Sağır veya Dilsiz Kişi Mahkemede Nasıl Yemin Eder? HMK 234 | 2026
Kısa ve net cevap: HMK m.234’e göre okuma ve yazma bilen sağır veya dilsiz kişi, yemin hakkındaki beyanlarını yazıp imzalayarak yemin eder. Okuma ve yazma bilmeyen kişi ise işaretlerini anlayan bilirkişi aracılığıyla yemin eder.
Madde, yeminin konusunu veya ispat sonucunu değiştirmez; iletişim biçimini kişinin durumuna uygun hale getirir. Yemin iradesi her durumda bizzat yemin edecek kişiye aittir.
HMK m.234 ne düzenler?
HMK m.234, sağır veya dilsiz kişinin yemin icrasında kullanılacak yöntemi okuryazarlık durumuna göre ikiye ayırır. Düzenlemenin amacı beyanın anlaşılır, güvenilir ve mahkemece denetlenebilir biçimde alınmasıdır.
Yeminin teklif edilip edilemeyeceği, hangi vakıaya ilişkin olacağı ve yemin sonucunun ne olacağı genel yemin hükümlerine tabidir. m.234 yalnız icra yöntemini özelleştirir.
Bu maddede belirleyici şart şudur: Okuma ve yazma bilen kişi, yemin hakkındaki beyanını kendi eliyle yazar ve imzalar. Yemin delilinin sonucu değişmez; yalnız kanunun belirlediği icra yöntemi uygulanır.
Yemin usulünde şu ayrım korunmalıdır: Okuma ve yazma bilmeyen kişinin işaretlerini anlayan bilirkişi aracılığıyla yemin işlemi gerçekleştirilir. Taraf veya vekilin kolaylık tercihi, maddede açıkça yazılan koşulların yerine geçmez.
Dosyada bu nokta ayrıca tutanağa geçirilmelidir: Bilirkişi yemin eden kişinin yerine irade açıklamaz; yalnız iletişim ve aktarım görevini yerine getirir. Bu nedenle işlem, kişinin gerçek iradesini mahkemeye eksiksiz aktaracak biçimde yürütülmelidir.
Hukuki dinlenilme hakkı bakımından şu sonuç çıkar: Yemin konusu kişiye anlayabileceği biçimde açıklanmalı ve verdiği cevap tereddütsüz biçimde saptanmalıdır. Kanunun özel usulü, genel yemin hükümlerini ortadan kaldırmaz; onları tamamlar.
İşlemin geçerliliği için şu unsur atlanamaz: Kullanılan yöntem ve yemin beyanı duruşma tutanağına geçirilmelidir. Bu ayrım yapılmazsa yemin konusu, yemin yeri ve iletişim yöntemi birbirine karışır.
Maddenin amacı bu noktada açıktır: m.234 kapsamında kullanılan erişilebilir yöntem, yemin delilinin hukuki değerini azaltmaz. Tutanaktaki açıklık hem tarafların denetimini hem de üst derece incelemesini mümkün kılar.
Kanunun doğrudan sonucu şudur: Kişinin okuryazarlık durumu, hangi usulün uygulanacağını doğrudan belirleyen kanuni ölçüttür. Mahkeme, neden bu özel yönteme başvurduğunu dosya üzerinden gösterebilmelidir.
Kanuni şartlar
Mahkeme öncelikle kişinin hangi iletişim yöntemini kullanabildiğini ve okuma-yazma durumunu tespit eder.
Yemin usulünde şu ayrım korunmalıdır: Yemin teklifinin genel HMK hükümlerine göre geçerli olması gerekir. Tutanaktaki açıklık hem tarafların denetimini hem de üst derece incelemesini mümkün kılar.
Dosyada bu nokta ayrıca tutanağa geçirilmelidir: Kişinin okuma ve yazma bilip bilmediği belirlenmelidir. Mahkeme, neden bu özel yönteme başvurduğunu dosya üzerinden gösterebilmelidir.
Hukuki dinlenilme hakkı bakımından şu sonuç çıkar: Yazılı yöntem uygulanıyorsa metin kişi tarafından yazılmalı ve imzalanmalıdır. Yemin delilinin sonucu değişmez; yalnız kanunun belirlediği icra yöntemi uygulanır.
İşlemin geçerliliği için şu unsur atlanamaz: İşaretle iletişim gerekiyorsa kişinin işaretlerini anlayan uygun bilirkişi görevlendirilmelidir. Taraf veya vekilin kolaylık tercihi, maddede açıkça yazılan koşulların yerine geçmez.
Maddenin amacı bu noktada açıktır: Yemin konusu kişiye erişilebilir ve açık biçimde aktarılmalıdır. Bu nedenle işlem, kişinin gerçek iradesini mahkemeye eksiksiz aktaracak biçimde yürütülmelidir.
Kanunun doğrudan sonucu şudur: İşlemin tamamı mahkeme tutanağında gösterilmelidir. Kanunun özel usulü, genel yemin hükümlerini ortadan kaldırmaz; onları tamamlar.
Mahkemede uygulama sırası
Yemin aşaması başlamadan iletişim yöntemi belirlenir; ardından yemin konusu ve beyan aynı usul güvenliği içinde alınır.
Dosyada bu nokta ayrıca tutanağa geçirilmelidir: Mahkeme yeminin konusunu ve teklifin usulüne uygunluğunu belirler. Kanunun özel usulü, genel yemin hükümlerini ortadan kaldırmaz; onları tamamlar.
Hukuki dinlenilme hakkı bakımından şu sonuç çıkar: Okuryazarlık durumu tutanağa yazılır. Bu ayrım yapılmazsa yemin konusu, yemin yeri ve iletişim yöntemi birbirine karışır.
İşlemin geçerliliği için şu unsur atlanamaz: Okuryazar kişi yemin beyanını bizzat yazıp imzalar. Tutanaktaki açıklık hem tarafların denetimini hem de üst derece incelemesini mümkün kılar.
Maddenin amacı bu noktada açıktır: Okuryazar olmayan kişi için işaretleri anlayan bilirkişi görevlendirilir. Mahkeme, neden bu özel yönteme başvurduğunu dosya üzerinden gösterebilmelidir.
Kanunun doğrudan sonucu şudur: Bilirkişi yalnız beyanı aktarır; yemin iradesi kişide kalır. Yemin delilinin sonucu değişmez; yalnız kanunun belirlediği icra yöntemi uygulanır.
Bu maddede belirleyici şart şudur: Son beyan, kimlik ve kullanılan yöntem tutanağa geçirilir. Taraf veya vekilin kolaylık tercihi, maddede açıkça yazılan koşulların yerine geçmez.
Hukuki sonuç
Usulüne uygun biçimde alınan yemin, standart sözlü yeminle aynı yemin delili sistemine tabidir.
Hukuki dinlenilme hakkı bakımından şu sonuç çıkar: Yazılı ve imzalı beyan, kanunun bu kişi için öngördüğü yemin icra biçimidir. Taraf veya vekilin kolaylık tercihi, maddede açıkça yazılan koşulların yerine geçmez.
İşlemin geçerliliği için şu unsur atlanamaz: Bilirkişi üzerinden yapılan aktarım, beyanın kaynağını değiştirmez; beyan yemin eden kişinindir. Bu nedenle işlem, kişinin gerçek iradesini mahkemeye eksiksiz aktaracak biçimde yürütülmelidir.
Maddenin amacı bu noktada açıktır: Tutanak hangi yöntemin kullanıldığını ve kişinin ne beyan ettiğini ispatlar. Kanunun özel usulü, genel yemin hükümlerini ortadan kaldırmaz; onları tamamlar.
Kanunun doğrudan sonucu şudur: İletişim yöntemi hatalı kurulursa kişinin gerçek iradesinin anlaşılıp anlaşılmadığı tartışmalı hale gelir. Bu ayrım yapılmazsa yemin konusu, yemin yeri ve iletişim yöntemi birbirine karışır.
Bu maddede belirleyici şart şudur: Yeminin esasa ilişkin sonucu HMK’nın genel yemin hükümlerine göre belirlenir. Tutanaktaki açıklık hem tarafların denetimini hem de üst derece incelemesini mümkün kılar.
Diğer HMK hükümleriyle ilişki
m.234, yemin kurumunun erişilebilir icrasına ilişkin özel hükümdür.
İşlemin geçerliliği için şu unsur atlanamaz: HMK m.225 yeminin konusunu belirler; m.234 bu konunun nasıl beyan edileceğini düzenler. Mahkeme, neden bu özel yönteme başvurduğunu dosya üzerinden gösterebilmelidir.
Maddenin amacı bu noktada açıktır: HMK m.233 genel yemin icrası bakımından m.234’ün tamamlayıcı bağlamıdır. Yemin delilinin sonucu değişmez; yalnız kanunun belirlediği icra yöntemi uygulanır.
Kanunun doğrudan sonucu şudur: HMK m.238 yemin beyanının tutanağa geçirilmesini düzenler. Taraf veya vekilin kolaylık tercihi, maddede açıkça yazılan koşulların yerine geçmez.
Bu maddede belirleyici şart şudur: Bilirkişinin görevi iletişim desteğidir; HMK m.266 anlamında hukuki değerlendirme yetkisi vermez. Bu nedenle işlem, kişinin gerçek iradesini mahkemeye eksiksiz aktaracak biçimde yürütülmelidir.
Sık yapılan hatalar
Maddenin amacı bu noktada açıktır: Sağır veya dilsiz her kişide tek tip yöntem uygulamak, m.234’teki okuryazarlık ayrımını yok sayar. Bu ayrım yapılmazsa yemin konusu, yemin yeri ve iletişim yöntemi birbirine karışır.
Kanunun doğrudan sonucu şudur: Yazılı beyanı kişi yerine avukatın veya üçüncü kişinin hazırlaması maddenin açık yöntemine uymaz. Tutanaktaki açıklık hem tarafların denetimini hem de üst derece incelemesini mümkün kılar.
Bu maddede belirleyici şart şudur: Bilirkişinin kişinin yerine yemin cevabı vermesi mümkün değildir. Mahkeme, neden bu özel yönteme başvurduğunu dosya üzerinden gösterebilmelidir.
Yemin usulünde şu ayrım korunmalıdır: Yemin konusunu kişiye anlaşılır biçimde aktarmadan yalnız imza almak yeterli değildir. Yemin delilinin sonucu değişmez; yalnız kanunun belirlediği icra yöntemi uygulanır.
Dosyada bu nokta ayrıca tutanağa geçirilmelidir: Kullanılan yöntemi ve beyanı tutanakta göstermemek denetlenebilirliği zedeler. Taraf veya vekilin kolaylık tercihi, maddede açıkça yazılan koşulların yerine geçmez.
Dosya kontrol listesi
Kanunun doğrudan sonucu şudur: Yemin teklifinin konusu açık mı? Bu nedenle işlem, kişinin gerçek iradesini mahkemeye eksiksiz aktaracak biçimde yürütülmelidir.
Bu maddede belirleyici şart şudur: Okuryazarlık durumu saptandı mı? Kanunun özel usulü, genel yemin hükümlerini ortadan kaldırmaz; onları tamamlar.
Yemin usulünde şu ayrım korunmalıdır: Yazılı beyan kişi tarafından bizzat yazılıp imzalandı mı? Bu ayrım yapılmazsa yemin konusu, yemin yeri ve iletişim yöntemi birbirine karışır.
Dosyada bu nokta ayrıca tutanağa geçirilmelidir: Gerekliyse işaretleri anlayan bilirkişi atandı mı? Tutanaktaki açıklık hem tarafların denetimini hem de üst derece incelemesini mümkün kılar.
Hukuki dinlenilme hakkı bakımından şu sonuç çıkar: Yemin konusu kişiye anlaşılır biçimde aktarıldı mı? Mahkeme, neden bu özel yönteme başvurduğunu dosya üzerinden gösterebilmelidir.
İşlemin geçerliliği için şu unsur atlanamaz: Son beyan ve yöntem tutanağa geçti mi? Yemin delilinin sonucu değişmez; yalnız kanunun belirlediği icra yöntemi uygulanır.
HMK m.234 uygulama analizi 1
Okuma ve yazma bilen kişi, yemin hakkındaki beyanını kendi eliyle yazar ve imzalar. Yazılı beyan kişi tarafından bizzat yazılıp imzalandı mı? Bunun sonucu olarak bilirkişi üzerinden yapılan aktarım, beyanın kaynağını değiştirmez; beyan yemin eden kişinindir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 2
Okuma ve yazma bilmeyen kişinin işaretlerini anlayan bilirkişi aracılığıyla yemin işlemi gerçekleştirilir. Gerekliyse işaretleri anlayan bilirkişi atandı mı? Bunun sonucu olarak tutanak hangi yöntemin kullanıldığını ve kişinin ne beyan ettiğini ispatlar. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 3
Bilirkişi yemin eden kişinin yerine irade açıklamaz; yalnız iletişim ve aktarım görevini yerine getirir. Yemin konusu kişiye anlaşılır biçimde aktarıldı mı? Bunun sonucu olarak i̇letişim yöntemi hatalı kurulursa kişinin gerçek iradesinin anlaşılıp anlaşılmadığı tartışmalı hale gelir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 4
Yemin konusu kişiye anlayabileceği biçimde açıklanmalı ve verdiği cevap tereddütsüz biçimde saptanmalıdır. Son beyan ve yöntem tutanağa geçti mi? Bunun sonucu olarak yeminin esasa ilişkin sonucu HMK’nın genel yemin hükümlerine göre belirlenir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 5
Kullanılan yöntem ve yemin beyanı duruşma tutanağına geçirilmelidir. Yemin teklifinin konusu açık mı? Bunun sonucu olarak yazılı ve imzalı beyan, kanunun bu kişi için öngördüğü yemin icra biçimidir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 6
m.234 kapsamında kullanılan erişilebilir yöntem, yemin delilinin hukuki değerini azaltmaz. Okuryazarlık durumu saptandı mı? Bunun sonucu olarak bilirkişi üzerinden yapılan aktarım, beyanın kaynağını değiştirmez; beyan yemin eden kişinindir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 7
Kişinin okuryazarlık durumu, hangi usulün uygulanacağını doğrudan belirleyen kanuni ölçüttür. Yazılı beyan kişi tarafından bizzat yazılıp imzalandı mı? Bunun sonucu olarak tutanak hangi yöntemin kullanıldığını ve kişinin ne beyan ettiğini ispatlar. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 8
Okuma ve yazma bilen kişi, yemin hakkındaki beyanını kendi eliyle yazar ve imzalar. Gerekliyse işaretleri anlayan bilirkişi atandı mı? Bunun sonucu olarak i̇letişim yöntemi hatalı kurulursa kişinin gerçek iradesinin anlaşılıp anlaşılmadığı tartışmalı hale gelir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 9
Okuma ve yazma bilmeyen kişinin işaretlerini anlayan bilirkişi aracılığıyla yemin işlemi gerçekleştirilir. Yemin konusu kişiye anlaşılır biçimde aktarıldı mı? Bunun sonucu olarak yeminin esasa ilişkin sonucu HMK’nın genel yemin hükümlerine göre belirlenir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 10
Bilirkişi yemin eden kişinin yerine irade açıklamaz; yalnız iletişim ve aktarım görevini yerine getirir. Son beyan ve yöntem tutanağa geçti mi? Bunun sonucu olarak yazılı ve imzalı beyan, kanunun bu kişi için öngördüğü yemin icra biçimidir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 11
Yemin konusu kişiye anlayabileceği biçimde açıklanmalı ve verdiği cevap tereddütsüz biçimde saptanmalıdır. Yemin teklifinin konusu açık mı? Bunun sonucu olarak bilirkişi üzerinden yapılan aktarım, beyanın kaynağını değiştirmez; beyan yemin eden kişinindir. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
HMK m.234 uygulama analizi 12
Kullanılan yöntem ve yemin beyanı duruşma tutanağına geçirilmelidir. Okuryazarlık durumu saptandı mı? Bunun sonucu olarak tutanak hangi yöntemin kullanıldığını ve kişinin ne beyan ettiğini ispatlar. İşlemin hangi şartla, hangi yöntemle ve hangi tutanak kaydıyla yapıldığı ayrı ayrı gösterildiğinde yemin süreci denetlenebilir hale gelir. Kanunun açık koşulu yerine getirilmeden sonuç varsayıma bağlanamaz; mahkeme dosyasındaki somut kayıt esas alınır.
Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar
Kanun metni için Adalet Bakanlığı – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınmalıdır. Yemin işlemi, teklif ve icra tarihindeki yürürlük metnine göre uygulanır.
Sık sorulan sorular
Okuma yazma bilen sağır kişi nasıl yemin eder?
Beyanını yazıp imzalayarak.
Okuma yazma bilmeyen dilsiz kişi nasıl yemin eder?
İşaretlerini anlayan bilirkişi aracılığıyla.
Bilirkişi kişinin yerine yemin eder mi?
Hayır. İrade ve cevap kişiye aittir.
Yemin konusu değişir mi?
Hayır. Yalnız icra yöntemi farklıdır.
Tutanak tutulur mu?
Evet. Yöntem ve beyan tutanakta gösterilir.
Avukat beyanı yazabilir mi?
m.234 okuryazar kişinin beyanını kendisinin yazıp imzalamasını öngörür.
Bu yemin daha düşük delil değerinde midir?
Hayır. Usul erişilebilir hale getirilir; yemin delilinin sonucu değişmez.
Mahkeme bilirkişi seçerken neye bakar?
Kişinin kullandığı işaretleri güvenilir biçimde anlayıp aktarabilecek uzmanlık aranır.
HMK m.234’ün merkezinde kişinin iradesinin doğrudan ve erişilebilir biçimde mahkemeye aktarılması vardır. Okuryazarlık ve iletişim yöntemi doğru belirlenmeden yemin işlemi tamamlanmış sayılmamalıdır.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
