ETS’de EK-1’deki Diğer Faaliyetler Kapasiteye Bakılmadan Kapsama Girer mi? m.27 | 2026

Yönetmelik m.27 Hangi Yükümlülüğü Düzenliyor?

27 Ağustos 2026 tarihli Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliğinin üçüncü kısmı, sera gazı emisyonlarının izlenmesi, doğrulanması ve raporlanmasına ilişkin kuralları içerir. M.27/1, izlemeye, raporlamaya ve doğrulamaya tabi faaliyetler ile sera gazlarının EK-1’deki listede yer aldığını belirtir. M.27/2 ise işletme bakımından genişletici bir kural getirir: EK-1’de listelenen herhangi bir faaliyeti gerçekleştiren işletmenin EK-1’de listelenen diğer faaliyetleri de kapasite gözetilmeksizin Yönetmelik kapsamına girer.

Bu hüküm, işletmenin emisyon envanterini yalnız tek bir ana faaliyet eşiğine bakarak daraltmasını engeller. Bir tesis EK-1’deki faaliyetlerden biri nedeniyle izleme-raporlama-doğrulama rejimine girdikten sonra, aynı işletme bünyesindeki diğer EK-1 faaliyetlerinin “benim kapasitem ilgili eşikten düşük” gerekçesiyle otomatik biçimde dışarıda bırakılması mümkün değildir. Bunun sonucu, izleme planının teknik sınırlarının ve yıllık emisyon raporunun daha geniş tutulmasıdır.

M.27’nin konumu da bu sonucu doğrular. Hüküm, tahsisat piyasasının kapsamını düzenleyen ikinci kısımda değil, emisyonların izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasına ayrılan üçüncü kısımda yer alır. Dolayısıyla madde okunurken “hangi tesis tahsisat teslim eder?” sorusu ile “hangi faaliyetlerin emisyonu izlenip raporlanır?” sorusu birbirinden ayrılmalıdır.

“Kapasite Gözetilmeksizin” İfadesi Ne Anlama Gelir?

EK-1’deki bazı faaliyet tanımları kapasite veya üretim eşiği içerir. M.27/2, işletme zaten EK-1’deki bir faaliyet nedeniyle izleme rejimine girdikten sonra, işletmenin yürüttüğü diğer EK-1 faaliyetlerinin sırf kendi başına eşik altında kaldığı gerekçesiyle izleme kapsamından çıkarılmasını önleyen bir toplulaştırma mantığı kurar. Bu nedenle ikinci faaliyetin teknik olarak EK-1’de sayılan faaliyet türü olması önemlidir; EK-1’de hiç yer almayan bir faaliyetin yalnız bu hükümle Yönetmelik kapsamına girdiği söylenemez.

“Kapasite gözetilmeksizin” ifadesi şirketin bütün faaliyetlerinin sınırsız biçimde kapsama girmesi anlamına da gelmez. Önce ikinci faaliyetin EK-1’de listelenen faaliyet türlerinden olup olmadığı saptanır. Daha sonra m.27/2 gereği kapasite eşiği dikkate alınmadan izleme, raporlama ve doğrulama sınırına alınır. Bu değerlendirmede tesisin teknik sınırları, ortak yakma üniteleri, yardımcı üniteler ve proses bağlantıları izleme planında açıkça gösterilmelidir.

İşletmenin vergi levhasındaki faaliyet kodu veya ticaret sicilindeki ana faaliyet konusu tek başına yeterli değildir. Yönetmelik teknik faaliyete ve emisyona bakar. Dolayısıyla çevre, üretim, bakım ve enerji ekiplerinin saha verileri hukuk biriminin yaptığı kapsam analizine dâhil edilmelidir.

Yönetmelik m.5 ile m.27 Neden Birbirine Karıştırılmamalı?

Yönetmeliğin 5. maddesi Türkiye ETS piyasasının esas kapsamını düzenler. M.5/1’e göre EK-1’deki faaliyetleri yürüten Kategori B ve Kategori C tesisler ETS kapsamındadır. Kategori sistemi yıllık emisyon büyüklüğü üzerinden ayrıca değerlendirilir. M.27 ise izleme, raporlama ve doğrulama kapsamını düzenler. Aynı tesis için iki hüküm birlikte uygulanabilir fakat hukuki soruları farklıdır.

Örneğin bir tesisin m.27 kapsamında emisyonlarını izlemesi ve raporlaması gerekirken m.5 kapsamındaki tahsisat piyasası yükümlülüğünün koşulları ayrıca incelenebilir. Yönetmeliğin 5/2 ve 5/3 hükümleri okul, üniversite, hastane ve savunma sanayi kuruluşlarına ait tesisler bakımından bu ayrımı açık biçimde gösterir: belirli tesisler ETS piyasası kapsamı dışında tutulmuş olsa bile EK-1 faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonlar için izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülükleri devam eder.

Bu nedenle şirket uyum dosyasında “ETS kapsam analizi” tek tablo olmamalıdır. En az iki sütun gerekir: birincisi piyasa, izin ve tahsisat yükümlülüğü; ikincisi emisyon izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüğü. Aynı tesise ilişkin sonuçların farklı olabileceği özellikle belirtilmelidir.

İşletme ve Tesis Sınırı Nasıl Belirlenmeli?

M.27/2’nin uygulanabilmesi için hangi teknik faaliyetlerin aynı işletme veya tesis sınırı içinde değerlendirileceği doğru saptanmalıdır. Sahanın tapu parselleri, ruhsat alanı, üretim hatları, ortak enerji santrali, yakma üniteleri ve yardımcı tesisleri birlikte incelenir. Farklı şirketlerin aynı sanayi sahasında bulunması veya aynı şirketin birden fazla adreste tesisi olması hâlinde hukuki ve teknik sınırlar karıştırılmamalıdır.

İzleme planı bu sınırı somutlaştıran temel belgedir. Yönetmeliğin 28. maddesi işletmeye sera gazı emisyon izleme planı hazırlama yükümlülüğü getirir. Plan, ilk izleme tarihinden en az altı ay önce onay için Başkanlığa gönderilir. Dolayısıyla m.27 kapsam analizi, yıllık rapor hazırlanırken sonradan yapılacak bir masa başı işlem değil; izleme başlamadan önce tamamlanması gereken teknik-hukuki çalışmadır.

Tesis sınırına yanlış bir faaliyet eklenmesi gereksiz raporlama yaratabilir; kapsamda olması gereken faaliyetin dışarıda bırakılması ise eksik emisyon hesabına ve yaptırım riskine neden olabilir. Bu nedenle tesis şeması, faaliyet kapasitesi, emisyon kaynakları ve yakıt akışları dosyada saklanmalıdır.

M.27/2 İçin Uygulama Örnekleri

Bir sanayi tesisinde EK-1’de listelenen ana üretim faaliyetinin eşik üstünde bulunduğunu varsayalım. Aynı işletmede ayrıca EK-1’de ayrı bir faaliyet türü olarak sayılan daha küçük bir yardımcı proses bulunuyorsa, yardımcı proses kendi bağımsız kapasite eşiğinin altında kalsa bile m.27/2 kapsamında izleme, raporlama ve doğrulama sınırına girebilir. Burada belirleyici olan ikinci faaliyetin EK-1’de listelenmiş olmasıdır.

Başka bir örnekte, aynı şirketin Mersin ve başka bir ilde iki ayrı tesisi bulunabilir. M.27/2 hükmü sırf ortak şirket sahipliği nedeniyle iki ayrı tesisi otomatik olarak tek teknik sınır hâline getirmez. Her tesisin faaliyetleri, adresi, teknik bağlantısı ve Yönetmelikteki tesis kavramı ayrı incelenir. Kurumsal emisyon envanteri ile düzenleyici tesis envanteri aynı şey değildir.

Üçüncü örnekte bir hastane kendi enerji üretim ünitesiyle EK-1 faaliyeti yürütüyor olabilir. M.5’teki özel istisna nedeniyle ETS tahsisat piyasası bakımından kapsam dışı olabilse de m.5/3 gereği EK-1 emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması devam eder. Bu durumda m.27 hükümleri önemini korur.

Kapasite Gözetilmeyen Faaliyet İzleme Planına Nasıl Yazılmalı?

İzleme planı yalnız ana üretim hattını göstermemelidir. Kapsama alınan her emisyon kaynağı, kaynak akışı, yakıt, proses ve ölçüm yöntemi planın ilgili bölümünde tanımlanmalıdır. M.27/2 nedeniyle kapasite eşiğine bakılmadan kapsama alınan ikinci bir EK-1 faaliyeti varsa bu faaliyetin neden kapsamda olduğu iç hukuk notunda açıklanmalı ve planın teknik sınırlarıyla uyumlu hâle getirilmelidir.

Yönetmelik m.28/3, izleme planının emisyonların ilk izlenmeye başlanacağı tarihten en az altı ay önce Başkanlığa gönderilmesini zorunlu kılar. Uygun bulunmayan plan için m.28/4 uyarınca 30 günlük ek süre tanınır. Şirketin m.27/2 kapsamını ilk başvuruda doğru kurması, bu ek sürenin veri toplama ve tesis haritalama eksikliği nedeniyle kaybedilmesini önler.

İzleme planında yapılan değişikliklerin de kayıt altına alınması gerekir. Yeni üretim hattı, kapasite artışı, yakıt değişikliği veya yeni bir EK-1 faaliyeti devreye girdiğinde kapsam analizi güncellenmelidir. Eski planın aynen kullanılmaya devam edilmesi, yıllık raporun gerçek faaliyet yapısını yansıtmamasına yol açabilir.

Yıllık Emisyon Raporuna Etkisi Nedir?

Yönetmelik m.29’a göre EK-1 faaliyetlerini yürüten işletmeler, bir önceki yılın 1 Ocak-31 Aralık döneminde izlenen sera gazı emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini her yıl 30 Nisan’a kadar Başkanlığa raporlamak zorundadır. M.27/2 ile kapsama giren diğer EK-1 faaliyetlerindeki emisyonlar da onaylı izleme planına uygun şekilde raporda yer almalıdır.

Ana faaliyetin emisyonunu eksiksiz yazıp ikincil EK-1 faaliyetini rapor dışında bırakmak, toplam doğrulanmış emisyonun hatalı çıkmasına neden olabilir. Bu hata yalnız rapor kalitesi sorunu değildir; ETS’ye tabi tesislerde tahsisat ihtiyacını ve teslim yükümlülüğünü de etkileyebilir. Bu nedenle üretim, enerji ve çevre verileri rapor öncesinde mutabakata tabi tutulmalıdır.

Raporlama sisteminde kapasite eşiğinin değil fiilen izlenen emisyonun esas olduğu unutulmamalıdır. M.27/2 hükmü küçük faaliyetlerin veri disiplininden kaçmasını önler. Şirket yıllık rapor dosyasında hangi faaliyetlerin m.27/2 nedeniyle eklendiğini ayrıca notlandırırsa doğrulama süreci daha izlenebilir olur.

Doğrulayıcı Kuruluş m.27/2 Kapsamını İnceler mi?

Yönetmeliğin 30. maddesi sera gazı emisyon raporunun Başkanlığa gönderilmeden önce doğrulanmasını zorunlu kılar. Doğrulayıcı kuruluş, rapordaki verilerin onaylı izleme planına ve Yönetmelik hükümlerine uygunluğunu inceler. Tesis sınırı veya faaliyet kapsamı hatalı kurulmuşsa bu durum doğrulama bulgusu doğurabilir.

Doğrulayıcıya yalnız yıllık toplam tonajı vermek yeterli değildir. Kaynak akışları, üretim miktarları, ölçüm cihazları, laboratuvar analizleri, değişiklik kayıtları ve izleme planının güncel sürümü sunulmalıdır. M.27/2 kapsamındaki küçük faaliyet için veri kalitesi düşük bırakılmışsa ana faaliyetteki güçlü kayıt sistemi bu eksikliği otomatik olarak telafi etmez.

İşletme ile doğrulayıcı kuruluşun görevleri de ayrıdır. Kapsamı ve veriyi oluşturma sorumluluğu işletmededir; doğrulayıcı kuruluş işletme adına eksik emisyon kaynağı tasarlayan danışman rolüne geçmemelidir. Yönetmelik m.31 doğrulayıcı kuruluşun bağımsızlığını ayrıca düzenler.

Kapsam Dosyasında Hangi Belgeler Tutulmalı?

M.27/2 uygulamasının denetimde savunulabilmesi için yalnız sonuç tablosu değil, sonuca nasıl ulaşıldığını gösteren belge zinciri tutulmalıdır. Dosyada güncel tesis yerleşim planı, proses akım şemaları, üretim hatlarının teknik kapasiteleri, kullanılan yakıt ve hammaddeler, çevre izin belgeleri, üretim ruhsatları, enerji tüketim kayıtları ve ilgili ekipman envanteri bulunmalıdır. EK-1 faaliyetiyle ilişkilendirilen her emisyon kaynağının hangi üretim bölümüne ait olduğu anlaşılır olmalıdır.

İkinci katman izleme belgeleridir. Başkanlığa sunulan ve onaylanan izleme planının tüm sürümleri, revizyon tarihleri, eksiklik yazıları, 30 günlük tamamlama süresinde yapılan değişiklikler ve teknik hesaplamalar saklanmalıdır. Üçüncü katman yıllık faaliyet kanıtlarıdır: üretim miktarları, sayaç verileri, fatura ve sevk kayıtları, laboratuvar analizleri, ölçüm cihazı kalibrasyonları ve veri düzeltme kayıtları. Bu belgeler rapordaki sayılarla eşleştirilebilmelidir.

Dördüncü katman hukuki kapsam notudur. Şirket, hangi faaliyetin ilk kez EK-1 kapsamını oluşturduğunu, hangi ek faaliyetlerin m.27/2 nedeniyle kapasite gözetilmeksizin eklendiğini ve hangi faaliyetlerin EK-1 dışında kaldığını gerekçeli şekilde yazmalıdır. Bu not özellikle yönetim değişikliği, personel değişimi veya doğrulayıcı kuruluş değişikliğinde kurumsal hafızayı korur.

Beşinci katman değişiklik kayıtlarıdır. Yeni makine kurulması, üretim hattı kapatılması, yakıt türü değişmesi, satın alma veya birleşme gibi olayların tarihi ve izleme planına etkisi izlenmelidir. Yıl sonunda geriye dönük hatırlamaya dayalı kapsam tespiti yerine olay gerçekleştiğinde kayıt açılması daha güvenlidir. Böylece m.27/2’nin teknik kapsamı denetim günü değil, işletme süreci boyunca yönetilmiş olur.

M.27/2’yi Yanlış Uygulamanın Hukuki Sonucu Nedir?

Eksik kapsam belirlenmesi hatalı izleme planı, eksik yıllık rapor ve yanlış doğrulanmış emisyon sonucuna yol açabilir. Yönetmeliğin 35. maddesi, yükümlülüklerin ihlali hâlinde 7552 sayılı İklim Kanununun 14. maddesindeki idari yaptırımların uygulanacağını düzenler. Özellikle doğrulanmış emisyon raporunun süresinde sunulmaması için tesis kategorisine göre yüksek idari para cezaları öngörülmüştür.

Eksik raporlamanın tahsisat teslim miktarını düşürmesi ayrıca teslim açığı riskine neden olur. Sonradan yapılan düzeltme, önceki dönemdeki bütün sonuçları otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Bu nedenle hukuki savunma aşamasına gelmeden önce kapsamın teknik belgelerle doğru kurulması daha düşük maliyetli bir uyum yöntemidir.

Şirket içi sorumluluk bakımından da görev dağılımı açık olmalıdır. Çevre birimi EK-1 faaliyet listesini, üretim birimi kapasite ve proses bilgilerini, hukuk birimi düzenleyici kapsamı, finans birimi ise tahsisat etkisini kontrol etmelidir. Tek kişinin tuttuğu Excel dosyasına dayalı sistem büyük tesislerde yeterli kontrol sağlamaz.

2026 İçin Şirket Kontrol Listesi

Önce her tesis için EK-1 faaliyet matrisi hazırlayın. Hangi faaliyet nedeniyle ilk kapsamın oluştuğunu ve aynı tesiste yürütülen diğer EK-1 faaliyetlerini ayrı satırlarda gösterin. İkinci faaliyetlerin kapasitesi eşik altında olsa bile m.27/2 testini uygulayın. EK-1’de hiç bulunmayan faaliyetleri bu maddeye dayanarak yapay biçimde kapsama eklemeyin.

İkinci olarak tesis sınırını harita ve proses şemasıyla belgeleyin. Üçüncü olarak izleme planındaki emisyon kaynaklarını saha listesiyle karşılaştırın. Dördüncü olarak yeni yatırım, kapasite artışı veya üretim değişikliği olduğunda kapsam analizini güncelleyin. Beşinci olarak yıllık rapordan önce üretim miktarlarıyla emisyon kaynaklarını mutabık hâle getirin.

Altıncı olarak doğrulayıcı kuruluşla paylaşılacak kanıt paketini yıl içinde oluşturun; son haftaya bırakmayın. Yedinci olarak m.5’teki ETS piyasa kapsamı ile m.27’deki izleme kapsamını ayrı kontrol edin. Sekizinci olarak hastane, üniversite, okul ve savunma sanayi tesislerinde m.5/3 uyarınca devam eden izleme yükümlülüğünü ayrıca değerlendirin.

İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar

27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete · Türkiye ETS kapsamı ve Kategori A-B-C · Sera gazı emisyon izni · ETS emisyon ve tahsisat verileri.

Sık Sorulan Sorular

1. Bir EK-1 faaliyeti varsa diğer faaliyetler otomatik kapsama girer mi?

Yalnız EK-1’de listelenen diğer faaliyetler m.27/2 uyarınca kapasite gözetilmeksizin izleme, raporlama ve doğrulama kapsamına girer.

2. EK-1’de hiç sayılmayan bir faaliyet m.27/2 ile kapsama girer mi?

Hayır. Hüküm EK-1’de listelenen diğer faaliyetler için uygulanır.

3. Bu kural her faaliyeti ETS tahsisat piyasasına sokar mı?

Hayır. M.27 izleme-raporlama-doğrulama kapsamını, m.5 ise ETS piyasa kapsamını düzenler.

4. Kapasitesi küçük yardımcı proses raporlanır mı?

Yardımcı proses EK-1’de listelenen bir faaliyet ise m.27/2 kapsamında kapasite eşiğinden bağımsız olarak raporlama kapsamına girebilir.

5. Aynı şirketin farklı şehirdeki tesisleri tek tesis sayılır mı?

Salt ortak şirket sahipliği bunu doğurmaz. Tesis sınırı teknik ve hukuki özelliklere göre ayrı belirlenir.

6. İzleme planında bu faaliyetler gösterilmeli mi?

Evet. Kapsamdaki emisyon kaynakları ve faaliyetler onaylı izleme planına doğru yansıtılmalıdır.

7. İzleme planı ne zaman sunulur?

M.28/3 uyarınca ilk izlemeye başlanacak tarihten en az altı ay önce Başkanlığa sunulur.

8. Yıllık emisyon raporu hangi tarihte verilir?

M.29 uyarınca kural olarak her yıl 30 Nisan’a kadar bir önceki yılın emisyonları raporlanır.

9. Hastanelerde izleme yükümlülüğü devam eder mi?

EK-1 faaliyetleri bakımından m.5/3 uyarınca izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüğü devam eder.

10. Kapsam hatası sonradan düzeltilebilir mi?

Teknik ve idari düzeltme yapılabilir; ancak oluşmuş raporlama, teslim veya yaptırım sonuçları ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle kapsam analizi en başta doğru yapılmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →