Hâkim Yemin Konusunda Soru Sorabilir mi? HMK 237 | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. HMK m.237 uyarınca hâkim, yemin edilecek hususun yeterince açıklığa kavuşmadığı hâllerde o hususu açıklığa kavuşturmak ve tamamlamak için yemin edecek kişiye gerekli soruları sorabilir.
Bu yetki, yemin konusunu değiştirme veya tarafın teklif etmediği yeni bir vakıayı yemin konusu yapma yetkisi değildir. Amaç, belirlenmiş yemin konusunun belirsiz kalmasını önlemektir.
HMK m.237 ne düzenler?
HMK m.237 hâkime, yemin edilecek hususta açıklık sağlama ve eksikliği tamamlama amacıyla soru sorma yetkisi verir. Soruların sınırı, yemin teklifinin konusu ve davadaki çekişmeli vakıadır.
Yemin delili tarafın teklifine bağlı bir kesin delildir. Hâkimin soru yetkisi, taraf iradesiyle belirlenen yemin konusunu teknik ve dilsel olarak anlaşılır hale getirmeye yöneliktir; yeni yemin konusu yaratmaz.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Hâkim ancak yemin edilecek hususta açıklığa ihtiyaç varsa soru sorar. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Sorular, belirlenen yemin konusunun açıklanması ve tamamlanması amacıyla sınırlıdır. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Hâkim tarafın yerine yeni bir yemin konusu oluşturamaz. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Sorulan sorular ve verilen cevaplar yemin tutanağının denetlenebilirliğini sağlar. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Yemin eden kişinin neyi kabul veya inkâr ettiği açık ve tek anlamlı hale getirilmelidir. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: m.237’nin amacı yemin konusunu genişletmek değil belirsizliği ortadan kaldırmaktır. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Maddenin açık kuralı şudur: Hâkimin soru yetkisi, yemin delilinin taraf iradesine bağlı niteliğini değiştirmez. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Kanuni unsurlar
Sorunun hukuka uygunluğu, yemin teklifinin kapsamı ile soru arasındaki bağlantıdan anlaşılır.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Usulüne uygun bir yemin teklifi bulunmalıdır. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Yemin konusu davanın çözümü bakımından önemli ve çekişmeli olmalıdır. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Sorulacak soru mevcut yemin konusuyla doğrudan bağlantılı olmalıdır. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Soru açıklama veya tamamlama işlevi taşımalıdır. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Yeni ve bağımsız bir vakıa yemin konusu haline getirilmemelidir. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Maddenin açık kuralı şudur: Sorular ve cevaplar tutanağa açıkça geçirilmelidir. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Mahkemede uygulama
Mahkeme önce yemin konusunu belirler; belirsizlik varsa açıklayıcı sorularla ifadeyi netleştirir ve son beyanı tutanağa alır.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Yemin teklifinin metni ve kapsamı belirlenir. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Kişiye yemin konusu anlaşılır biçimde açıklanır. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Belirsiz kalan unsur varsa hâkim bağlantılı soruyu yöneltir. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Cevap mevcut yemin konusu içinde değerlendirilir. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Maddenin açık kuralı şudur: Son yemin beyanı tek anlamlı biçimde tutanağa geçirilir. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Tutanak okunur ve yemin edenin nihai iradesi kayda bağlanır. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Hukuki sonuç
Doğru kullanılan soru yetkisi yemin delilini genişletmez; yalnız beyanın neye ilişkin olduğunu kesinleştirir.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Açıklanan yemin konusu daha sonra ispat sonucunun hangi vakıaya bağlandığını gösterir. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Yeni vakıa yaratmayan açıklayıcı soru, yemin işleminin sağlıklı yapılmasına hizmet eder. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Tarafın teklif sınırını aşan soru yemin delilinin niteliğiyle bağdaşmaz. İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Maddenin açık kuralı şudur: Tutanağın açık olması kanun yolu incelemesinde yemin konusunun belirlenebilmesini sağlar. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Yemin sonucu yalnız kanuna uygun şekilde belirlenen konu için değerlendirilir. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Diğer HMK hükümleriyle ilişki
m.237, yeminin konusu ve tutanağına ilişkin hükümler arasında tamamlayıcı bir maddedir.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: HMK m.225 yeminin konusunu belirler. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: HMK m.233 yemin icrasının genel çerçevesini oluşturur. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Maddenin açık kuralı şudur: HMK m.238 son beyanın tutanağa geçirilmesini düzenler. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: HMK m.237’deki soru yetkisi, hâkimin kendiliğinden yemin teklif etmesi anlamına gelmez. Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Sık yapılan hatalar
Bu aşama atlanmadan işlem tamamlanmalıdır: Açıklayıcı soru adı altında yeni vakıayı yemin konusu yapmak yanlıştır. Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Maddenin açık kuralı şudur: Tarafın teklif sınırını genişletmek m.237’nin amacını aşar. Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Soruları ve cevapları tutanağa geçirmemek yemin konusunu belirsiz bırakır. Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Yemin eden kişiye yönlendirici cevap içeren soru sormak tarafsızlık ve usul güvenceleriyle bağdaşmaz. Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Açıklık ihtiyacı yokken yemin beyanını değiştirici müdahalede bulunmak doğru değildir. Hangi olgunun hangi usul işlemiyle sabit olduğu gerekçeli kararda görülebilmelidir.
Dosya kontrol listesi
Maddenin açık kuralı şudur: Yemin konusu başlangıçta açık mı? Böylece yargılama işleminin ne şekilde yapıldığı sonradan denetlenebilir.
Duruşmada bu nokta ayrıca gösterilmelidir: Sorunun mevcut konuyla bağlantısı var mı? İşlem, maddede yazılı şartların dışına varsayımla genişletilmemelidir.
Usul güvencesi bakımından şu sonuç çıkar: Soru yalnız açıklama veya tamamlama amacı taşıyor mu? Bu ayrım korunursa özel hüküm ile genel HMK sistemi birbiriyle uyumlu uygulanır.
Bu hükmün uygulama sınırı şudur: Yeni vakıa ekleniyor mu? Kanunun öngördüğü tutanak ve bildirim düzeni, tarafların hukuki dinlenilme hakkını da korur.
Dosya denetiminde belirleyici kayıt şudur: Soru ve cevap tutanakta mı? Tarafların kolaylık tercihi, kanunda açıkça düzenlenen usulün yerine geçmez.
Kanun burada hâkime veya tarafa şu görevi yükler: Son yemin beyanı tek anlamlı mı? Bu kural, yemin veya tanık işleminin içeriğini belirsiz bırakmamak için uygulanır.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 1
Hâkim ancak yemin edilecek hususta açıklığa ihtiyaç varsa soru sorar. Belirsiz kalan unsur varsa hâkim bağlantılı soruyu yöneltir. Bunun hukuki sonucu olarak tutanağın açık olması kanun yolu incelemesinde yemin konusunun belirlenebilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 2
Sorular, belirlenen yemin konusunun açıklanması ve tamamlanması amacıyla sınırlıdır. Cevap mevcut yemin konusu içinde değerlendirilir. Bunun hukuki sonucu olarak yemin sonucu yalnız kanuna uygun şekilde belirlenen konu için değerlendirilir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 3
Hâkim tarafın yerine yeni bir yemin konusu oluşturamaz. Son yemin beyanı tek anlamlı biçimde tutanağa geçirilir. Bunun hukuki sonucu olarak açıklanan yemin konusu daha sonra ispat sonucunun hangi vakıaya bağlandığını gösterir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 4
Sorulan sorular ve verilen cevaplar yemin tutanağının denetlenebilirliğini sağlar. Tutanak okunur ve yemin edenin nihai iradesi kayda bağlanır. Bunun hukuki sonucu olarak yeni vakıa yaratmayan açıklayıcı soru, yemin işleminin sağlıklı yapılmasına hizmet eder. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 5
Yemin eden kişinin neyi kabul veya inkâr ettiği açık ve tek anlamlı hale getirilmelidir. Yemin teklifinin metni ve kapsamı belirlenir. Bunun hukuki sonucu olarak tarafın teklif sınırını aşan soru yemin delilinin niteliğiyle bağdaşmaz. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 6
m.237’nin amacı yemin konusunu genişletmek değil belirsizliği ortadan kaldırmaktır. Kişiye yemin konusu anlaşılır biçimde açıklanır. Bunun hukuki sonucu olarak tutanağın açık olması kanun yolu incelemesinde yemin konusunun belirlenebilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 7
Hâkimin soru yetkisi, yemin delilinin taraf iradesine bağlı niteliğini değiştirmez. Belirsiz kalan unsur varsa hâkim bağlantılı soruyu yöneltir. Bunun hukuki sonucu olarak yemin sonucu yalnız kanuna uygun şekilde belirlenen konu için değerlendirilir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 8
Hâkim ancak yemin edilecek hususta açıklığa ihtiyaç varsa soru sorar. Cevap mevcut yemin konusu içinde değerlendirilir. Bunun hukuki sonucu olarak açıklanan yemin konusu daha sonra ispat sonucunun hangi vakıaya bağlandığını gösterir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 9
Sorular, belirlenen yemin konusunun açıklanması ve tamamlanması amacıyla sınırlıdır. Son yemin beyanı tek anlamlı biçimde tutanağa geçirilir. Bunun hukuki sonucu olarak yeni vakıa yaratmayan açıklayıcı soru, yemin işleminin sağlıklı yapılmasına hizmet eder. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 10
Hâkim tarafın yerine yeni bir yemin konusu oluşturamaz. Tutanak okunur ve yemin edenin nihai iradesi kayda bağlanır. Bunun hukuki sonucu olarak tarafın teklif sınırını aşan soru yemin delilinin niteliğiyle bağdaşmaz. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 11
Sorulan sorular ve verilen cevaplar yemin tutanağının denetlenebilirliğini sağlar. Yemin teklifinin metni ve kapsamı belirlenir. Bunun hukuki sonucu olarak tutanağın açık olması kanun yolu incelemesinde yemin konusunun belirlenebilmesini sağlar. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 12
Yemin eden kişinin neyi kabul veya inkâr ettiği açık ve tek anlamlı hale getirilmelidir. Kişiye yemin konusu anlaşılır biçimde açıklanır. Bunun hukuki sonucu olarak yemin sonucu yalnız kanuna uygun şekilde belirlenen konu için değerlendirilir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 13
m.237’nin amacı yemin konusunu genişletmek değil belirsizliği ortadan kaldırmaktır. Belirsiz kalan unsur varsa hâkim bağlantılı soruyu yöneltir. Bunun hukuki sonucu olarak açıklanan yemin konusu daha sonra ispat sonucunun hangi vakıaya bağlandığını gösterir. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
HMK m.237 ayrıntılı değerlendirme 14
Hâkimin soru yetkisi, yemin delilinin taraf iradesine bağlı niteliğini değiştirmez. Cevap mevcut yemin konusu içinde değerlendirilir. Bunun hukuki sonucu olarak yeni vakıa yaratmayan açıklayıcı soru, yemin işleminin sağlıklı yapılmasına hizmet eder. Bu üç nokta aynı dosya kaydında birlikte incelendiğinde işlemin kanuni şartlara uyup uymadığı tereddütsüz biçimde belirlenir. Tutanak, bildirim ve beyan zinciri açık kurulmalı; kanunda bulunmayan bir varsayımla usul sonucu üretilmemelidir.
Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar
Birincil metin için Adalet Bakanlığı – Hukuk Muhakemeleri Kanunu incelenmelidir. Usul işlemi, yapıldığı tarihte yürürlükte olan madde metnine göre değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Hâkim yemin sırasında soru sorabilir mi?
Evet, açıklama ve tamamlama amacıyla.
Hâkim yeni yemin konusu belirleyebilir mi?
Hayır. Soru yetkisi mevcut konuyu genişletemez.
Soru ne zaman sorulur?
Yemin edilecek hususun açıklığa kavuşturulması veya tamamlanması gerektiğinde.
Cevap tutanağa yazılır mı?
Evet.
Yönlendirici soru uygun mudur?
Hâkimin görevi açıklık sağlamaktır; kişinin iradesini yönlendirmek değildir.
Madde yeminin sonucunu değiştirir mi?
Hayır.
Taraf itiraz edebilir mi?
Taraf, sorunun yemin teklifinin kapsamını aştığını ileri sürebilir; mahkeme usulü değerlendirir.
Soru yetkisi hâkime resen yemin teklif hakkı verir mi?
Hayır.
HMK m.237’nin sınırı nettir: hâkim yemin konusunu açıklatabilir ve tamamlatabilir; fakat yeni bir yemin konusu yaratamaz. Soruların mevcut teklif ile bağlantısı tutanakta görülebilmelidir.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
