
Mersin bağlantılı deniz yolcu taşımalarında uygulama
Mersin Limanı ve çevresinde kruvaziyer, feribot, yat/tekne organizasyonu veya uluslararası deniz yolculuğu bağlantılı bir uyuşmazlıkta önce hizmetin gerçekten TTK m.1247 kapsamındaki deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesi olup olmadığı belirlenmelidir. Özel gezi teknesi kiralaması ile yolcu taşıma sözleşmesi aynı hukuki ilişki değildir.
Mersin çıkışlı veya Mersin varışlı uluslararası taşımalarda yabancılık unsuru, yetkili hukuk ve uluslararası sözleşmeler ayrıca incelenebilir; ancak Türk hukuku uygulanıyorsa TTK m.1247 ve devamı temel özel hükümleri oluşturur. Türkiye geneli deniz ticareti ve yolcu taşıma dosyaları Mersin’den yönetilebilir.
Yerel ispat bakımından liman başkanlığı, acente, terminal ve gemi işletme kayıtları önem taşır. Yolcu listesi ve geminin ruhsat bilgisi, hem yolcu taşıma sözleşmesinin hem de zorunlu sigorta yükümlülüğünün belirlenmesine yardımcı olur.
Kontrol listesi
- Taşımanın deniz yoluyla yapıldığını doğrulayın.
- Sözleşmesel taşıyanın ticari unvanını belirleyin.
- Fiilî taşıyan varsa ayrıca tespit edin.
- Yolcu sıfatını TTK m.1249’a göre kontrol edin.
- Bagaj türünü m.1250’ye göre sınıflandırın.
- Bilet ve rezervasyon kayıtlarını saklayın.
- Taşıma süresini m.1258’e göre belirleyin.
- Zarar türüne göre m.1256 ve devamını uygulayın.
- Zorunlu sigorta kapsamını m.1259’a göre kontrol edin.
- Bagaj ihbarını m.1269’a göre zamanında yapın.
- Zamanaşımını m.1270’e göre hesaplayın.
- Sorumluluğu kaldıran sözleşme şartlarını m.1271’e göre denetleyin.
Sık Sorulan Sorular
Deniz yoluyla yolcu taşıma sözleşmesi nedir?
Yolcunun veya yolcu ve bagajının deniz yoluyla taşınması için taşıyan tarafından ya da onun adına ve hesabına yapılan sözleşmedir.
Bagaj taşınmıyorsa yine yolcu taşıma sözleşmesi olur mu?
Evet. Kanun yalnız yolcunun taşınmasını da tanım kapsamına alır.
Kamu kurumu feribot işletirse TTK uygulanır mı?
Ticari yolcu taşıma sözleşmesiyse m.1247/2 gereği bu bölüm uygulanır.
Hava yastıklı araçla yolculukta bu bölüm uygulanır mı?
Hayır. M.1247/3 açıkça istisna getirir.
Taşıma sözleşmesi mutlaka kâğıt biletle mi kurulur?
Hayır. Elektronik rezervasyon ve diğer kayıtlar sözleşmenin kurulmasını ve içeriğini ispatlayabilir.
Taşıyan ile gemiyi işleten farklı olabilir mi?
Evet. TTK m.1248 taşıyan ve fiilî taşıyanı ayrı tanımlar.
Feribotta araç bagaj sayılır mı?
TTK m.1250’nin kapsamına göre araçlar yolcu taşıma sözleşmesinde bagaj rejimine girebilir.
Paket tur içindeki kruvaziyer kısmına TTK uygulanır mı?
Deniz taşıma kısmı m.1247 kapsamındaysa TTK’nın özel hükümleri ayrıca uygulanır.
Bilette sorumluluk yoktur yazması taşıyanı kurtarır mı?
Hayır. TTK m.1271 belirli sorumsuzluk ve limit düşürme şartlarını hükümsüz sayar.
Yolcu taşıma davasında ilk hangi maddeye bakılır?
Önce m.1247 ile ilişkinin kapsamı, sonra yolcu/bagaj/taşıma süresi ve zarar türüne göre devam maddeleri incelenir.
Deniz yolcu taşıma sözleşmesi ile gemi kira veya gezi hizmeti nasıl ayrılır?
Bir teknenin veya yatın tamamının belirli süre için kullanıma bırakıldığı kira ilişkisi ile belirli noktalar arasında yolcu taşıma taahhüdü aynı değildir. Tarafların sözleşmeye “charter”, “yat turu” veya “özel tekne” adını vermesi tek başına belirleyici olmaz. Geminin sevk ve idaresinin kimde olduğu, hizmetin esas amacının taşıma mı yoksa geminin kullanımının tahsisi mi olduğu, mürettebat ve rota kararlarının kim tarafından verildiği incelenmelidir.
Hizmetin özü yolcunun deniz yoluyla belirli sefer kapsamında taşınmasıysa m.1247 ve devamı gündeme gelir. Buna karşılık geminin kullanımının kiracıya bırakıldığı farklı sözleşme tiplerinde deniz ticaretinin başka hükümleri uygulanır. Yanlış nitelendirme, sorumluluk limitlerinin, zamanaşımının ve zorunlu sigorta hükümlerinin yanlış uygulanmasına yol açar.
Yolcu taşıma sözleşmesinin tüketici hukuku ile ilişkisi
Yolcu ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket ediyorsa somut ilişki tüketici işlemi niteliği de taşıyabilir. Bu durumda TTK’nın deniz yolcu taşımasına ilişkin özel sorumluluk hükümleri ile tüketici hukukundan doğan bilgilendirme, haksız şart veya ayıplı hizmet iddiaları aynı dosyada farklı hukuki sebepler olarak gündeme gelebilir. Özel deniz taşıma hükümleri görmezden gelinerek yalnız genel tüketici kurallarıyla sorumluluk limiti ve taşıma süresi belirlenmemelidir.
Talep hazırlanırken bedensel zarar, bagaj zararı, bilet/ücret uyuşmazlığı ve paket hizmet ayıbı ayrı kalemlere ayrılmalıdır. Her kalem için uygulanacak kanun hükmü ve ispat koşulu belirtilirse hem görev/yetki hem zamanaşımı tartışması daha sağlıklı yürütülür.
Taşıma sözleşmesinin kurulma anı neden önemlidir?
Sözleşmenin kurulma anı, uygulanacak genel işlem koşullarının hangi sürüm olduğunun, yolcuya hangi bilgilendirmelerin yapıldığının ve bilette sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitinde önemlidir. Elektronik rezervasyonda ödeme onayı, rezervasyon numarası ve taşıyanın kabul mesajı birlikte incelenmelidir. Sonradan internet sitesinde güncellenen şartlar geçmişte kurulmuş sözleşmeye otomatik olarak uygulanmaz.
Taşıyan, uyuşmazlık çıkabilecek seferlerde rezervasyon kaydını ve o tarihte geçerli taşıma şartlarını saklamalıdır. Yolcu da e-bilet, ödeme dekontu ve gönderilen bilgilendirme e-postalarını korumalıdır.
Resmî kaynak
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Bu konu bakımından özellikle TTK m.1247–1250 ve m.1256–1271 hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
